अध्याय 140: सच्चा उपवास, ब्रह्मचर्य और विघसाशी

द्विजातयो व्रतोपेता हविस्ते यदि भुञ्जते ।
अन्नं ब्राह्मणकामाय कथमेतत्पितामह

dvijātayo vratopetā haviste yadi bhuñjate |
annaṃ brāhmaṇakāmāya kathametatpitāmaha

अवेदोक्तव्रताश्चैव भुञ्जानाः कामकारणे ।
वेदोक्तेषु तु भुञ्जाना व्रतलुप्ता युधिष्ठिर

avedoktavratāścaiva bhuñjānāḥ kāmakāraṇe |
vedokteṣu tu bhuñjānā vrataluptā yudhiṣṭhira

यदिदं तप इत्याहुरुपवासं पृथग्जनाः ।
तपः स्यादेतदेवेह तपोऽन्यद्वाऽपि किं भवेत्

yadidaṃ tapa ityāhurupavāsaṃ pṛthagjanāḥ |
tapaḥ syādetadeveha tapo'nyadvā'pi kiṃ bhavet

मासार्धमासोपवासाद्यत्तपो मन्यते जनः ।
आत्मतन्त्रोपघाती यो न तपस्वी न धर्मवित्

māsārdhamāsopavāsādyattapo manyate janaḥ |
ātmatantropaghātī yo na tapasvī na dharmavit

त्यागस्य चापि सम्पत्तिः शिष्यते तप उत्तमम् ।
सदोपवासी च भवेद्ब्रह्मचारी तथैव च

tyāgasya cāpi sampattiḥ śiṣyate tapa uttamam |
sadopavāsī ca bhavedbrahmacārī tathaiva ca

मुनिश्च स्यात्सदा विप्रो देवांश्चैव सदा यजेत् ।
कुटुम्बिको धर्मकामः सदाऽस्वप्नश्च मानवः

muniśca syātsadā vipro devāṃścaiva sadā yajet |
kuṭumbiko dharmakāmaḥ sadā'svapnaśca mānavaḥ

अमृताशी सदा च स्यात्पवित्रं च सदा पठेत् ।
ऋतवादी सदा च स्यान्नियतश्च सदा भवेत्

amṛtāśī sadā ca syātpavitraṃ ca sadā paṭhet |
ṛtavādī sadā ca syānniyataśca sadā bhavet

विघसाशी कथं च स्यात्सदा चैवातिथिप्रियः ।
अमृताशी सदा च स्यात्पवित्री च सदा भवेत्

vighasāśī kathaṃ ca syātsadā caivātithipriyaḥ |
amṛtāśī sadā ca syātpavitrī ca sadā bhavet

कथं सदोपवासी स्याद्ब्रह्मचारी च पार्थिव ।
विघसाशी कथं च स्यात्कथं चैवातिथिप्रियः

kathaṃ sadopavāsī syādbrahmacārī ca pārthiva |
vighasāśī kathaṃ ca syātkathaṃ caivātithipriyaḥ

अन्तरा सायमाशं च प्रातराशं च यो नरः ।
सदोपवासी भवति यो न भुङ्क्तेऽन्तरा पुनः

antarā sāyamāśaṃ ca prātarāśaṃ ca yo naraḥ |
sadopavāsī bhavati yo na bhuṅkte'ntarā punaḥ

भार्या गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति चैव ह ।
ऋतवादी सदा च स्याद्दानशीलस्तु मानवः

bhāryā gacchanbrahmacārī ṛtau bhavati caiva ha |
ṛtavādī sadā ca syāddānaśīlastu mānavaḥ

अभक्षयन्वृथा मांसममांसाशी भवत्युत ।
दानं ददत्पवित्री स्यादस्वप्नश्च दिवाऽस्वपन्

abhakṣayanvṛthā māṃsamamāṃsāśī bhavatyuta |
dānaṃ dadatpavitrī syādasvapnaśca divā'svapan

भृत्यातिथिषु यो भुङ्क्ते भुक्तवत्सु नरः सदा ।
अमृतं केवलं भुङ्क्ते इति विद्धि युधिष्ठिर

bhṛtyātithiṣu yo bhuṅkte bhuktavatsu naraḥ sadā |
amṛtaṃ kevalaṃ bhuṅkte iti viddhi yudhiṣṭhira

अभुक्तवत्सु नाश्नाति ब्राह्मणेषु तु यो नरः ।
अभोजनेन तेनास्य जितः स्वर्गो भवत्युत

abhuktavatsu nāśnāti brāhmaṇeṣu tu yo naraḥ |
abhojanena tenāsya jitaḥ svargo bhavatyuta

देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च संश्रितेभ्यस्तथैव च ।
अवशिष्टानि यो भुङ्क्ते तमाहुर्विघसाशिनम्

devebhyaśca pitṛbhyaśca saṃśritebhyastathaiva ca |
avaśiṣṭāni yo bhuṅkte tamāhurvighasāśinam

तेषां लोका ह्यपर्यन्ताः सदने ब्रह्मणः स्मृताः ।
उपस्थिता ह्यप्सरसो गन्धर्वैश्च जनाधिप

teṣāṃ lokā hyaparyantāḥ sadane brahmaṇaḥ smṛtāḥ |
upasthitā hyapsaraso gandharvaiśca janādhipa

देवतातिथिभिः सार्धं पितृभिश्चोपभुञ्जते ।
रमन्ते पुत्रपौत्रैश्च तेषां गतिरनुत्तमा

devatātithibhiḥ sārdhaṃ pitṛbhiścopabhuñjate |
ramante putrapautraiśca teṣāṃ gatiranuttamā