अध्याय 38: एलापत्र को ब्रह्मा का आस्तीक-वचन स्मरण

सर्पाणां तु वचः श्रुत्वा सर्वेषामिति चेति च ।
वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्रोऽब्रवीदिदम्

sarpāṇāṃ tu vacaḥ śrutvā sarveṣāmiti ceti ca |
vāsukeśca vacaḥ śrutvā elāpatro'bravīdidam

प्रागेव दर्शिता बुद्धिर्मयैषा भुजगोत्तमाः ।
हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो

prāgeva darśitā buddhirmayaiṣā bhujagottamāḥ |
heyeti yadi vo buddhistavāpi ca tathā prabho

अस्तु कामं मभाद्यापि बुद्धिः स्मरणमागता ।
तां शृणुध्वं प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन पन्नगाः

astu kāmaṃ mabhādyāpi buddhiḥ smaraṇamāgatā |
tāṃ śṛṇudhvaṃ pravakṣyāmi yāthātathyena pannagāḥ

न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः ।
जनमेजयः पाण्डवेयो यतोऽस्माकं महद्भयम्

na sa yajño na bhavitā na sa rājā tathāvidhaḥ |
janamejayaḥ pāṇḍaveyo yato'smākaṃ mahadbhayam

दैवेनोपहतो राजन्यो भवेदिह पूरुषः ।
स दैवमेवाश्रयेत नान्यत्तत्र परायणम्

daivenopahato rājanyo bhavediha pūruṣaḥ |
sa daivamevāśrayeta nānyattatra parāyaṇam

तदिदं चैवमस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः ।
दैवमेवाश्रयामोऽत्र शृणुध्वं च वचो मम

tadidaṃ caivamasmākaṃ bhayaṃ pannagasattamāḥ |
daivamevāśrayāmo'tra śṛṇudhvaṃ ca vaco mama

अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा ।
मातुरुत्सङ्गमारूढो भयात्पन्नगसत्तमाः ।
देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्ण इति प्रभो

ahaṃ śāpe samutsṛṣṭe samaśrauṣaṃ vacastadā |
māturutsaṅgamārūḍho bhayātpannagasattamāḥ |
devānāṃ pannagaśreṣṭhāstīkṣṇāstīkṣṇa iti prabho

शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानामनामयम् ।
कृपया परयाऽऽविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः

śāpaduḥkhāgnitaptānāṃ pannagānāmanāmayam |
kṛpayā parayā''viṣṭāḥ prārthayanto divaukasaḥ

का हि लब्ध्वा प्रियान्पुत्राञ्शपेदेवं पितामह ।
ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः

kā hi labdhvā priyānputrāñśapedevaṃ pitāmaha |
ṛte kadrūṃ tīkṣṇarūpāṃ devadeva tavāgrataḥ

तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह ।
इच्छाम एतद्विज्ञातुं कारणं यन्न वारिता

tatheti ca vacastasyāstvayāpyuktaṃ pitāmaha |
icchāma etadvijñātuṃ kāraṇaṃ yanna vāritā

बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा घोररूपा विषोल्बणाः ।
प्रजानां हितकामोऽहं न च वारितवांस्तदा

bahavaḥ pannagāstīkṣṇā ghorarūpā viṣolbaṇāḥ |
prajānāṃ hitakāmo'haṃ na ca vāritavāṃstadā

ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापाचारा विषोल्बणाः ।
तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः

ye dandaśūkāḥ kṣudrāśca pāpācārā viṣolbaṇāḥ |
teṣāṃ vināśo bhavitā na tu ye dharmacāriṇaḥ

यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात् ।
पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन्काले समागते

yannimittaṃ ca bhavitā mokṣasteṣāṃ mahābhayāt |
pannagānāṃ nibodhadhvaṃ tasminkāle samāgate

यायावरकुले धीमान्भविष्यति महानृषिः ।
जरत्कारुरिति ख्यातस्तपस्वी नियतेन्द्रियः

yāyāvarakule dhīmānbhaviṣyati mahānṛṣiḥ |
jaratkāruriti khyātastapasvī niyatendriyaḥ

तस्य पुत्रो जरत्कारोर्भविष्यति तपोधनः ।
आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा ।
तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः

tasya putro jaratkārorbhaviṣyati tapodhanaḥ |
āstīko nāma yajñaṃ sa pratiṣetsyati taṃ tadā |
tatra mokṣyanti bhujagā ye bhaviṣyanti dhārmikāḥ

स मुनिप्रवरो ब्रह्मञ्जरत्कारुर्महातपाः ।
कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान्

sa munipravaro brahmañjaratkārurmahātapāḥ |
kasyāṃ putraṃ mahātmānaṃ janayiṣyati vīryavān

वासुकेर्भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना ।
तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर्भुजगोत्तमः

vāsukerbhaginī kanyā samutpannā suśobhanā |
tasmai dāsyati tāṃ kanyāṃ vāsukirbhujagottamaḥ

तस्यां जनयिता पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम् ।
सनामायां सनामा स कन्यायां द्विजसत्तमः

tasyāṃ janayitā putraṃ vedavedāṅgapāragam |
sanāmāyāṃ sanāmā sa kanyāyāṃ dvijasattamaḥ

एवमस्त्विति तं देवाः पितामहमथाब्रुवन् ।
उत्क्वैवं वचनं देवान्विरिञ्चिस्त्रिदिवं ययौ

evamastviti taṃ devāḥ pitāmahamathābruvan |
utkvaivaṃ vacanaṃ devānviriñcistridivaṃ yayau

सोऽहमेवं प्रपश्यामि वासुके भगिनी तव ।
जरत्कारुरिति ख्याता तां तस्मै प्रतिपादय

so'hamevaṃ prapaśyāmi vāsuke bhaginī tava |
jaratkāruriti khyātā tāṃ tasmai pratipādaya

भैक्षवद्भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये ।
ऋषये सुव्रतायैनामेष मोक्षः श्रुतो मया

bhaikṣavadbhikṣamāṇāya nāgānāṃ bhayaśāntaye |
ṛṣaye suvratāyaināmeṣa mokṣaḥ śruto mayā