आदि पर्व

अध्याय 39: जरत्कारु के लिए वासुकि बहन की रक्षा करते हैं

इति श्रीमनमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

14 श्लोक · 39 में से 261

इस अध्याय में क्या होता है

जरत्कारु के लिए वासुकि बहन की रक्षा करते हैं

नाग एलापत्र की सराहना करते हैं और वासुकि तभी से हर्ष के साथ अपनी बहन जरत्कारु की रक्षा करने लगते हैं। कुछ समय बाद देवता और असुर समुद्र-मन्थन करते हैं, जिसमें वासुकि रस्सी बनते हैं। फिर देवता उन्हें ब्रह्मा के पास ले जाते हैं: ये सदा हमारे सहायक रहे, पर माता के शाप के भय से जल रहे हैं; इनके मन का यह काँटा निकाल दीजिए। ब्रह्मा कहते हैं कि एलापत्र के मन में वे वचन उन्होंने ही डाले थे। पापी नष्ट होंगे, धर्मात्मा नहीं। मुनि जरत्कारु जन्म ले चुके हैं और कठोर तप में हैं; उचित समय पर वासुकि उन्हें बहन दें। वासुकि सर्पों को मुनि पर दृष्टि रखने और विवाह की इच्छा होते ही सूचना देने को लगा देते हैं।

सौतिरुवाच

39.1

एलापत्रवचः श्रुत्वा ते नागा द्विजसत्तम ।
सर्वे प्रहृष्टमनसः साधुसाध्वित्यपूजयन्

elāpatravacaḥ śrutvā te nāgā dvijasattama |
sarve prahṛṣṭamanasaḥ sādhusādhvityapūjayan

39.2

ततःप्रभृति तां कन्यां वासुकिः पर्यरक्षत ।
जरत्कारुं स्वसारं वै परं हर्षमवाप च

tataḥprabhṛti tāṃ kanyāṃ vāsukiḥ paryarakṣata |
jaratkāruṃ svasāraṃ vai paraṃ harṣamavāpa ca

39.3

ततो नातिमहान्कालः समतीत इवाभवत् ।
अथ देवासुराः सर्वे ममन्थुर्वरुणालयम्

tato nātimahānkālaḥ samatīta ivābhavat |
atha devāsurāḥ sarve mamanthurvaruṇālayam

39.4

तत्र नेत्रमभून्नागो वासुकिर्बलिनां वरः ।
समाप्यैव च तत्कर्म पितामहमुपागमन्

tatra netramabhūnnāgo vāsukirbalināṃ varaḥ |
samāpyaiva ca tatkarma pitāmahamupāgaman

39.5

देवा वासुकिना सार्धं पितामहमथाव्रुवन् ।
भगवञ्शापभीतोऽयं वासुकिस्तप्यते भृशम्

devā vāsukinā sārdhaṃ pitāmahamathāvruvan |
bhagavañśāpabhīto'yaṃ vāsukistapyate bhṛśam

39.6

अस्यैतन्मानसं शल्यं समुद्धर्तुं त्वमर्हसि ।
जनन्याः शापजं देव ज्ञातीनां हितमिच्छतः

asyaitanmānasaṃ śalyaṃ samuddhartuṃ tvamarhasi |
jananyāḥ śāpajaṃ deva jñātīnāṃ hitamicchataḥ

39.7

हितो ह्ययं सदास्मकं प्रियकारी च नागराट् ।
प्रसादं कुरु देवेश शमयास्य मनोज्वरम्

hito hyayaṃ sadāsmakaṃ priyakārī ca nāgarāṭ |
prasādaṃ kuru deveśa śamayāsya manojvaram

ब्रह्मोवाच

39.8

मयैव तद्वितीर्णं वै वचनं मनसाऽमराः ।
एलापत्रेण नागेन यदस्याभिहितं पुरा

mayaiva tadvitīrṇaṃ vai vacanaṃ manasā'marāḥ |
elāpatreṇa nāgena yadasyābhihitaṃ purā

39.9

तत्करोत्वेष नागेन्द्रः प्राप्तकालं वचः स्वयम् ।
विनशिष्यन्ति ये पापा न तु ये धर्मचारिणः

tatkarotveṣa nāgendraḥ prāptakālaṃ vacaḥ svayam |
vinaśiṣyanti ye pāpā na tu ye dharmacāriṇaḥ

39.10

उत्पन्नः स जरत्कारुस्तपस्युग्रे रतो द्विजः ।
तस्यैष भगिनीं काले जरत्कारुं प्रयच्छतु

utpannaḥ sa jaratkārustapasyugre rato dvijaḥ |
tasyaiṣa bhaginīṃ kāle jaratkāruṃ prayacchatu

39.11

एलापत्रेण यत्प्रोक्तं वचनं भुजगेन ह ।
पन्नगानां हितं देवास्तत्तथा न तदन्यथा

elāpatreṇa yatproktaṃ vacanaṃ bhujagena ha |
pannagānāṃ hitaṃ devāstattathā na tadanyathā

सौतिरुवाच

39.12

एतच्छ्रुत्वा तु नागेन्द्रः पितामहवचस्तदा ।
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः शापमोहितः

etacchrutvā tu nāgendraḥ pitāmahavacastadā |
saṃdiśya pannagānsarvānvāsukiḥ śāpamohitaḥ

39.13

स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति ।
सर्पान्बहूञ्जरत्कारौ नित्ययुक्तान्समादधत्

svasāramudyamya tadā jaratkārumṛṣiṃ prati |
sarpānbahūñjaratkārau nityayuktānsamādadhat

39.14

जरत्कारुर्यदा भार्यामिच्छेद्वरयितुं प्रभुः ।
शीघ्रमेत्य तदाऽऽख्येयं तन्नः श्रेयो भविष्यति

jaratkāruryadā bhāryāmicchedvarayituṃ prabhuḥ |
śīghrametya tadā''khyeyaṃ tannaḥ śreyo bhaviṣyati

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)