अथ तस्यामदृश्यायां नृपतिः काममोहितः ।
पातनः शत्रुसङ्घानां पपात धरणीतले
atha tasyāmadṛśyāyāṃ nṛpatiḥ kāmamohitaḥ |
pātanaḥ śatrusaṅghānāṃ papāta dharaṇītale
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि अष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
26 श्लोक · 188 में से 261
उसके अन्तर्धान होते ही संवरण अचेत होकर भूमि पर गिर पड़ते हैं। वह कन्या फिर प्रकट होकर मधुर स्वर में कहती है, उठिए। वे लड़खड़ाती वाणी में विनती करते हैं: कामदेव बाणों से बींध रहा है, मेरे प्राण तुम्हारे अधीन हैं, तुम्हारे बिना जी न सकूँगा, गान्धर्व विवाह से मुझे स्वीकार करो। तपती उत्तर देती है कि वह स्वतन्त्र नहीं, उसके पिता जीवित हैं। यदि प्रेम है तो प्रणाम, तप और नियम से मेरे पिता सूर्य से माँगो; वे दे दें तो मैं सदा तुम्हारी रहूँगी। फिर वह अपना नाम बताती है: मैं तपती हूँ, सावित्री की छोटी बहन, लोकों के दीपक सविता की पुत्री।
गन्धर्व उवाच
अथ तस्यामदृश्यायां नृपतिः काममोहितः ।
पातनः शत्रुसङ्घानां पपात धरणीतले
atha tasyāmadṛśyāyāṃ nṛpatiḥ kāmamohitaḥ |
pātanaḥ śatrusaṅghānāṃ papāta dharaṇītale
तस्मिन्निपतिते भूमावथ सा चारुहासिनी ।
पुनः पीनायतश्रोणी दर्शयामास तं नृपम्
tasminnipatite bhūmāvatha sā cāruhāsinī |
punaḥ pīnāyataśroṇī darśayāmāsa taṃ nṛpam
अथाबभाषे कल्याणी वाचा मधुरया नृपम् ।
तं कुरूणां कुलकरं कामाभिहतचेतसम्
athābabhāṣe kalyāṇī vācā madhurayā nṛpam |
taṃ kurūṇāṃ kulakaraṃ kāmābhihatacetasam
उवाच मधुरं वाक्यं तपती हसतीव सा ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते न त्वमर्हस्यरिन्दम
uvāca madhuraṃ vākyaṃ tapatī hasatīva sā |
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te na tvamarhasyarindama
मोहं नृपतिशार्दूल गन्तुमाविष्कृतः क्षितौ ।
एवमुक्तोऽथ नृपतिर्वाचा मधुरया तदा
mohaṃ nṛpatiśārdūla gantumāviṣkṛtaḥ kṣitau |
evamukto'tha nṛpatirvācā madhurayā tadā
ददर्श विपुलश्रोणीं तामेवाभिमुखे स्थिताम् ।
अथ तामसितापाङ्गीमाबभाषे स पार्थिवः
dadarśa vipulaśroṇīṃ tāmevābhimukhe sthitām |
atha tāmasitāpāṅgīmābabhāṣe sa pārthivaḥ
मन्मथाग्निपरीतात्मा सन्दिग्धाक्षरया गिरा ।
साधु त्वमसितापाङ्गि कामार्तं मत्तकाशिनि
manmathāgniparītātmā sandigdhākṣarayā girā |
sādhu tvamasitāpāṅgi kāmārtaṃ mattakāśini
भजस्व भजमानं मां प्राणा हि प्रजहन्ति माम् ।
त्वदर्थं हि विशालाक्षि मामयं निशितैः शरैः
bhajasva bhajamānaṃ māṃ prāṇā hi prajahanti mām |
tvadarthaṃ hi viśālākṣi māmayaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
कामः कमलगर्भाभे प्रतिविध्यन्न शाम्यति ।
दष्टमेवमनाक्रन्दे भद्रे काममहाहिना
kāmaḥ kamalagarbhābhe pratividhyanna śāmyati |
daṣṭamevamanākrande bhadre kāmamahāhinā
सा त्वं पीनायतश्रोणी मामाप्नुहि वरानने ।
त्वदधीना हि मे प्राणाः किन्नरोद्गीतभाषिणि
sā tvaṃ pīnāyataśroṇī māmāpnuhi varānane |
tvadadhīnā hi me prāṇāḥ kinnarodgītabhāṣiṇi
चारुसर्वानवद्याङ्गि पद्मेन्दुप्रतिमानने ।
न ह्यहं त्वदृते भीरु शक्ष्यामि खलु जीवितुम्
cārusarvānavadyāṅgi padmendupratimānane |
na hyahaṃ tvadṛte bhīru śakṣyāmi khalu jīvitum
कामः कमलपत्राक्षि प्रतिविध्यति मामयम् ।
तस्मात्कुरु विशालाक्षि मय्यनुक्रोशमङ्गने
kāmaḥ kamalapatrākṣi pratividhyati māmayam |
tasmātkuru viśālākṣi mayyanukrośamaṅgane
भक्तं मामसितापाङ्गि न परित्यक्तुमर्हसि ।
त्वं हि मां प्रीतियोगेन त्रातुमर्हसि भामिनि
bhaktaṃ māmasitāpāṅgi na parityaktumarhasi |
tvaṃ hi māṃ prītiyogena trātumarhasi bhāmini
त्वद्दर्शनकृतस्नेहं मनश्चलति मे भृशम् ।
न त्वां दृष्ट्वा पुनश्चान्यां द्रष्टुं कल्याणि रोचते
tvaddarśanakṛtasnehaṃ manaścalati me bhṛśam |
na tvāṃ dṛṣṭvā punaścānyāṃ draṣṭuṃ kalyāṇi rocate
प्रसीद वशगोऽहं ते भक्तं मां भज भामिनि ।
दृष्ट्वैव त्वां वरारोहे मन्मथो भृशमङ्गने
prasīda vaśago'haṃ te bhaktaṃ māṃ bhaja bhāmini |
dṛṣṭvaiva tvāṃ varārohe manmatho bhṛśamaṅgane
अन्तर्गतं विशालाक्षि विध्यति स्म पतत्त्रिभिः ।
मन्मथाग्निसमुद्भूतं दाहं कमललोचने
antargataṃ viśālākṣi vidhyati sma patattribhiḥ |
manmathāgnisamudbhūtaṃ dāhaṃ kamalalocane
प्रीतिसंयोगयुक्ताभिरद्भिः प्रह्लादयस्व मे ।
पुष्पायुधं दुराधर्षं प्रचण्डशरकार्मुकम्
prītisaṃyogayuktābhiradbhiḥ prahlādayasva me |
puṣpāyudhaṃ durādharṣaṃ pracaṇḍaśarakārmukam
त्वद्दर्शनसमुद्भूतं विध्यन्तं दुःसहैः शरैः ।
उपशामय कल्याणि आत्मदानेन भामिनि
tvaddarśanasamudbhūtaṃ vidhyantaṃ duḥsahaiḥ śaraiḥ |
upaśāmaya kalyāṇi ātmadānena bhāmini
गान्धर्वेण विवाहेन मामुपैहि वराङ्गने ।
विवाहानां हि रम्भोरु गान्धर्वः श्रेष्ठ उच्यते
gāndharveṇa vivāhena māmupaihi varāṅgane |
vivāhānāṃ hi rambhoru gāndharvaḥ śreṣṭha ucyate
तपत्युवाच
नाहमीशाऽऽत्मनो राजन्कन्या पितृमती ह्यहम् ।
मयि चेदस्ति ते प्रीतिर्याचस्व पितरं मम
nāhamīśā''tmano rājankanyā pitṛmatī hyaham |
mayi cedasti te prītiryācasva pitaraṃ mama
यथा हि ते मया प्राणाः संभृताश्च नरेश्वर ।
दर्शनादेव भूयस्त्वं तथा प्राणान्ममाहरः
yathā hi te mayā prāṇāḥ saṃbhṛtāśca nareśvara |
darśanādeva bhūyastvaṃ tathā prāṇānmamāharaḥ
न चाहमीशा देहस्य तस्मान्नृपतिसत्तम ।
समीपं नोपगच्छामि न स्वतन्त्रा हि योषितः
na cāhamīśā dehasya tasmānnṛpatisattama |
samīpaṃ nopagacchāmi na svatantrā hi yoṣitaḥ
का हि सर्वेषु लोकेषु विश्रुताभिजनं नृपम् ।
कन्या नाभिलषेन्नाथं भार्तारं भक्तवत्सलम्
kā hi sarveṣu lokeṣu viśrutābhijanaṃ nṛpam |
kanyā nābhilaṣennāthaṃ bhārtāraṃ bhaktavatsalam
तस्मादेवं गते काले याचस्व पितरं मम ।
आदित्यं प्रणिपातेन तपसा नियमेन च
tasmādevaṃ gate kāle yācasva pitaraṃ mama |
ādityaṃ praṇipātena tapasā niyamena ca
स चेत्कामयते दातुं तव मामरिसूदन ।
भविष्याम्यद्य ते राजन्सततं वशवर्तिनी
sa cetkāmayate dātuṃ tava māmarisūdana |
bhaviṣyāmyadya te rājansatataṃ vaśavartinī
अहं हि तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता ।
अस्य लोकप्रदीपस्य सवितुः क्षत्रियर्षभ
ahaṃ hi tapatī nāma sāvitryavarajā sutā |
asya lokapradīpasya savituḥ kṣatriyarṣabha
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)