Adi Parva

Chapter 206: Kunti's words and Draupadi's marriage to all five

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि स्वयंवरपर्वणि षडधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

29 verses · 206 of 261

What happens in this chapter

Kunti's words and Draupadi's marriage to all five

Arjuna and Bhima reach the potter's hut and announce Draupadi as alms. Kunti, not looking, says: share it all together. Seeing the princess, she fears her words may cause adharma and asks Yudhishthira how to keep them true. Yudhishthira tells Arjuna to marry her. Arjuna refuses: the eldest must marry first. All five are drawn to Draupadi. Remembering Vyasa's words and fearing division, Yudhishthira declares she will be wife of all. Janamejaya asks why Shri Krishna did not string the bow; he held back to find the Pandavas, Vaishampayana says. Then Shri Krishna and Balarama visit, touch the feet of Yudhishthira and Kunti, and leave quickly lest the kings learn the truth.

वैशंपायन उवाच

206.1

गत्वा तु तां भार्गवकर्मशालां
पार्थौ पृथां प्राप्य महानुभावौ ।
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीतौ
भिक्षेत्यथावेदयतां नराग्र्यौ

gatvā tu tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ
pārthau pṛthāṃ prāpya mahānubhāvau |
tāṃ yājñasenīṃ paramapratītau
bhikṣetyathāvedayatāṃ narāgryau

206.2

कुटीगता सा त्वनवेक्ष्य पुत्रौ
प्रोवाच भुङ्क्तेति समेत्य सर्वे ।
पश्चाच्च कुन्ती प्रसमीक्ष्य कृष्णां
कष्टं मया भाषितमित्युवाच

kuṭīgatā sā tvanavekṣya putrau
provāca bhuṅkteti sametya sarve |
paścācca kuntī prasamīkṣya kṛṣṇāṃ
kaṣṭaṃ mayā bhāṣitamityuvāca

206.3

साऽधर्मभीता परिचिन्तयन्ती
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीताम् ।
पाणौ गृहीत्वोपजगाम कुन्ती
युधिष्ठिरं वाक्यमुवाच चेदम्

sā'dharmabhītā paricintayantī
tāṃ yājñasenīṃ paramapratītām |
pāṇau gṛhītvopajagāma kuntī
yudhiṣṭhiraṃ vākyamuvāca cedam

कुन्त्युवाच

206.4

इयं तु कन्या द्रुपदस्य राज्ञ-
स्तवानुजाभ्यां मयि संनिसृष्टा ।
यथोचितं पुत्र मयाऽपि चोक्तं
समेत्य भुङ्क्तेति नृप प्रमादात्

iyaṃ tu kanyā drupadasya rājña-
stavānujābhyāṃ mayi saṃnisṛṣṭā |
yathocitaṃ putra mayā'pi coktaṃ
sametya bhuṅkteti nṛpa pramādāt

206.5

मया कथं नानृतमुक्तमद्य
भवेत्कुरूणामृषभ ब्रवीहि ।
पञ्चालराजस्य सुतामधर्मो
न चोपवर्तेत न विभ्रमेच्च

mayā kathaṃ nānṛtamuktamadya
bhavetkurūṇāmṛṣabha bravīhi |
pañcālarājasya sutāmadharmo
na copavarteta na vibhramecca

वैशंपायन उवाच

206.6

स एवमुक्तो मतिमान्नृवीरो
मात्रा मुहूर्तं तु विचिन्त्य राजा ।
कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो
धनञ्जयं वाक्यमिदं बभाषे

sa evamukto matimānnṛvīro
mātrā muhūrtaṃ tu vicintya rājā |
kuntīṃ samāśvāsya kurupravīro
dhanañjayaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

206.7

त्वया जिता फाल्गुन याज्ञसेनी
त्वयैव शोभिष्यति राजपुत्री ।
प्रज्वाल्यतामग्निरमित्रसाह
गृहाण पाणिं विधिवत्त्वमस्याः

tvayā jitā phālguna yājñasenī
tvayaiva śobhiṣyati rājaputrī |
prajvālyatāmagniramitrasāha
gṛhāṇa pāṇiṃ vidhivattvamasyāḥ

अर्जुन उवाच

206.8

मा मां नरेन्द्र त्वमधर्मभाजं
कृथा न धर्मोऽयमशिष्टदृष्टः ।
भवान्निवेश्यः प्रथमं ततोऽयं
भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा

mā māṃ narendra tvamadharmabhājaṃ
kṛthā na dharmo'yamaśiṣṭadṛṣṭaḥ |
bhavānniveśyaḥ prathamaṃ tato'yaṃ
bhīmo mahābāhuracintyakarmā

206.9

अहं ततो नकुलोऽनन्तरं मे
पश्चादयं सहदेवस्तरस्वी ।
वृकोदरोऽहं च यमौ च राज-
न्नियं च कन्या भवतो नियोज्याः

ahaṃ tato nakulo'nantaraṃ me
paścādayaṃ sahadevastarasvī |
vṛkodaro'haṃ ca yamau ca rāja-
nniyaṃ ca kanyā bhavato niyojyāḥ

206.10

एवं गते यत्करणीयमत्र
धर्म्यं यशस्यं कुरु तद्विचिन्त्य ।
पाञ्चालराजस्य हितं च यत्स्या-
त्प्रशाधि सर्वे स्म वशे स्थितास्ते

evaṃ gate yatkaraṇīyamatra
dharmyaṃ yaśasyaṃ kuru tadvicintya |
pāñcālarājasya hitaṃ ca yatsyā-
tpraśādhi sarve sma vaśe sthitāste

वैशंपायन उवाच

206.11

जिष्णोर्वचनमाज्ञाय भक्तिस्नेहसमन्वितम् ।
दृष्टिं निवेशयामासुः पाञ्चाल्यां पाण्डुनन्दनाः

jiṣṇorvacanamājñāya bhaktisnehasamanvitam |
dṛṣṭiṃ niveśayāmāsuḥ pāñcālyāṃ pāṇḍunandanāḥ

206.12

दृष्ट्वा ते तत्र पश्यन्तीं सर्वे कृष्णां यशस्विनीम् ।
संप्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन्

dṛṣṭvā te tatra paśyantīṃ sarve kṛṣṇāṃ yaśasvinīm |
saṃprekṣyānyonyamāsīnā hṛdayaistāmadhārayan

206.13

तेषां तु द्रौपदीं दृष्ट्वा सर्वेषाममितौजसाम् ।
संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रादुरासीन्मनोभवः

teṣāṃ tu draupadīṃ dṛṣṭvā sarveṣāmamitaujasām |
saṃpramathyendriyagrāmaṃ prādurāsīnmanobhavaḥ

206.14

काम्यं हि रूपं पाञ्चाल्या विधात्रा विहितं स्वयम् ।
बभूवाधिकमन्याभ्यः सर्वभूतमनोहरम्

kāmyaṃ hi rūpaṃ pāñcālyā vidhātrā vihitaṃ svayam |
babhūvādhikamanyābhyaḥ sarvabhūtamanoharam

206.15

तेषामाकारभावज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
द्वैपायनवचः कृत्स्नं सस्मार मनुजर्षभः

teṣāmākārabhāvajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
dvaipāyanavacaḥ kṛtsnaṃ sasmāra manujarṣabhaḥ

206.16

अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्मिथो भेदभयान्नृपः ।
सर्वेषां द्रौपदी भार्या भविष्यति हि नः शुभा

abravītsahitānbhrātṝnmitho bhedabhayānnṛpaḥ |
sarveṣāṃ draupadī bhāryā bhaviṣyati hi naḥ śubhā

जनमेजय उवाच

206.17

सताऽपि शक्तेन च केशवेन
सज्यं धनुस्तन्न कृतं किमर्थम् ।
विद्धं च लक्ष्यं न च कस्य हेतो-
राचक्ष्व तन्मे द्विपदां वरिष्ठ

satā'pi śaktena ca keśavena
sajyaṃ dhanustanna kṛtaṃ kimartham |
viddhaṃ ca lakṣyaṃ na ca kasya heto-
rācakṣva tanme dvipadāṃ variṣṭha

वैशंपायन उवाच

206.18

शक्तेन कृष्णेन च कार्मुकं त-
न्नारोपितं ज्ञातुकामेन पार्थान् ।
परिश्रवादेव बभूव लोके
जीवन्ति पार्था इति निश्चयोऽस्य

śaktena kṛṣṇena ca kārmukaṃ ta-
nnāropitaṃ jñātukāmena pārthān |
pariśravādeva babhūva loke
jīvanti pārthā iti niścayo'sya

206.19

अन्यानशक्तान्नृपतीन्समीक्ष्य
स्वयंवरे कार्मुकेणोत्तमेन ।
धनञ्जयस्तद्धनुरेकवीरः
सज्यं करोतीत्यभिवीक्ष्य कृष्णः

anyānaśaktānnṛpatīnsamīkṣya
svayaṃvare kārmukeṇottamena |
dhanañjayastaddhanurekavīraḥ
sajyaṃ karotītyabhivīkṣya kṛṣṇaḥ

206.20

इति स्वयं वासुदेवो विचिन्त्य
पार्थान्विवित्सन्विविधैरुपायैः ।
न तद्धनुः सज्यमियेप कर्तुं
बभूवुरस्येष्टतमा हि पार्थाः

iti svayaṃ vāsudevo vicintya
pārthānvivitsanvividhairupāyaiḥ |
na taddhanuḥ sajyamiyepa kartuṃ
babhūvurasyeṣṭatamā hi pārthāḥ

206.21

भ्रातुर्वचस्तत्प्रसमीक्ष्य सर्वे
ज्येष्ठस्य पाण्डोस्तनयास्तदानीम् ।
तमेवार्थं ध्यायमाना मनोभिः
सर्वे च ते तस्थुरदीनसत्वाः

bhrāturvacastatprasamīkṣya sarve
jyeṣṭhasya pāṇḍostanayāstadānīm |
tamevārthaṃ dhyāyamānā manobhiḥ
sarve ca te tasthuradīnasatvāḥ

206.22

वृष्णिप्रवीरस्तु कुरुप्रवीरा-
नाशंसमानः सहरौहिणेयः ।
जगाम तां भार्गवकर्मशालां
यत्रासते ते पुरुषप्रवीराः

vṛṣṇipravīrastu kurupravīrā-
nāśaṃsamānaḥ saharauhiṇeyaḥ |
jagāma tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ
yatrāsate te puruṣapravīrāḥ

206.23

तत्रोपविष्टं पृथुदीर्घबाहुं
ददर्श कृष्णः सहरौहिणेयः ।
अजातशत्रुं परिवार्य तांश्चा-
प्युपोपविष्टाञ्ज्वलनप्रकाशान्

tatropaviṣṭaṃ pṛthudīrghabāhuṃ
dadarśa kṛṣṇaḥ saharauhiṇeyaḥ |
ajātaśatruṃ parivārya tāṃścā-
pyupopaviṣṭāñjvalanaprakāśān

206.24

ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽभिगम्य
कुन्तीसुतं धर्मभृतां वरिष्ठम् ।
कृष्णोऽहमस्मीति निपीड्य पादौ
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः

tato'bravīdvāsudevo'bhigamya
kuntīsutaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham |
kṛṣṇo'hamasmīti nipīḍya pādau
yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ

206.25

तथैव तस्याप्यनु रौहिणेय-
स्तौ चापि हृष्टाः कुरवोऽभ्यनन्दन ।
पितृष्वसुश्चापि यदुप्रवीरा-
वगृह्णतां भारतमुख्य पादौ

tathaiva tasyāpyanu rauhiṇeya-
stau cāpi hṛṣṭāḥ kuravo'bhyanandana |
pitṛṣvasuścāpi yadupravīrā-
vagṛhṇatāṃ bhāratamukhya pādau

206.26

अजातशत्रुश्च कुरुप्रवीरः
पप्रच्छ कृष्णं कुशलं विलोक्य ।
कथं वयं वासुदेव त्वयेह
गूढा वसन्तो विदिताश्च सर्वे

ajātaśatruśca kurupravīraḥ
papraccha kṛṣṇaṃ kuśalaṃ vilokya |
kathaṃ vayaṃ vāsudeva tvayeha
gūḍhā vasanto viditāśca sarve

206.27

तमब्रवीद्वासुदेवः प्रहस्य
गूढोऽप्यग्निर्ज्ञायत एव राजन् ।
तं विक्रमं पाण्डवेयानतीत्य
कोऽन्यः कर्ता विद्यते मानुषेषु

tamabravīdvāsudevaḥ prahasya
gūḍho'pyagnirjñāyata eva rājan |
taṃ vikramaṃ pāṇḍaveyānatītya
ko'nyaḥ kartā vidyate mānuṣeṣu

206.28

दिष्ट्या सर्वे पावकाद्विप्रमुक्ता
यूयं घोरात्पाण्डवाः शत्रुसाहाः ।
दिष्ट्या पापो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः
सहामात्यो न सकामोऽभविष्यत्

diṣṭyā sarve pāvakādvipramuktā
yūyaṃ ghorātpāṇḍavāḥ śatrusāhāḥ |
diṣṭyā pāpo dhṛtarāṣṭrasya putraḥ
sahāmātyo na sakāmo'bhaviṣyat

206.29

भद्रं वोऽस्तु निहितं यद्गुहायां
विवर्धध्वं ज्वलना इवैधमानाः ।
मा वो विद्युः पार्थिवाः केचिदेव
यास्यावहे शिबिरायैव तावत् ।
सोऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः
प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम्

bhadraṃ vo'stu nihitaṃ yadguhāyāṃ
vivardhadhvaṃ jvalanā ivaidhamānāḥ |
mā vo vidyuḥ pārthivāḥ kecideva
yāsyāvahe śibirāyaiva tāvat |
so'nujñātaḥ pāṇḍavenāvyayaśrīḥ
prāyācchīghraṃ baladevena sārdham

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)