अध्याय 190: वसिष्ठ कौन हैं और पुरोहित क्यों आवश्यक

स गन्धर्ववचः श्रुत्वा तत्तदा भरतर्षभ ।
अर्जुनः परया भक्त्या पूर्णचन्द्र इवाबभौ

sa gandharvavacaḥ śrutvā tattadā bharatarṣabha |
arjunaḥ parayā bhaktyā pūrṇacandra ivābabhau

उवाच च महेष्वासो गन्धर्वं कुरुसत्तमः ।
जातकौतूहलोऽतीव वसिष्ठस्य तपोबलात्

uvāca ca maheṣvāso gandharvaṃ kurusattamaḥ |
jātakautūhalo'tīva vasiṣṭhasya tapobalāt

वसिष्ठ इति तस्यैतदृषेर्नाम त्वयेरितम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं यथावत्तद्वदस्व मे

vasiṣṭha iti tasyaitadṛṣernāma tvayeritam |
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ yathāvattadvadasva me

य एष गन्धर्वपते पूर्वेषां नः पुरोहितः ।
आसीदेतन्ममाचक्ष्व क एष भगवानृषिः

ya eṣa gandharvapate pūrveṣāṃ naḥ purohitaḥ |
āsīdetanmamācakṣva ka eṣa bhagavānṛṣiḥ

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो वसिष्ठोऽरुन्धतीपतिः ।
तपसा निर्जितौ शश्वदजेयावमरैरपि

brahmaṇo mānasaḥ putro vasiṣṭho'rundhatīpatiḥ |
tapasā nirjitau śaśvadajeyāvamarairapi

कामक्रोधावुभौ यस्य चरणौ समुवाहतुः ।
इन्द्रियाणां वशकरो वशिष्ठ इति चोच्यते

kāmakrodhāvubhau yasya caraṇau samuvāhatuḥ |
indriyāṇāṃ vaśakaro vaśiṣṭha iti cocyate

यथा कामश्च क्रोधश्च निर्जितावजितौ नरैः ।
जितारयो जिता लोकाः पन्थानश्च जिता दिशः

yathā kāmaśca krodhaśca nirjitāvajitau naraiḥ |
jitārayo jitā lokāḥ panthānaśca jitā diśaḥ

यस्तु नोच्छेदनं चक्रे कुशिकानामुदारधीः ।
विश्वामित्रापराधेन धारयन्मन्युमुत्तमम्

yastu nocchedanaṃ cakre kuśikānāmudāradhīḥ |
viśvāmitrāparādhena dhārayanmanyumuttamam

पुत्रव्यसनसंतप्तः शक्तिमानप्यशक्तवत् ।
विश्वामित्रविनाशाय न चक्रे कर्म दारुणम्

putravyasanasaṃtaptaḥ śaktimānapyaśaktavat |
viśvāmitravināśāya na cakre karma dāruṇam

मृतांश्च पुनराहर्तुं शक्तः पुत्रान्यमक्षयात् ।
कृतान्तं नातिचक्राम वेलामिव महोदधिः

mṛtāṃśca punarāhartuṃ śaktaḥ putrānyamakṣayāt |
kṛtāntaṃ nāticakrāma velāmiva mahodadhiḥ

यं प्राप्य विजितात्मानं महात्मानं नराधिपाः ।
इक्ष्वाकवो महीपाला लेभिरे पृथिवीमिमाम्

yaṃ prāpya vijitātmānaṃ mahātmānaṃ narādhipāḥ |
ikṣvākavo mahīpālā lebhire pṛthivīmimām

पुरोहितमिमं प्राप्य वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
ईजिरे क्रतुभिश्चैव नृपास्ते कुरुनन्दन

purohitamimaṃ prāpya vasiṣṭhamṛṣisattamam |
ījire kratubhiścaiva nṛpāste kurunandana

स हि तान्याजयामास सर्वान्नृपतिसत्तमान् ।
ब्रह्मर्षिः पाण्डवश्रेष्ठ बृहस्पतिरिवामरान्

sa hi tānyājayāmāsa sarvānnṛpatisattamān |
brahmarṣiḥ pāṇḍavaśreṣṭha bṛhaspatirivāmarān

तस्माद्धर्मप्रधानात्मा वेदधर्मविदीप्सितः ।
ब्राह्मणो गुणवान्कश्चित्पुरोधाः प्रतिदृश्यताम्

tasmāddharmapradhānātmā vedadharmavidīpsitaḥ |
brāhmaṇo guṇavānkaścitpurodhāḥ pratidṛśyatām

क्षत्रियेणाभिजातेन पृथिवीं जेतुमिच्छता ।
पूर्वं पुरोहितः कार्यः पार्थ राज्याभिवृद्धये

kṣatriyeṇābhijātena pṛthivīṃ jetumicchatā |
pūrvaṃ purohitaḥ kāryaḥ pārtha rājyābhivṛddhaye

महीं जिगीषता राज्ञा ब्रह्म कार्यं पुरःस्कृतम् ।
तस्मात्पुरोहितः कश्चिद्गुणवान्विजितेन्द्रियः ।
विद्वान्भवतु वो विप्रो धर्मकामार्थतत्त्ववित्

mahīṃ jigīṣatā rājñā brahma kāryaṃ puraḥskṛtam |
tasmātpurohitaḥ kaścidguṇavānvijitendriyaḥ |
vidvānbhavatu vo vipro dharmakāmārthatattvavit