अध्याय 206: कुन्ती के वचन और पाँचों की पत्नी द्रौपदी

गत्वा तु तां भार्गवकर्मशालां
पार्थौ पृथां प्राप्य महानुभावौ ।
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीतौ
भिक्षेत्यथावेदयतां नराग्र्यौ

gatvā tu tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ
pārthau pṛthāṃ prāpya mahānubhāvau |
tāṃ yājñasenīṃ paramapratītau
bhikṣetyathāvedayatāṃ narāgryau

कुटीगता सा त्वनवेक्ष्य पुत्रौ
प्रोवाच भुङ्क्तेति समेत्य सर्वे ।
पश्चाच्च कुन्ती प्रसमीक्ष्य कृष्णां
कष्टं मया भाषितमित्युवाच

kuṭīgatā sā tvanavekṣya putrau
provāca bhuṅkteti sametya sarve |
paścācca kuntī prasamīkṣya kṛṣṇāṃ
kaṣṭaṃ mayā bhāṣitamityuvāca

साऽधर्मभीता परिचिन्तयन्ती
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीताम् ।
पाणौ गृहीत्वोपजगाम कुन्ती
युधिष्ठिरं वाक्यमुवाच चेदम्

sā'dharmabhītā paricintayantī
tāṃ yājñasenīṃ paramapratītām |
pāṇau gṛhītvopajagāma kuntī
yudhiṣṭhiraṃ vākyamuvāca cedam

इयं तु कन्या द्रुपदस्य राज्ञ-
स्तवानुजाभ्यां मयि संनिसृष्टा ।
यथोचितं पुत्र मयाऽपि चोक्तं
समेत्य भुङ्क्तेति नृप प्रमादात्

iyaṃ tu kanyā drupadasya rājña-
stavānujābhyāṃ mayi saṃnisṛṣṭā |
yathocitaṃ putra mayā'pi coktaṃ
sametya bhuṅkteti nṛpa pramādāt

मया कथं नानृतमुक्तमद्य
भवेत्कुरूणामृषभ ब्रवीहि ।
पञ्चालराजस्य सुतामधर्मो
न चोपवर्तेत न विभ्रमेच्च

mayā kathaṃ nānṛtamuktamadya
bhavetkurūṇāmṛṣabha bravīhi |
pañcālarājasya sutāmadharmo
na copavarteta na vibhramecca

स एवमुक्तो मतिमान्नृवीरो
मात्रा मुहूर्तं तु विचिन्त्य राजा ।
कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो
धनञ्जयं वाक्यमिदं बभाषे

sa evamukto matimānnṛvīro
mātrā muhūrtaṃ tu vicintya rājā |
kuntīṃ samāśvāsya kurupravīro
dhanañjayaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

त्वया जिता फाल्गुन याज्ञसेनी
त्वयैव शोभिष्यति राजपुत्री ।
प्रज्वाल्यतामग्निरमित्रसाह
गृहाण पाणिं विधिवत्त्वमस्याः

tvayā jitā phālguna yājñasenī
tvayaiva śobhiṣyati rājaputrī |
prajvālyatāmagniramitrasāha
gṛhāṇa pāṇiṃ vidhivattvamasyāḥ

मा मां नरेन्द्र त्वमधर्मभाजं
कृथा न धर्मोऽयमशिष्टदृष्टः ।
भवान्निवेश्यः प्रथमं ततोऽयं
भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा

mā māṃ narendra tvamadharmabhājaṃ
kṛthā na dharmo'yamaśiṣṭadṛṣṭaḥ |
bhavānniveśyaḥ prathamaṃ tato'yaṃ
bhīmo mahābāhuracintyakarmā

अहं ततो नकुलोऽनन्तरं मे
पश्चादयं सहदेवस्तरस्वी ।
वृकोदरोऽहं च यमौ च राज-
न्नियं च कन्या भवतो नियोज्याः

ahaṃ tato nakulo'nantaraṃ me
paścādayaṃ sahadevastarasvī |
vṛkodaro'haṃ ca yamau ca rāja-
nniyaṃ ca kanyā bhavato niyojyāḥ

एवं गते यत्करणीयमत्र
धर्म्यं यशस्यं कुरु तद्विचिन्त्य ।
पाञ्चालराजस्य हितं च यत्स्या-
त्प्रशाधि सर्वे स्म वशे स्थितास्ते

evaṃ gate yatkaraṇīyamatra
dharmyaṃ yaśasyaṃ kuru tadvicintya |
pāñcālarājasya hitaṃ ca yatsyā-
tpraśādhi sarve sma vaśe sthitāste

जिष्णोर्वचनमाज्ञाय भक्तिस्नेहसमन्वितम् ।
दृष्टिं निवेशयामासुः पाञ्चाल्यां पाण्डुनन्दनाः

jiṣṇorvacanamājñāya bhaktisnehasamanvitam |
dṛṣṭiṃ niveśayāmāsuḥ pāñcālyāṃ pāṇḍunandanāḥ

दृष्ट्वा ते तत्र पश्यन्तीं सर्वे कृष्णां यशस्विनीम् ।
संप्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन्

dṛṣṭvā te tatra paśyantīṃ sarve kṛṣṇāṃ yaśasvinīm |
saṃprekṣyānyonyamāsīnā hṛdayaistāmadhārayan

तेषां तु द्रौपदीं दृष्ट्वा सर्वेषाममितौजसाम् ।
संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रादुरासीन्मनोभवः

teṣāṃ tu draupadīṃ dṛṣṭvā sarveṣāmamitaujasām |
saṃpramathyendriyagrāmaṃ prādurāsīnmanobhavaḥ

काम्यं हि रूपं पाञ्चाल्या विधात्रा विहितं स्वयम् ।
बभूवाधिकमन्याभ्यः सर्वभूतमनोहरम्

kāmyaṃ hi rūpaṃ pāñcālyā vidhātrā vihitaṃ svayam |
babhūvādhikamanyābhyaḥ sarvabhūtamanoharam

तेषामाकारभावज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
द्वैपायनवचः कृत्स्नं सस्मार मनुजर्षभः

teṣāmākārabhāvajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
dvaipāyanavacaḥ kṛtsnaṃ sasmāra manujarṣabhaḥ

अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्मिथो भेदभयान्नृपः ।
सर्वेषां द्रौपदी भार्या भविष्यति हि नः शुभा

abravītsahitānbhrātṝnmitho bhedabhayānnṛpaḥ |
sarveṣāṃ draupadī bhāryā bhaviṣyati hi naḥ śubhā

सताऽपि शक्तेन च केशवेन
सज्यं धनुस्तन्न कृतं किमर्थम् ।
विद्धं च लक्ष्यं न च कस्य हेतो-
राचक्ष्व तन्मे द्विपदां वरिष्ठ

satā'pi śaktena ca keśavena
sajyaṃ dhanustanna kṛtaṃ kimartham |
viddhaṃ ca lakṣyaṃ na ca kasya heto-
rācakṣva tanme dvipadāṃ variṣṭha

शक्तेन कृष्णेन च कार्मुकं त-
न्नारोपितं ज्ञातुकामेन पार्थान् ।
परिश्रवादेव बभूव लोके
जीवन्ति पार्था इति निश्चयोऽस्य

śaktena kṛṣṇena ca kārmukaṃ ta-
nnāropitaṃ jñātukāmena pārthān |
pariśravādeva babhūva loke
jīvanti pārthā iti niścayo'sya

अन्यानशक्तान्नृपतीन्समीक्ष्य
स्वयंवरे कार्मुकेणोत्तमेन ।
धनञ्जयस्तद्धनुरेकवीरः
सज्यं करोतीत्यभिवीक्ष्य कृष्णः

anyānaśaktānnṛpatīnsamīkṣya
svayaṃvare kārmukeṇottamena |
dhanañjayastaddhanurekavīraḥ
sajyaṃ karotītyabhivīkṣya kṛṣṇaḥ

इति स्वयं वासुदेवो विचिन्त्य
पार्थान्विवित्सन्विविधैरुपायैः ।
न तद्धनुः सज्यमियेप कर्तुं
बभूवुरस्येष्टतमा हि पार्थाः

iti svayaṃ vāsudevo vicintya
pārthānvivitsanvividhairupāyaiḥ |
na taddhanuḥ sajyamiyepa kartuṃ
babhūvurasyeṣṭatamā hi pārthāḥ

भ्रातुर्वचस्तत्प्रसमीक्ष्य सर्वे
ज्येष्ठस्य पाण्डोस्तनयास्तदानीम् ।
तमेवार्थं ध्यायमाना मनोभिः
सर्वे च ते तस्थुरदीनसत्वाः

bhrāturvacastatprasamīkṣya sarve
jyeṣṭhasya pāṇḍostanayāstadānīm |
tamevārthaṃ dhyāyamānā manobhiḥ
sarve ca te tasthuradīnasatvāḥ

वृष्णिप्रवीरस्तु कुरुप्रवीरा-
नाशंसमानः सहरौहिणेयः ।
जगाम तां भार्गवकर्मशालां
यत्रासते ते पुरुषप्रवीराः

vṛṣṇipravīrastu kurupravīrā-
nāśaṃsamānaḥ saharauhiṇeyaḥ |
jagāma tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ
yatrāsate te puruṣapravīrāḥ

तत्रोपविष्टं पृथुदीर्घबाहुं
ददर्श कृष्णः सहरौहिणेयः ।
अजातशत्रुं परिवार्य तांश्चा-
प्युपोपविष्टाञ्ज्वलनप्रकाशान्

tatropaviṣṭaṃ pṛthudīrghabāhuṃ
dadarśa kṛṣṇaḥ saharauhiṇeyaḥ |
ajātaśatruṃ parivārya tāṃścā-
pyupopaviṣṭāñjvalanaprakāśān

ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽभिगम्य
कुन्तीसुतं धर्मभृतां वरिष्ठम् ।
कृष्णोऽहमस्मीति निपीड्य पादौ
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः

tato'bravīdvāsudevo'bhigamya
kuntīsutaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham |
kṛṣṇo'hamasmīti nipīḍya pādau
yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ

तथैव तस्याप्यनु रौहिणेय-
स्तौ चापि हृष्टाः कुरवोऽभ्यनन्दन ।
पितृष्वसुश्चापि यदुप्रवीरा-
वगृह्णतां भारतमुख्य पादौ

tathaiva tasyāpyanu rauhiṇeya-
stau cāpi hṛṣṭāḥ kuravo'bhyanandana |
pitṛṣvasuścāpi yadupravīrā-
vagṛhṇatāṃ bhāratamukhya pādau

अजातशत्रुश्च कुरुप्रवीरः
पप्रच्छ कृष्णं कुशलं विलोक्य ।
कथं वयं वासुदेव त्वयेह
गूढा वसन्तो विदिताश्च सर्वे

ajātaśatruśca kurupravīraḥ
papraccha kṛṣṇaṃ kuśalaṃ vilokya |
kathaṃ vayaṃ vāsudeva tvayeha
gūḍhā vasanto viditāśca sarve

तमब्रवीद्वासुदेवः प्रहस्य
गूढोऽप्यग्निर्ज्ञायत एव राजन् ।
तं विक्रमं पाण्डवेयानतीत्य
कोऽन्यः कर्ता विद्यते मानुषेषु

tamabravīdvāsudevaḥ prahasya
gūḍho'pyagnirjñāyata eva rājan |
taṃ vikramaṃ pāṇḍaveyānatītya
ko'nyaḥ kartā vidyate mānuṣeṣu

दिष्ट्या सर्वे पावकाद्विप्रमुक्ता
यूयं घोरात्पाण्डवाः शत्रुसाहाः ।
दिष्ट्या पापो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः
सहामात्यो न सकामोऽभविष्यत्

diṣṭyā sarve pāvakādvipramuktā
yūyaṃ ghorātpāṇḍavāḥ śatrusāhāḥ |
diṣṭyā pāpo dhṛtarāṣṭrasya putraḥ
sahāmātyo na sakāmo'bhaviṣyat

भद्रं वोऽस्तु निहितं यद्गुहायां
विवर्धध्वं ज्वलना इवैधमानाः ।
मा वो विद्युः पार्थिवाः केचिदेव
यास्यावहे शिबिरायैव तावत् ।
सोऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः
प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम्

bhadraṃ vo'stu nihitaṃ yadguhāyāṃ
vivardhadhvaṃ jvalanā ivaidhamānāḥ |
mā vo vidyuḥ pārthivāḥ kecideva
yāsyāvahe śibirāyaiva tāvat |
so'nujñātaḥ pāṇḍavenāvyayaśrīḥ
prāyācchīghraṃ baladevena sārdham