अध्याय 250: अर्जुन की अग्नि से अस्त्रों की माँग

स तु नैराश्यमापन्नः सदा ग्लानिसमन्वितः ।
पितामहमुपागच्छत्संक्रुद्धो हव्यवाहनः

sa tu nairāśyamāpannaḥ sadā glānisamanvitaḥ |
pitāmahamupāgacchatsaṃkruddho havyavāhanaḥ

तच्च सर्वं यथान्यायं ब्रह्मणे संन्यवेदयत् ।
उवाच चैवनं भगवान्मुहूर्तं स विचिन्त्य तु

tacca sarvaṃ yathānyāyaṃ brahmaṇe saṃnyavedayat |
uvāca caivanaṃ bhagavānmuhūrtaṃ sa vicintya tu

उपायः परिदृष्टो मे यथा त्वं धक्ष्यसेऽनघ ।
कालं च कंचित्क्षमतां ततस्तद्धक्ष्यते भवान्

upāyaḥ paridṛṣṭo me yathā tvaṃ dhakṣyase'nagha |
kālaṃ ca kaṃcitkṣamatāṃ tatastaddhakṣyate bhavān

भविष्यतः सहायौ ते नरनारायणौ तदा ।
ताभ्यां त्वं सहितो दावं धक्ष्यसे हव्यवाहन

bhaviṣyataḥ sahāyau te naranārāyaṇau tadā |
tābhyāṃ tvaṃ sahito dāvaṃ dhakṣyase havyavāhana

एवमस्त्विति तं वह्निर्ब्रह्माणं प्रत्यभाषत ।
संभूतौ तौ विदित्वा तु नरनारायणावृषी

evamastviti taṃ vahnirbrahmāṇaṃ pratyabhāṣata |
saṃbhūtau tau viditvā tu naranārāyaṇāvṛṣī

कालस्य महतो राजंस्तस्य वाक्यं स्वयंभुवः ।
अनुस्मृत्य जगामाथ पुनरेव पितामहम्

kālasya mahato rājaṃstasya vākyaṃ svayaṃbhuvaḥ |
anusmṛtya jagāmātha punareva pitāmaham

अब्रवीच्च तदा ब्रह्मा यथा त्वं धक्ष्यसेऽनल ।
खाण्डवं दावमद्यैव मिषतोऽस्य शचीपतेः

abravīcca tadā brahmā yathā tvaṃ dhakṣyase'nala |
khāṇḍavaṃ dāvamadyaiva miṣato'sya śacīpateḥ

नरनारायणौ यौ तौ पूर्वदेवौ विभावसो ।
संप्राप्तौ मानुषे लोके कार्यार्थं हि दिवौकसाम्

naranārāyaṇau yau tau pūrvadevau vibhāvaso |
saṃprāptau mānuṣe loke kāryārthaṃ hi divaukasām

अर्जुनं वासुदेवं च यौ तौ लोकोऽभिमन्यते ।
तावेतौ सहितावेहि खाण्डवस्य समीपतः

arjunaṃ vāsudevaṃ ca yau tau loko'bhimanyate |
tāvetau sahitāvehi khāṇḍavasya samīpataḥ

तौ त्वं याचस्व साहाय्ये दाहार्थं खाण्डवस्य च ।
ततो धक्ष्यसि तं दावं रक्षितं त्रिदशैरपि

tau tvaṃ yācasva sāhāyye dāhārthaṃ khāṇḍavasya ca |
tato dhakṣyasi taṃ dāvaṃ rakṣitaṃ tridaśairapi

तौ तु सत्वानि सर्वाणि यत्नतो वारयिष्यतः ।
देवराजं च सहितौ तत्र मे नास्ति संशयः

tau tu satvāni sarvāṇi yatnato vārayiṣyataḥ |
devarājaṃ ca sahitau tatra me nāsti saṃśayaḥ

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं त्वरितो हव्यवाहनः ।
कृष्णपार्थावुपागम्य यमर्थं त्वभ्यभाषत

etacchrutvā tu vacanaṃ tvarito havyavāhanaḥ |
kṛṣṇapārthāvupāgamya yamarthaṃ tvabhyabhāṣata

तं ते कथितवानस्मि पूर्वमेव नृपोत्तम ।
तच्छ्रुत्वा वचनं त्वग्नेर्बीभत्सुर्जातवेदसम्

taṃ te kathitavānasmi pūrvameva nṛpottama |
tacchrutvā vacanaṃ tvagnerbībhatsurjātavedasam

अब्रवीन्नृपशार्दूल तत्कालसदृशं वचः ।
दिधक्षुं खाण्डवं दावमकामस्य शतक्रतोः

abravīnnṛpaśārdūla tatkālasadṛśaṃ vacaḥ |
didhakṣuṃ khāṇḍavaṃ dāvamakāmasya śatakratoḥ

उत्तमास्त्राणि मे सन्ति दिव्यानि च बहूनि च ।
यैरहं शक्नुयां योद्धुमपि वज्रधरान्बहून्

uttamāstrāṇi me santi divyāni ca bahūni ca |
yairahaṃ śaknuyāṃ yoddhumapi vajradharānbahūn

धनुर्मे नास्ति भगवन्बाहुवीर्येण संमितम् ।
कुर्वतः समरे यत्नं वेगं यद्विषहेन्मम

dhanurme nāsti bhagavanbāhuvīryeṇa saṃmitam |
kurvataḥ samare yatnaṃ vegaṃ yadviṣahenmama

शरैश्च मेऽर्थो बहुभिरक्षयैः क्षिप्रमस्यतः ।
न हि वोढुं रथः शक्तः शरान्मम यथेप्सितान्

śaraiśca me'rtho bahubhirakṣayaiḥ kṣipramasyataḥ |
na hi voḍhuṃ rathaḥ śaktaḥ śarānmama yathepsitān

अश्वांश्च दिव्यानिच्छेयं पाण्डुरान्वातरंहसः ।
रथं च मेघनिर्घोषं सूर्यप्रतिमतेजसम्

aśvāṃśca divyāniccheyaṃ pāṇḍurānvātaraṃhasaḥ |
rathaṃ ca meghanirghoṣaṃ sūryapratimatejasam

तथा कृष्णस्य वीर्येण नायुधं विद्यते समम् ।
येन नागान्पिशाचांश्च निहन्यान्माधवो रणे

tathā kṛṣṇasya vīryeṇa nāyudhaṃ vidyate samam |
yena nāgānpiśācāṃśca nihanyānmādhavo raṇe

उपायं कर्मसिद्धौ च भघवन्वक्तुमर्हसि ।
निवारयेयं येनेन्द्रं वर्षमाणं महावने

upāyaṃ karmasiddhau ca bhaghavanvaktumarhasi |
nivārayeyaṃ yenendraṃ varṣamāṇaṃ mahāvane

पौरुषेण तु यत्कार्यं तत्कर्ताऽहं स्म पावक ।
करणानि समर्थानि भगवन्दातुमर्हसि

pauruṣeṇa tu yatkāryaṃ tatkartā'haṃ sma pāvaka |
karaṇāni samarthāni bhagavandātumarhasi