स तु नैराश्यमापन्नः सदा ग्लानिसमन्वितः ।
पितामहमुपागच्छत्संक्रुद्धो हव्यवाहनः
sa tu nairāśyamāpannaḥ sadā glānisamanvitaḥ |
pitāmahamupāgacchatsaṃkruddho havyavāhanaḥ
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि खाण्डवदाहपर्वणि पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
21 verses · 250 of 261
Despairing, Agni went back to Bhagwan Brahma. Brahma told him to wait: Nara and Narayana, the ancient devas, would be born among men for the gods' work, and with them he would burn the forest. Now that time has come, Brahma said; they are Arjuna and Vasudeva, and together they will hold off every creature and Indra himself. So Agni has come to ask their help. Arjuna answers that he knows many divine astras and could fight many wielders of the thunderbolt, but he has no bow equal to the strength of his arms, no inexhaustible quivers, no chariot able to carry his arrows, no swift white horses. Shri Krishna too needs a weapon worthy of him. Give us the means, Arjuna says, and the deed is mine.
वैशंपायन उवाच
स तु नैराश्यमापन्नः सदा ग्लानिसमन्वितः ।
पितामहमुपागच्छत्संक्रुद्धो हव्यवाहनः
sa tu nairāśyamāpannaḥ sadā glānisamanvitaḥ |
pitāmahamupāgacchatsaṃkruddho havyavāhanaḥ
तच्च सर्वं यथान्यायं ब्रह्मणे संन्यवेदयत् ।
उवाच चैवनं भगवान्मुहूर्तं स विचिन्त्य तु
tacca sarvaṃ yathānyāyaṃ brahmaṇe saṃnyavedayat |
uvāca caivanaṃ bhagavānmuhūrtaṃ sa vicintya tu
उपायः परिदृष्टो मे यथा त्वं धक्ष्यसेऽनघ ।
कालं च कंचित्क्षमतां ततस्तद्धक्ष्यते भवान्
upāyaḥ paridṛṣṭo me yathā tvaṃ dhakṣyase'nagha |
kālaṃ ca kaṃcitkṣamatāṃ tatastaddhakṣyate bhavān
भविष्यतः सहायौ ते नरनारायणौ तदा ।
ताभ्यां त्वं सहितो दावं धक्ष्यसे हव्यवाहन
bhaviṣyataḥ sahāyau te naranārāyaṇau tadā |
tābhyāṃ tvaṃ sahito dāvaṃ dhakṣyase havyavāhana
एवमस्त्विति तं वह्निर्ब्रह्माणं प्रत्यभाषत ।
संभूतौ तौ विदित्वा तु नरनारायणावृषी
evamastviti taṃ vahnirbrahmāṇaṃ pratyabhāṣata |
saṃbhūtau tau viditvā tu naranārāyaṇāvṛṣī
कालस्य महतो राजंस्तस्य वाक्यं स्वयंभुवः ।
अनुस्मृत्य जगामाथ पुनरेव पितामहम्
kālasya mahato rājaṃstasya vākyaṃ svayaṃbhuvaḥ |
anusmṛtya jagāmātha punareva pitāmaham
अब्रवीच्च तदा ब्रह्मा यथा त्वं धक्ष्यसेऽनल ।
खाण्डवं दावमद्यैव मिषतोऽस्य शचीपतेः
abravīcca tadā brahmā yathā tvaṃ dhakṣyase'nala |
khāṇḍavaṃ dāvamadyaiva miṣato'sya śacīpateḥ
नरनारायणौ यौ तौ पूर्वदेवौ विभावसो ।
संप्राप्तौ मानुषे लोके कार्यार्थं हि दिवौकसाम्
naranārāyaṇau yau tau pūrvadevau vibhāvaso |
saṃprāptau mānuṣe loke kāryārthaṃ hi divaukasām
अर्जुनं वासुदेवं च यौ तौ लोकोऽभिमन्यते ।
तावेतौ सहितावेहि खाण्डवस्य समीपतः
arjunaṃ vāsudevaṃ ca yau tau loko'bhimanyate |
tāvetau sahitāvehi khāṇḍavasya samīpataḥ
तौ त्वं याचस्व साहाय्ये दाहार्थं खाण्डवस्य च ।
ततो धक्ष्यसि तं दावं रक्षितं त्रिदशैरपि
tau tvaṃ yācasva sāhāyye dāhārthaṃ khāṇḍavasya ca |
tato dhakṣyasi taṃ dāvaṃ rakṣitaṃ tridaśairapi
तौ तु सत्वानि सर्वाणि यत्नतो वारयिष्यतः ।
देवराजं च सहितौ तत्र मे नास्ति संशयः
tau tu satvāni sarvāṇi yatnato vārayiṣyataḥ |
devarājaṃ ca sahitau tatra me nāsti saṃśayaḥ
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं त्वरितो हव्यवाहनः ।
कृष्णपार्थावुपागम्य यमर्थं त्वभ्यभाषत
etacchrutvā tu vacanaṃ tvarito havyavāhanaḥ |
kṛṣṇapārthāvupāgamya yamarthaṃ tvabhyabhāṣata
तं ते कथितवानस्मि पूर्वमेव नृपोत्तम ।
तच्छ्रुत्वा वचनं त्वग्नेर्बीभत्सुर्जातवेदसम्
taṃ te kathitavānasmi pūrvameva nṛpottama |
tacchrutvā vacanaṃ tvagnerbībhatsurjātavedasam
अब्रवीन्नृपशार्दूल तत्कालसदृशं वचः ।
दिधक्षुं खाण्डवं दावमकामस्य शतक्रतोः
abravīnnṛpaśārdūla tatkālasadṛśaṃ vacaḥ |
didhakṣuṃ khāṇḍavaṃ dāvamakāmasya śatakratoḥ
अर्जुन उवाच
उत्तमास्त्राणि मे सन्ति दिव्यानि च बहूनि च ।
यैरहं शक्नुयां योद्धुमपि वज्रधरान्बहून्
uttamāstrāṇi me santi divyāni ca bahūni ca |
yairahaṃ śaknuyāṃ yoddhumapi vajradharānbahūn
धनुर्मे नास्ति भगवन्बाहुवीर्येण संमितम् ।
कुर्वतः समरे यत्नं वेगं यद्विषहेन्मम
dhanurme nāsti bhagavanbāhuvīryeṇa saṃmitam |
kurvataḥ samare yatnaṃ vegaṃ yadviṣahenmama
शरैश्च मेऽर्थो बहुभिरक्षयैः क्षिप्रमस्यतः ।
न हि वोढुं रथः शक्तः शरान्मम यथेप्सितान्
śaraiśca me'rtho bahubhirakṣayaiḥ kṣipramasyataḥ |
na hi voḍhuṃ rathaḥ śaktaḥ śarānmama yathepsitān
अश्वांश्च दिव्यानिच्छेयं पाण्डुरान्वातरंहसः ।
रथं च मेघनिर्घोषं सूर्यप्रतिमतेजसम्
aśvāṃśca divyāniccheyaṃ pāṇḍurānvātaraṃhasaḥ |
rathaṃ ca meghanirghoṣaṃ sūryapratimatejasam
तथा कृष्णस्य वीर्येण नायुधं विद्यते समम् ।
येन नागान्पिशाचांश्च निहन्यान्माधवो रणे
tathā kṛṣṇasya vīryeṇa nāyudhaṃ vidyate samam |
yena nāgānpiśācāṃśca nihanyānmādhavo raṇe
उपायं कर्मसिद्धौ च भघवन्वक्तुमर्हसि ।
निवारयेयं येनेन्द्रं वर्षमाणं महावने
upāyaṃ karmasiddhau ca bhaghavanvaktumarhasi |
nivārayeyaṃ yenendraṃ varṣamāṇaṃ mahāvane
पौरुषेण तु यत्कार्यं तत्कर्ताऽहं स्म पावक ।
करणानि समर्थानि भगवन्दातुमर्हसि
pauruṣeṇa tu yatkāryaṃ tatkartā'haṃ sma pāvaka |
karaṇāni samarthāni bhagavandātumarhasi
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)