तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम् ।
विषण्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः
taṃ tathā mantriṇo dṛṣṭvā bhogena pariveṣṭitam |
viṣaṇṇavadanāḥ sarve rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ
Adi Parva
Chapter 44: Parikshit's death and Janamejaya's crowning
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥
11 verses · 44 of 261
What happens in this chapter
Parikshit's death and Janamejaya's crowning
The ministers weep and flee as Takshaka coils round the king, then watch him cross the sky, lotus-bright, parting it like a line in hair. The mansion, aflame with his venom, crashes down as if struck by lightning. When the king is gone, the royal priest performs all the rites for the departed. The people of the city gather and crown Parikshit's young son Janamejaya. Though a boy, he rules wisely with his ministers and priest. The ministers then seek for him Vapushtama, daughter of Suvarnavarma, king of Kashi. Janamejaya marries her with due rites and turns his heart to no other woman. He delights with her among lakes and flowering woods, as Pururavas did with Urvashi.
सौतिरुवाच
तं तु नागं ततो दृष्ट्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः ।
अपश्यन्त तथा यान्तमाकाशे नागमद्भुतम्
taṃ tu nāgaṃ tato dṛṣṭvā mantriṇaste pradudruvuḥ |
apaśyanta tathā yāntamākāśe nāgamadbhutam
सीमन्तमिव कुर्वाणं नभसः पद्मवर्चसम् ।
तक्षकं पन्नगश्रेष्ठं भृशं शोकपरायणाः
sīmantamiva kurvāṇaṃ nabhasaḥ padmavarcasam |
takṣakaṃ pannagaśreṣṭhaṃ bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ
ततस्तु ते तद्गृहमग्निना वृतं
प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः ।
भयात्परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे
पपात तच्चाशनिताडितं यथा
tatastu te tadgṛhamagninā vṛtaṃ
pradīpyamānaṃ viṣajena bhoginaḥ |
bhayātparityajya diśaḥ prapedire
papāta taccāśanitāḍitaṃ yathā
ततो नृपे तक्षकतेजसाहते
प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः ।
शुचिर्दिजो राजपुरोहितस्तदा
तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः
tato nṛpe takṣakatejasāhate
prayujya sarvāḥ paralokasatkriyāḥ |
śucirdijo rājapurohitastadā
tathaiva te tasya nṛpasya mantriṇaḥ
नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे
समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः ।
नृपं यमाहुस्तममित्रघातिनं
कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः
nṛpaṃ śiśuṃ tasya sutaṃ pracakrire
sametya sarve puravāsino janāḥ |
nṛpaṃ yamāhustamamitraghātinaṃ
kurupravīraṃ janamejayaṃ janāḥ
स बाल एवार्यमतिर्नृपोत्तमः
सहैव तैर्मन्त्रिपुरोहितैस्तदा ।
शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो
यथाऽस्य वीरः प्रपितामहस्तथा
sa bāla evāryamatirnṛpottamaḥ
sahaiva tairmantripurohitaistadā |
śaśāsa rājyaṃ kurupuṃgavāgrajo
yathā'sya vīraḥ prapitāmahastathā
ततस्तु राजानममित्रतापनं
समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः ।
सुवर्णवर्माणमुपेत्य काशिप
वपुष्टमार्थं वरयांप्रचक्रमुः
tatastu rājānamamitratāpanaṃ
samīkṣya te tasya nṛpasya mantriṇaḥ |
suvarṇavarmāṇamupetya kāśipa
vapuṣṭamārthaṃ varayāṃpracakramuḥ
ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां
कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः ।
स चापि तां प्राप्य मुदा युतोऽभव-
न्न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित्
tataḥ sa rājā pradadau vapuṣṭamāṃ
kurupravīrāya parīkṣya dharmataḥ |
sa cāpi tāṃ prāpya mudā yuto'bhava-
nna cānyanārīṣu mano dadhe kvacit
सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव
प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान् ।
तथा स राजन्यवरो विजह्रिवान्
यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः
saraḥsu phulleṣu vaneṣu caiva
prasannacetā vijahāra vīryavān |
tathā sa rājanyavaro vijahrivān
yathorvaśīṃ prāpya purā purūravāḥ
वपुष्टमा चापि वरं पतिव्रता
प्रतीतरूपा समवाप्य भूपतिम् ।
भावेन रामा रमयांबभूव तं
विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी
vapuṣṭamā cāpi varaṃ pativratā
pratītarūpā samavāpya bhūpatim |
bhāvena rāmā ramayāṃbabhūva taṃ
vihārakāleṣvavarodhasundarī
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)