अध्याय 89: राजा दुष्यन्त का शासन

भगवन्विस्तरेणेह भरतस्य महात्मनः ।
जन्म कर्म च सुश्रूषोस्तन्मे शंसितुमर्हसि

bhagavanvistareṇeha bharatasya mahātmanaḥ |
janma karma ca suśrūṣostanme śaṃsitumarhasi

पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान् ।
पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता भरतसत्तम

pauravāṇāṃ vaṃśakaro duṣyanto nāma vīryavān |
pṛthivyāścaturantāyā goptā bharatasattama

चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुङ्क्ते मनुजेश्वरः ।
समुद्रावरणांश्चापि देशान्स समितिंजयः

caturbhāgaṃ bhuvaḥ kṛtsnaṃ yo bhuṅkte manujeśvaraḥ |
samudrāvaraṇāṃścāpi deśānsa samitiṃjayaḥ

आम्लेच्छावधिकान्सर्वान्स भुङ्क्ते रिपुमर्दनः ।
रत्नाकरसमुद्रान्तांश्चातुर्वर्ण्यजनावृतान्

āmlecchāvadhikānsarvānsa bhuṅkte ripumardanaḥ |
ratnākarasamudrāntāṃścāturvarṇyajanāvṛtān

न वर्णसङ्करकरो न कृष्याकरकृज्जनः ।
न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राजनि शासति

na varṇasaṅkarakaro na kṛṣyākarakṛjjanaḥ |
na pāpakṛtkaścidāsīttasminrājani śāsati

धर्मे रतिं सेवमाना धर्मार्थावभिपेदिरे ।
तदा नरा नरव्याघ्र तस्मिञ्जनपदेश्वरे

dharme ratiṃ sevamānā dharmārthāvabhipedire |
tadā narā naravyāghra tasmiñjanapadeśvare

नासीच्चोरभयं तात न क्षुधाभयमण्वपि ।
नासीद्व्याधिभयं चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे

nāsīccorabhayaṃ tāta na kṣudhābhayamaṇvapi |
nāsīdvyādhibhayaṃ cāpi tasmiñjanapadeśvare

स्वधर्मै रेमिरे वर्णा दैवे कर्मणि निःस्पृहाः ।
तमाश्रित्य महीपालमासंश्चैवाकुतोभयाः

svadharmai remire varṇā daive karmaṇi niḥspṛhāḥ |
tamāśritya mahīpālamāsaṃścaivākutobhayāḥ

कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि रसवन्ति च ।
सर्वरत्नसमृद्धा च मही पशुमती तथा

kālavarṣī ca parjanyaḥ sasyāni rasavanti ca |
sarvaratnasamṛddhā ca mahī paśumatī tathā

स्वकर्मनिरता विप्रा नानृतं तेषु विद्यते ।
स चाद्भुतमहावीर्यो वज्रसंहननो युवा

svakarmaniratā viprā nānṛtaṃ teṣu vidyate |
sa cādbhutamahāvīryo vajrasaṃhanano yuvā

उद्यम्य मन्दरं दोर्भ्यां वहेत्सवनकाननम् ।
चतुष्पथगदायुद्धे सर्वप्रहरणेषु च

udyamya mandaraṃ dorbhyāṃ vahetsavanakānanam |
catuṣpathagadāyuddhe sarvapraharaṇeṣu ca

नागपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च बभूव परिनिष्ठतः ।
बले विष्णुसमश्चासीत्तेजसा भास्करोपमः

nāgapṛṣṭhe'śvapṛṣṭhe ca babhūva pariniṣṭhataḥ |
bale viṣṇusamaścāsīttejasā bhāskaropamaḥ

अक्षोभ्यत्वेऽर्णवसमः सहिष्णुत्वे धरासमः ।
संमतः स महीपालः प्रसन्नपुरराष्ट्रवान्

akṣobhyatve'rṇavasamaḥ sahiṣṇutve dharāsamaḥ |
saṃmataḥ sa mahīpālaḥ prasannapurarāṣṭravān

भूयो धर्मपरैर्भावैर्मुदितं जनमादिशत्

bhūyo dharmaparairbhāvairmuditaṃ janamādiśat