आदि पर्व

अध्याय 185: ब्राह्मण पाण्डवों को स्वयंवर में चलने को कहते हैं

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि पञ्चाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

21 श्लोक · 185 में से 261

इस अध्याय में क्या होता है

ब्राह्मण पाण्डवों को स्वयंवर में चलने को कहते हैं

व्यास के जाने के बाद पाण्डव प्रसन्न होकर माता के साथ चल पड़ते हैं। मार्ग में पांचाल जाते ब्राह्मणों के समूह मिलते हैं। युधिष्ठिर बताते हैं कि वे भाई हैं और एकचक्रा से द्रुपद के नगर जा रहे हैं। ब्राह्मण कहते हैं, हम भी वहीं एक अद्भुत उत्सव में जा रहे हैं: द्रुपद की अयोनिजा, वेदी से जन्मी पुत्री द्रौपदी का स्वयंवर, जो उस धृष्टद्युम्न की बहन है जो अग्नि से द्रोण का शिष्य और मृत्यु बनकर जन्मा। राजा और राजकुमार आएँगे। हमारे साथ चलो; कृष्णा तुममें से किसी को चुन भी सकती है, और तुम्हारा यह बलवान भाई प्रतियोगिता में धन जीत सकता है। युधिष्ठिर प्रसन्नता से मान लेते हैं।

वैशंपायन उवाच

185.1

गते भगवति व्यासे पाण्डवा हृष्टमानसाः ।
ते प्रयाता नरव्याघ्रा मात्रा सह परन्तपाः

gate bhagavati vyāse pāṇḍavā hṛṣṭamānasāḥ |
te prayātā naravyāghrā mātrā saha parantapāḥ

185.2

ब्राह्मणान्गच्छतो पश्यन्पाञ्चालान्सगणान्पथि ।
अथ ते ब्राह्मणा ऊचुः पाण्डवान्ब्रह्मचारिणः

brāhmaṇāngacchato paśyanpāñcālānsagaṇānpathi |
atha te brāhmaṇā ūcuḥ pāṇḍavānbrahmacāriṇaḥ

185.3

क्व भवन्तो गमिष्यन्ति कुतो वाऽऽगच्छथेति ह ।
(युधिष्ठिर उवाच)
प्रयातानेकचक्रायाः सोदर्यान्देवदर्शिनः

kva bhavanto gamiṣyanti kuto vā''gacchatheti ha |
(yudhiṣṭhira uvāca)
prayātānekacakrāyāḥ sodaryāndevadarśinaḥ

185.4

भवन्तो नोऽभिजानन्तु सहितान्ब्रह्मचारिणः ।
गच्छतो नस्तु पाञ्चालान्द्रुपदस्य पुरं प्रति

bhavanto no'bhijānantu sahitānbrahmacāriṇaḥ |
gacchato nastu pāñcālāndrupadasya puraṃ prati

185.5

इच्छामो भवतो ज्ञातुं परं कौतूहलं हि नः

icchāmo bhavato jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

ब्राह्मणा ऊचुः

185.6

एते सार्धं प्रयाताः स्मो वयमप्यत्र गामिनः ।
तत्राप्यद्भुतसङ्काश उत्सवो भविता महान्

ete sārdhaṃ prayātāḥ smo vayamapyatra gāminaḥ |
tatrāpyadbhutasaṅkāśa utsavo bhavitā mahān

185.7

ततस्तु यज्ञसेनस्य द्रुपदस्य महात्मनः ।
यासावयोनिजा कन्या स्थास्यते सा स्वयंवरे

tatastu yajñasenasya drupadasya mahātmanaḥ |
yāsāvayonijā kanyā sthāsyate sā svayaṃvare

185.8

दर्शनीयाऽनवद्याङ्गी सुकुमारी यशस्विनी ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी द्रोणशत्रोः प्रतापिनः

darśanīyā'navadyāṅgī sukumārī yaśasvinī |
dhṛṣṭadyumnasya bhaginī droṇaśatroḥ pratāpinaḥ

185.9

जातो यः पावकाच्छूरः सशरः सशरासनः ।
सुसमिद्धान्महाभागः सोमकानां महारथः

jāto yaḥ pāvakācchūraḥ saśaraḥ saśarāsanaḥ |
susamiddhānmahābhāgaḥ somakānāṃ mahārathaḥ

185.10

यस्मिन्संजायमाने हि वागुवाचाशरीरिणी ।
एष मृत्युश्च शिष्यश्च भारद्वाजस्य जायते

yasminsaṃjāyamāne hi vāguvācāśarīriṇī |
eṣa mṛtyuśca śiṣyaśca bhāradvājasya jāyate

185.11

स्वसा तस्य तु वेद्याश्च जाता तस्मिन्महामखे ।
स्त्रीरत्नमसितापाङ्गी श्यामा नीलोत्पलद्युतिः

svasā tasya tu vedyāśca jātā tasminmahāmakhe |
strīratnamasitāpāṅgī śyāmā nīlotpaladyutiḥ

185.12

तां यज्ञसेनस्य सुतां द्रौपदीं परमां स्त्रियम् ।
गच्छामस्तत्र वै द्रष्टुं तं चैवास्याः स्वयंवरम्

tāṃ yajñasenasya sutāṃ draupadīṃ paramāṃ striyam |
gacchāmastatra vai draṣṭuṃ taṃ caivāsyāḥ svayaṃvaram

185.13

राजानो राजपुत्राश्च यज्वानो भूरिदक्षिणाः ।
स्वाध्यायवन्तः शुचयो महात्मानो धृतव्रताः

rājāno rājaputrāśca yajvāno bhūridakṣiṇāḥ |
svādhyāyavantaḥ śucayo mahātmāno dhṛtavratāḥ

185.14

तरुणा दर्शनीयाश्च बलवन्तो दुरासदाः ।
महारथाः कृतास्त्राश्च समेष्यन्तीह भूमिपाः

taruṇā darśanīyāśca balavanto durāsadāḥ |
mahārathāḥ kṛtāstrāśca sameṣyantīha bhūmipāḥ

185.15

ते तत्र विविधं दानं विजयार्थं नरेश्वराः ।
प्रदास्यन्ति धनं गाश्च भक्ष्यभोज्यानि सर्वशः

te tatra vividhaṃ dānaṃ vijayārthaṃ nareśvarāḥ |
pradāsyanti dhanaṃ gāśca bhakṣyabhojyāni sarvaśaḥ

185.16

प्रतिलप्स्यामहे सर्वं दृष्ट्वा कृष्णां स्वयंवरे ।
यं च सा क्षत्रियं रङ्गे कुमारी वरयिष्यति

pratilapsyāmahe sarvaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ svayaṃvare |
yaṃ ca sā kṣatriyaṃ raṅge kumārī varayiṣyati

185.17

तदा वैतालिकाश्चैव नर्तकाः सूतमागधाः ।
निबोधकाश्च देशेभ्यः समेष्यन्ति महाबलाः

tadā vaitālikāścaiva nartakāḥ sūtamāgadhāḥ |
nibodhakāśca deśebhyaḥ sameṣyanti mahābalāḥ

185.18

एतत्कौतूहलं तत्र दृष्ट्वा वै प्रतिगृह्य च ।
सहास्माभिर्महात्मानो मात्रा सह निवत्स्यथ

etatkautūhalaṃ tatra dṛṣṭvā vai pratigṛhya ca |
sahāsmābhirmahātmāno mātrā saha nivatsyatha

185.19

दर्शनीयांश्च वः सर्वानेकरूपानवस्थितान् ।
समीक्ष्य कृष्मा वरयेत्संगत्यान्यतमं पतिम्

darśanīyāṃśca vaḥ sarvānekarūpānavasthitān |
samīkṣya kṛṣmā varayetsaṃgatyānyatamaṃ patim

185.20

अयमेकश्च वो भ्राता दर्शनीयो महाभुजः ।
नियुध्यमानो विजयेत्संगत्य द्रविणं महत्

ayamekaśca vo bhrātā darśanīyo mahābhujaḥ |
niyudhyamāno vijayetsaṃgatya draviṇaṃ mahat

युधिष्ठिर उवाच

185.21

परमं भो गमिष्यामो द्रष्टुं तत्र स्वयंवरम् ।
द्रौपदीं यज्ञसेनस्य कन्यां तस्यास्तथोत्सवम्

paramaṃ bho gamiṣyāmo draṣṭuṃ tatra svayaṃvaram |
draupadīṃ yajñasenasya kanyāṃ tasyāstathotsavam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)