अध्याय 118: रुद्रों से कामधेनु तक सुरभि की सन्तान

सुरभेः काः प्रजाः पूर्वं मार्ताण्डादभवन्पुरा ।
एतन्मे शंस तत्वेनि गोषु मे प्रीयते मनः

surabheḥ kāḥ prajāḥ pūrvaṃ mārtāṇḍādabhavanpurā |
etanme śaṃsa tatveni goṣu me prīyate manaḥ

शृणु नामानि दिव्यानि गोमातॄणां विशेषतः ।
याभिर्व्याप्तास्त्रयो लोकाः कल्याणीभिर्जनाधिप

śṛṇu nāmāni divyāni gomātṝṇāṃ viśeṣataḥ |
yābhirvyāptāstrayo lokāḥ kalyāṇībhirjanādhipa

सुरभ्यः प्रथमोद्भूता याश्च स्युः प्रथमाः प्रजाः ।
मयोच्यमानाः शृणु ताः प्राप्स्यसे विपुलं यशः

surabhyaḥ prathamodbhūtā yāśca syuḥ prathamāḥ prajāḥ |
mayocyamānāḥ śṛṇu tāḥ prāpsyase vipulaṃ yaśaḥ

तप्त्वा तपो घोरतपाः सुरभिर्दिप्ततेजसः ।
सुषावैकादश सुतान्रुद्रा ये च्छन्दसि स्तुताः

taptvā tapo ghoratapāḥ surabhirdiptatejasaḥ |
suṣāvaikādaśa sutānrudrā ye cchandasi stutāḥ

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्र्यम्बकश्च महायशाः ।
वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपाली रैवतस्तथा

ajaikapādahirbudhnyastryambakaśca mahāyaśāḥ |
vṛṣākapiśca śambhuśca kapālī raivatastathā

हरश्च बहुरूपश्च उग्र उग्रोऽथ वीर्यवान् ।
तस्य चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः

haraśca bahurūpaśca ugra ugro'tha vīryavān |
tasya caivātmajaḥ śrīmānviśvarūpo mahāyaśāḥ

एकादशैते कथिता रुद्रास्ते नाम नामतः ।
महात्मानो महायोगास्तेजोयुक्ता महाबलाः

ekādaśaite kathitā rudrāste nāma nāmataḥ |
mahātmāno mahāyogāstejoyuktā mahābalāḥ

एते वरिष्ठजन्मानो देवानां ब्रह्मवादिनाम् ।
विप्राणां प्रकृतिर्लोके एत एव हि विश्रुताः

ete variṣṭhajanmāno devānāṃ brahmavādinām |
viprāṇāṃ prakṛtirloke eta eva hi viśrutāḥ

एत एकादश प्रोक्ता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः ।
शतं त्वेतत्समाख्यातं शतरुद्रं महात्मनाम्

eta ekādaśa proktā rudrāstribhuvaneśvarāḥ |
śataṃ tvetatsamākhyātaṃ śatarudraṃ mahātmanām

सुषुवे प्रथमां कन्यां सुरभिः पृथिवीं तदा ।
विश्वकामदुघा धेनुर्या धारयति देहिनः

suṣuve prathamāṃ kanyāṃ surabhiḥ pṛthivīṃ tadā |
viśvakāmadughā dhenuryā dhārayati dehinaḥ

सुतं गोब्राह्मणं राजन्नेकमित्यभिधीयते ।
गोब्राह्मणस्य जननी सुरभिः परिकीर्त्यते

sutaṃ gobrāhmaṇaṃ rājannekamityabhidhīyate |
gobrāhmaṇasya jananī surabhiḥ parikīrtyate

सृष्ट्वा तु प्रथमं रुद्रान्वरदान्रुद्रसम्भवान् ।
पश्चात्प्रभुं ग्रहपतिं सुषुवे लोकसम्मतम्

sṛṣṭvā tu prathamaṃ rudrānvaradānrudrasambhavān |
paścātprabhuṃ grahapatiṃ suṣuve lokasammatam

सोमराजानममृतं यज्ञसर्वस्वमुत्तमम् ।
ओषधीनां रसानां च देवानां जीवितस्य च

somarājānamamṛtaṃ yajñasarvasvamuttamam |
oṣadhīnāṃ rasānāṃ ca devānāṃ jīvitasya ca

ततः श्रियं च मेधां च कीर्तिं देवीं सरस्वतीम् ।
चतस्रः सुषुवे कन्या योगेषु नियताः स्तिताः

tataḥ śriyaṃ ca medhāṃ ca kīrtiṃ devīṃ sarasvatīm |
catasraḥ suṣuve kanyā yogeṣu niyatāḥ stitāḥ

एताः सृष्ट्वा प्रजा एषा सुरभिः कामरूपिणी ।
सुषुवे परमं भूयो दिव्या गोमातरः शुभाः

etāḥ sṛṣṭvā prajā eṣā surabhiḥ kāmarūpiṇī |
suṣuve paramaṃ bhūyo divyā gomātaraḥ śubhāḥ

पुण्यां मायां मधुश्च्योतां शिवां शीघ्रां सरिद्वराम् ।
हिरण्यवर्णां सुभगां गव्यां पृश्नीं कुथावतीम्

puṇyāṃ māyāṃ madhuścyotāṃ śivāṃ śīghrāṃ saridvarām |
hiraṇyavarṇāṃ subhagāṃ gavyāṃ pṛśnīṃ kuthāvatīm

अङ्गावतीं घृतवतीं दधिक्षीरपयोवतीम् ।
अमोघां सुरमां सत्यां रेवतीं मारुतीं रसाम्

aṅgāvatīṃ ghṛtavatīṃ dadhikṣīrapayovatīm |
amoghāṃ suramāṃ satyāṃ revatīṃ mārutīṃ rasām

अजां च सिकतां चैव शुद्धधूमामधारिणीम् ।
जीवां प्राणवतीं धन्यां शुद्धां धेनुं धनावहाम्

ajāṃ ca sikatāṃ caiva śuddhadhūmāmadhāriṇīm |
jīvāṃ prāṇavatīṃ dhanyāṃ śuddhāṃ dhenuṃ dhanāvahām

इन्द्रामृद्धिं च शान्ति च शान्तपापां सरिद्वराम् ।
चत्वारिंशतिमेकां च धन्यास्ता दिवि पूजिताः

indrāmṛddhiṃ ca śānti ca śāntapāpāṃ saridvarām |
catvāriṃśatimekāṃ ca dhanyāstā divi pūjitāḥ

भूयो जज्ञे सुरभ्याश्च श्रीमांश्चन्द्रांशुसप्रभः ।
वृपो दक्ष इति ख्यातः कण्ढे मणितलप्रभः ।

bhūyo jajñe surabhyāśca śrīmāṃścandrāṃśusaprabhaḥ |
vṛpo dakṣa iti khyātaḥ kaṇḍhe maṇitalaprabhaḥ |

स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमान्मृणालसदृशप्रभः ।
सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेशअवरस्तु सः

sragvī kakudmāndyutimānmṛṇālasadṛśaprabhaḥ |
surabhyanumate datto dhvajo māheśaavarastu saḥ

सुरभ्यः कामरूपिण्यो गावः पुण्यार्थमुत्कटाः ।
आदित्येभ्यो वसुभ्यश्च विश्वेभ्यश्च ददौ वरान्

surabhyaḥ kāmarūpiṇyo gāvaḥ puṇyārthamutkaṭāḥ |
ādityebhyo vasubhyaśca viśvebhyaśca dadau varān

सुरभिस्तु तपस्तप्त्वा सुषुवे गास्ततः पुनः ।
या दत्ता लोकपालानामिन्द्रादीनां युधिष्ठिर

surabhistu tapastaptvā suṣuve gāstataḥ punaḥ |
yā dattā lokapālānāmindrādīnāṃ yudhiṣṭhira

सुष्टुनां कपिलां चैव रोहिणीं च यशस्विनीम् ।
सर्वकामदुघां चैव मरुतां कामरूपिणीम्

suṣṭunāṃ kapilāṃ caiva rohiṇīṃ ca yaśasvinīm |
sarvakāmadughāṃ caiva marutāṃ kāmarūpiṇīm

गावो मृष्टदुघा ह्येतास्ताश्चतस्रोऽत्र संस्तुताः ।
यासां भूत्वा पुरा वत्साः पिबन्त्यमृतमुत्तमम्

gāvo mṛṣṭadughā hyetāstāścatasro'tra saṃstutāḥ |
yāsāṃ bhūtvā purā vatsāḥ pibantyamṛtamuttamam

सुष्टुतां देवराजाय वासवाय महात्मने ।
कपिलां धर्मराजाय वरुणाय च रोहिणीम्

suṣṭutāṃ devarājāya vāsavāya mahātmane |
kapilāṃ dharmarājāya varuṇāya ca rohiṇīm

सर्वकामदुघां धेनुं राज्ञे वैश्रवणाय च ।
इत्येता लोकमहिता विश्रुताः सुरभेः प्रजाः

sarvakāmadughāṃ dhenuṃ rājñe vaiśravaṇāya ca |
ityetā lokamahitā viśrutāḥ surabheḥ prajāḥ

एतासां प्रजया पूर्णा पृथिवी मुनिपुङ्गवः ।
गोभ्यः प्रभवते सर्वं यत्किंचिदिह शोभनम्

etāsāṃ prajayā pūrṇā pṛthivī munipuṅgavaḥ |
gobhyaḥ prabhavate sarvaṃ yatkiṃcidiha śobhanam

सुरभ्यपत्यमित्येतन्नामतस्तेऽनुपूर्वशः ।
कीर्तितं ब्रूहि राजेन्द्र किं भूयः कथयामि ते

surabhyapatyamityetannāmataste'nupūrvaśaḥ |
kīrtitaṃ brūhi rājendra kiṃ bhūyaḥ kathayāmi te