अध्याय 44: परीक्षित का देहान्त और जनमेजय का राज्याभिषेक

तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम् ।
विषण्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः

taṃ tathā mantriṇo dṛṣṭvā bhogena pariveṣṭitam |
viṣaṇṇavadanāḥ sarve rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ

तं तु नागं ततो दृष्ट्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः ।
अपश्यन्त तथा यान्तमाकाशे नागमद्भुतम्

taṃ tu nāgaṃ tato dṛṣṭvā mantriṇaste pradudruvuḥ |
apaśyanta tathā yāntamākāśe nāgamadbhutam

सीमन्तमिव कुर्वाणं नभसः पद्मवर्चसम् ।
तक्षकं पन्नगश्रेष्ठं भृशं शोकपरायणाः

sīmantamiva kurvāṇaṃ nabhasaḥ padmavarcasam |
takṣakaṃ pannagaśreṣṭhaṃ bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ

ततस्तु ते तद्गृहमग्निना वृतं
प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः ।
भयात्परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे
पपात तच्चाशनिताडितं यथा

tatastu te tadgṛhamagninā vṛtaṃ
pradīpyamānaṃ viṣajena bhoginaḥ |
bhayātparityajya diśaḥ prapedire
papāta taccāśanitāḍitaṃ yathā

ततो नृपे तक्षकतेजसाहते
प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः ।
शुचिर्दिजो राजपुरोहितस्तदा
तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः

tato nṛpe takṣakatejasāhate
prayujya sarvāḥ paralokasatkriyāḥ |
śucirdijo rājapurohitastadā
tathaiva te tasya nṛpasya mantriṇaḥ

नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे
समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः ।
नृपं यमाहुस्तममित्रघातिनं
कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः

nṛpaṃ śiśuṃ tasya sutaṃ pracakrire
sametya sarve puravāsino janāḥ |
nṛpaṃ yamāhustamamitraghātinaṃ
kurupravīraṃ janamejayaṃ janāḥ

स बाल एवार्यमतिर्नृपोत्तमः
सहैव तैर्मन्त्रिपुरोहितैस्तदा ।
शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो
यथाऽस्य वीरः प्रपितामहस्तथा

sa bāla evāryamatirnṛpottamaḥ
sahaiva tairmantripurohitaistadā |
śaśāsa rājyaṃ kurupuṃgavāgrajo
yathā'sya vīraḥ prapitāmahastathā

ततस्तु राजानममित्रतापनं
समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः ।
सुवर्णवर्माणमुपेत्य काशिप
वपुष्टमार्थं वरयांप्रचक्रमुः

tatastu rājānamamitratāpanaṃ
samīkṣya te tasya nṛpasya mantriṇaḥ |
suvarṇavarmāṇamupetya kāśipa
vapuṣṭamārthaṃ varayāṃpracakramuḥ

ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां
कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः ।
स चापि तां प्राप्य मुदा युतोऽभव-
न्न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित्

tataḥ sa rājā pradadau vapuṣṭamāṃ
kurupravīrāya parīkṣya dharmataḥ |
sa cāpi tāṃ prāpya mudā yuto'bhava-
nna cānyanārīṣu mano dadhe kvacit

सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव
प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान् ।
तथा स राजन्यवरो विजह्रिवान्
यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः

saraḥsu phulleṣu vaneṣu caiva
prasannacetā vijahāra vīryavān |
tathā sa rājanyavaro vijahrivān
yathorvaśīṃ prāpya purā purūravāḥ

वपुष्टमा चापि वरं पतिव्रता
प्रतीतरूपा समवाप्य भूपतिम् ।
भावेन रामा रमयांबभूव तं
विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी

vapuṣṭamā cāpi varaṃ pativratā
pratītarūpā samavāpya bhūpatim |
bhāvena rāmā ramayāṃbabhūva taṃ
vihārakāleṣvavarodhasundarī