अध्याय 117: गोलोक ब्रह्मलोक से ऊपर क्यों है

सुराणामसुराणां च भूतानां च पितामह ।
प्रभुः स्रष्टा च भगवान्मुनिभिः स्तूयते भुवि

surāṇāmasurāṇāṃ ca bhūtānāṃ ca pitāmaha |
prabhuḥ sraṣṭā ca bhagavānmunibhiḥ stūyate bhuvi

तस्योपरि कथं ह्येष गोलोकः स्थानतां गतः ।
संशयो मे महानेष तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

tasyopari kathaṃ hyeṣa golokaḥ sthānatāṃ gataḥ |
saṃśayo me mahāneṣa tanme vyākhyātumarhasi

मनोवाग्बुद्धयस्तावदेकस्थाः कुरुसत्तम ।
ततो मे शृणु कार्त्स्न्येन गोमहाभाग्यमुत्तमम्

manovāgbuddhayastāvadekasthāḥ kurusattama |
tato me śṛṇu kārtsnyena gomahābhāgyamuttamam

पुण्यं यशस्यमायुष्यं तथा स्वस्त्ययनं महत् ।
कीर्तिर्विहरता लोके गवां यो गोषु भक्तिमान्

puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ tathā svastyayanaṃ mahat |
kīrtirviharatā loke gavāṃ yo goṣu bhaktimān

श्रूयते हि पुराणेषु महर्षीणां महात्मनाम् ।
संस्थाने सर्वलोकानां देवानां चापि सम्भवे

śrūyate hi purāṇeṣu maharṣīṇāṃ mahātmanām |
saṃsthāne sarvalokānāṃ devānāṃ cāpi sambhave

देवतार्थेऽमृतार्थे च यज्ञार्थे चैव भारत ।
सुरभिर्नाम विख्याता रोहिणी कामरूपिणी

devatārthe'mṛtārthe ca yajñārthe caiva bhārata |
surabhirnāma vikhyātā rohiṇī kāmarūpiṇī

सङ्कल्प्य मनसा पूर्वं रोहिणी ह्यमृतात्मना ।
घोरं तपः समास्थाय निर्मिती विस्वकर्मणा

saṅkalpya manasā pūrvaṃ rohiṇī hyamṛtātmanā |
ghoraṃ tapaḥ samāsthāya nirmitī visvakarmaṇā

पुरुषं चासृजद्भूस्तेजसा तपसा च ह ।
देदीप्यमानं वपुषा समिद्धमिव पावकम्

puruṣaṃ cāsṛjadbhūstejasā tapasā ca ha |
dedīpyamānaṃ vapuṣā samiddhamiva pāvakam

सोऽपश्यदिष्टरूपां तां सुरभिं रोहिणीं तदा ।
दृष्ट्वैव चातिविमनाः सोऽभवत्काममोहितः

so'paśyadiṣṭarūpāṃ tāṃ surabhiṃ rohiṇīṃ tadā |
dṛṣṭvaiva cātivimanāḥ so'bhavatkāmamohitaḥ

तं कामार्तमथो ज्ञात्वा स्वयंभूर्लोकभावनः ।
माऽऽर्तो भव तथा चैष भगवानभ्यभाषत

taṃ kāmārtamatho jñātvā svayaṃbhūrlokabhāvanaḥ |
mā''rto bhava tathā caiṣa bhagavānabhyabhāṣata

ततः स भगवांस्तत्र मार्ताण्ड इति विश्रुतः ।
चकार नाम तं दृष्ट्वा तस्यार्तीभावमुत्तमम्

tataḥ sa bhagavāṃstatra mārtāṇḍa iti viśrutaḥ |
cakāra nāma taṃ dṛṣṭvā tasyārtībhāvamuttamam

सोऽददाद्भगवांस्तस्मै मार्ताण्डाय महात्मने ।
सुरूपां सुरभिं कन्यां तपस्तेजोमयीं शुभाम्

so'dadādbhagavāṃstasmai mārtāṇḍāya mahātmane |
surūpāṃ surabhiṃ kanyāṃ tapastejomayīṃ śubhām

यथा मयैष चोद्भूतस्त्वं चैवषा च रोहिणी ।
मैथुनं गतवन्तौ च तथा चोत्पत्स्यति प्रजा

yathā mayaiṣa codbhūtastvaṃ caivaṣā ca rohiṇī |
maithunaṃ gatavantau ca tathā cotpatsyati prajā

प्रजा भविष्यते पुण्या पवित्रं परमं च वाम् ।
न चाप्यगम्यागमनाद्दोषं प्राप्स्यसि कर्हिचित्

prajā bhaviṣyate puṇyā pavitraṃ paramaṃ ca vām |
na cāpyagamyāgamanāddoṣaṃ prāpsyasi karhicit

त्वत्प्रजासम्भवं क्षीरं भविष्यति परं हविः ।
यज्ञेषु चाज्यभागानां त्वत्प्रजामूलजो विधिः

tvatprajāsambhavaṃ kṣīraṃ bhaviṣyati paraṃ haviḥ |
yajñeṣu cājyabhāgānāṃ tvatprajāmūlajo vidhiḥ

प्रजाशुश्रूषवश्चैव ये भविष्यन्ति रोहिणि ।
तव तेनैव पुण्येनि गोलोकं यान्तु मानवाः

prajāśuśrūṣavaścaiva ye bhaviṣyanti rohiṇi |
tava tenaiva puṇyeni golokaṃ yāntu mānavāḥ

इदं पवित्रं परममृषभं नाम कर्हिचित् ।
यद्वै ज्ञात्वा द्विजा लोके मोक्ष्यन्ते योनिसङ्करात्

idaṃ pavitraṃ paramamṛṣabhaṃ nāma karhicit |
yadvai jñātvā dvijā loke mokṣyante yonisaṅkarāt

एतत्क्रियाः प्रवर्तन्ते मन्त्रब्राह्मणसंस्कृताः ।
देवतानां वितॄणां च हव्यकव्यपुरोगमाः

etatkriyāḥ pravartante mantrabrāhmaṇasaṃskṛtāḥ |
devatānāṃ vitṝṇāṃ ca havyakavyapurogamāḥ

तत एतेन पुण्येन प्रजास्तव तु रोहिणि ।
ऊर्ध्वं ममापि लोकस्य वत्स्यन्ते निरुपद्रवाः

tata etena puṇyena prajāstava tu rohiṇi |
ūrdhvaṃ mamāpi lokasya vatsyante nirupadravāḥ

भद्रं तेभ्यश्च भद्रं ते ये प्रजासु भवन्ति वै ।
युगन्धराश्च ते पुत्राः सन्तु लोकस्य धारणे

bhadraṃ tebhyaśca bhadraṃ te ye prajāsu bhavanti vai |
yugandharāśca te putrāḥ santu lokasya dhāraṇe

यान्यान्कामयसे लोकांस्ताँल्लोकाननुयास्यसि ।
सर्वदेवगणश्चैव तव यास्यन्ति पुत्रताम् ।
तव स्तनसमुद्भूतं पिबन्तोऽमृतमुत्तमम्

yānyānkāmayase lokāṃstām̐llokānanuyāsyasi |
sarvadevagaṇaścaiva tava yāsyanti putratām |
tava stanasamudbhūtaṃ pibanto'mṛtamuttamam

एवमेतान्वरान्सर्वानगृह्णात्सुरभिस्तदा ।
ब्रुवतः सर्वलोकेशान्निर्वृतिं चागमत्पराम्

evametānvarānsarvānagṛhṇātsurabhistadā |
bruvataḥ sarvalokeśānnirvṛtiṃ cāgamatparām

सृष्ट्वा प्रजाश्च विपुला लोकसन्धारणाय वै ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता सुरभिर्लोकमाविशत्

sṛṣṭvā prajāśca vipulā lokasandhāraṇāya vai |
brahmaṇā samanujñātā surabhirlokamāviśat

एवं वरप्रदानेन स्वयंभोरेव भारत ।
उपरिष्टाद्गवां लोकः प्रोक्तस्ते सर्वमादितः

evaṃ varapradānena svayaṃbhoreva bhārata |
upariṣṭādgavāṃ lokaḥ proktaste sarvamāditaḥ