अध्याय 148: रोगी भिक्षुओं की सेवा परम धर्म

न तथा सम्प्रदानेन नोपवासादिभिस्तथा ।
इष्टां गतिमवाप्नोति यथा शुश्रूषकर्मणा

na tathā sampradānena nopavāsādibhistathā |
iṣṭāṃ gatimavāpnoti yathā śuśrūṣakarmaṇā

यादृशेन तु तोयेन शुद्धिं प्रकुरुते नरः ।
तादृग्भवति तद्धौतमुदकस्य प्रभावतः

yādṛśena tu toyena śuddhiṃ prakurute naraḥ |
tādṛgbhavati taddhautamudakasya prabhāvataḥ

शूद्रोप्येतेन मार्गेण यादृशं सेवते जनम् ।
तादृग्भवति संसर्गादचिरेण न संशयः

śūdropyetena mārgeṇa yādṛśaṃ sevate janam |
tādṛgbhavati saṃsargādacireṇa na saṃśayaḥ

तस्मात्प्रयत्नतः सेव्या भिक्षवो नियतात्मना ।
उदकग्राहणाद्येन स्नपनोद्वर्तनैस्तथा

tasmātprayatnataḥ sevyā bhikṣavo niyatātmanā |
udakagrāhaṇādyena snapanodvartanaistathā

अध्वना कर्शितानां च व्याधितानां तथैव च ।
शुश्रूषां नियतं कुर्यात्तेषामापदि यत्नतः

adhvanā karśitānāṃ ca vyādhitānāṃ tathaiva ca |
śuśrūṣāṃ niyataṃ kuryātteṣāmāpadi yatnataḥ

दर्भाजिनान्यवेक्षेत भैक्षभाजनमेव च ।
यथाकामं च कार्याणि सर्वाण्येवोपसाधयेत् ।
प्रायश्चित्तं यता न स्यात्तथा सर्वं समाचरेत्

darbhājinānyavekṣeta bhaikṣabhājanameva ca |
yathākāmaṃ ca kāryāṇi sarvāṇyevopasādhayet |
prāyaścittaṃ yatā na syāttathā sarvaṃ samācaret

व्याधितानां तु भिक्षूणां चेलप्रक्षालनादिभिः ।
प्रतिकर्मक्रिया कार्या भेषजानयनैस्तथा

vyādhitānāṃ tu bhikṣūṇāṃ celaprakṣālanādibhiḥ |
pratikarmakriyā kāryā bheṣajānayanaistathā

पिंषणालेपनं चूर्णं कषायमथ साधनम् ।
नान्यस्य प्रतिचारेषु सुखार्थमुपपादयेत्

piṃṣaṇālepanaṃ cūrṇaṃ kaṣāyamatha sādhanam |
nānyasya praticāreṣu sukhārthamupapādayet

भिक्षाटनोऽभिगच्छेत भिषजश्च विपश्चितः ।
ततो विनिष्क्रियार्थानि द्रव्याणि समुपार्जयेत्

bhikṣāṭano'bhigaccheta bhiṣajaśca vipaścitaḥ |
tato viniṣkriyārthāni dravyāṇi samupārjayet

यश्च प्रीतमना दद्यादादद्याद्भेषजं नरः ।
अश्रद्धया हि दत्तानि तान्यभोक्ष्याणि भिक्षुभिः

yaśca prītamanā dadyādādadyādbheṣajaṃ naraḥ |
aśraddhayā hi dattāni tānyabhokṣyāṇi bhikṣubhiḥ

श्रद्धया यदुपादत्तं श्रद्धया चोपपादितम् ।
तस्योपभोगाद्धर्मः स्याद्व्याधिभिश्च निवर्त्यते

śraddhayā yadupādattaṃ śraddhayā copapāditam |
tasyopabhogāddharmaḥ syādvyādhibhiśca nivartyate

आदेहपतनादेवं शुश्रूषेद्विधिपूर्वकम् ।
न त्वेवं धर्ममुत्सृज्य कुर्यात्तेषां प्रतिक्रियाम्

ādehapatanādevaṃ śuśrūṣedvidhipūrvakam |
na tvevaṃ dharmamutsṛjya kuryātteṣāṃ pratikriyām

स्वभावतो हि द्वन्द्वानि विप्रयान्त्युपयान्ति च ।
स्वभावतः सर्वभावा भवन्ति नभवन्ति च ।
सागरस्योर्मिसदृशा विज्ञातव्या गुणात्मकाः

svabhāvato hi dvandvāni viprayāntyupayānti ca |
svabhāvataḥ sarvabhāvā bhavanti nabhavanti ca |
sāgarasyormisadṛśā vijñātavyā guṇātmakāḥ

विद्यादेवं हि यो धीमांस्तत्ववित्तत्वदर्शनः ।
न स लिप्येत पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

vidyādevaṃ hi yo dhīmāṃstatvavittatvadarśanaḥ |
na sa lipyeta pāpena padmapatramivāmbhasā