अध्याय 186: अर्जुन गन्धर्व अंगारपर्ण को परास्त करते हैं

ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः ।
समैरुदङ्मुकैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं च भारत

te pratasthuḥ puraskṛtya mātaraṃ puruṣarṣabhāḥ |
samairudaṅmukairmārgairyathoddiṣṭaṃ ca bhārata

अहोरात्रेणाभ्यगच्छन्पाञ्चालनगरं प्रति ।
अभ्याजग्मुर्लोकनदीं गङ्गां भागीरथीं प्रति

ahorātreṇābhyagacchanpāñcālanagaraṃ prati |
abhyājagmurlokanadīṃ gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ prati

चन्द्रास्तमयवेलायामर्धरात्रसमागमे ।
वारि चैवानुमज्जन्तस्तीर्थं सोमाश्रयायणम् ।

candrāstamayavelāyāmardharātrasamāgame |
vāri caivānumajjantastīrthaṃ somāśrayāyaṇam |

आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः ॥
उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनञ्जयः ।

āseduḥ puruṣavyāghrā gaṅgāyāṃ pāṇḍunandanāḥ ||
ulmukaṃ tu samudyamya teṣāmagre dhanañjayaḥ |

प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महारथः ॥
तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रियः ।

prakāśārthaṃ yayau tatra rakṣārthaṃ ca mahārathaḥ ||
tatra gaṅgājale ramye vivikte krīḍayan striyaḥ |

शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् ।
तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली

śabdaṃ teṣāṃ sa śuśrāva nadīṃ samupasarpatām |
tena śabdena cāviṣṭaścukrodha balavadbalī

स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परन्तपान् ।
विष्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत्

sa dṛṣṭvā pāṇḍavāṃstatra saha mātrā parantapān |
viṣphārayandhanurghoramidaṃ vacanamabravīt

सन्ध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या ।
अशीतिभिर्लवैर्हीनं तन्मुहूर्तं प्रचक्षते

sandhyā saṃrajyate ghorā pūrvarātrāgameṣu yā |
aśītibhirlavairhīnaṃ tanmuhūrtaṃ pracakṣate

विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ।
शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम्

vihitaṃ kāmacārāṇāṃ yakṣagandharvarakṣasām |
śeṣamanyanmanuṣyāṇāṃ karmacāreṣu vai smṛtam

लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् ।
उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान्

lobhātpracāraṃ caratastāsu velāsu vai narān |
upakrāntā nigṛhṇīmo rākṣasaiḥ saha bāliśān

अतो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः ।
गर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि

ato rātrau prāpnuvato jalaṃ brahmavido janāḥ |
garhayanti narānsarvānbalasthānnṛpatīnapi

आराच्च तिष्ठतास्माकं समीपं नोपसर्पत ।
कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम्

ārācca tiṣṭhatāsmākaṃ samīpaṃ nopasarpata |
kasmānmāṃ nābhijānīta prāptaṃ bhāgīrathījalam

अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम् ।
अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा

aṅgāraparṇaṃ gandharvaṃ vitta māṃ svabalāśrayam |
ahaṃ hi mānī cerṣyuśca kuberasya priyaḥ sakhā

अङ्गारपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वनं मम ।
अनुगङ्गं चरन्कामांश्चित्रं यत्र रमाम्यहम्

aṅgāraparṇamityevaṃ khyātaṃ cedaṃ vanaṃ mama |
anugaṅgaṃ carankāmāṃścitraṃ yatra ramāmyaham

न कौणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः ।
कुबेरस्य यथोष्णीषं किं मां समुपसर्पथ

na kauṇapāḥ śṛṅgiṇo vā na devā na ca mānuṣāḥ |
kuberasya yathoṣṇīṣaṃ kiṃ māṃ samupasarpatha

समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मते ।
रात्रावहनि सन्ध्यायां कस्य क्लृप्तः परिग्रहः

samudre himavatpārśve nadyāmasyāṃ ca durmate |
rātrāvahani sandhyāyāṃ kasya klṛptaḥ parigrahaḥ

भुक्तो वाऽप्यथ वाऽभुक्तो रात्रावहनि खेचर ।
न कालनियमो ह्यस्ति गङ्गां प्राप्य सरिद्वरां

bhukto vā'pyatha vā'bhukto rātrāvahani khecara |
na kālaniyamo hyasti gaṅgāṃ prāpya saridvarāṃ

वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम ।
अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवाः

vayaṃ ca śaktisampannā akāle tvāmadhṛṣṇuma |
aśaktā hi raṇe krūra yuṣmānarcanti mānavāḥ

पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृता ।
गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा समपद्यत

purā himavataścaiṣā hemaśṛṅgādviniḥsṛtā |
gaṅgā gatvā samudrāmbhaḥ saptadhā samapadyata

गङ्गां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् ।
रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा

gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva plakṣajātāṃ sarasvatīm |
rathasthāṃ sarayūṃ caiva gomatīṃ gaṇḍakīṃ tathā

अपर्युषितपापास्ते नदीः सप्त पिबन्ति ये ।
इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनः

aparyuṣitapāpāste nadīḥ sapta pibanti ye |
iyaṃ bhūtvā caikavaprā śucirākāśagā punaḥ

देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम् ।
तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः ।
गङ्गा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्

deveṣu gaṅgā gandharva prāpnotyalakanandatām |
tathā pitṝnvaitaraṇī dustarā pāpakarmabhiḥ |
gaṅgā bhavati vai prāpya kṛṣṇadvaipāyano'bravīt

असम्बाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभा ।
कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः

asambādhā devanadī svargasaṃpādanī śubhā |
kathamicchasi tāṃ roddhuṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ

अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम् ।
न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम्

anivāryamasambādhaṃ tava vācā kathaṃ vayam |
na spṛśema yathākāmaṃ puṇyaṃ bhāgīrathījalam

अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनाम्य कार्मुकम् ।
मुमोच बाणान्निशितानहीनाशीविषानिव

aṅgāraparṇastacchrutvā kruddha ānāmya kārmukam |
mumoca bāṇānniśitānahīnāśīviṣāniva

उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तरम् ।
व्यपोहत शरांस्तस्य सर्वानेव धनञ्जयः

ulmukaṃ bhrāmayaṃstūrṇaṃ pāṇḍavaścarma cottaram |
vyapohata śarāṃstasya sarvāneva dhanañjayaḥ

बिभीषिका वै गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यते ।
अस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तेयं फेनवत्प्रविलीयते

bibhīṣikā vai gandharva nāstrajñeṣu prayujyate |
astrajñeṣu prayukteyaṃ phenavatpravilīyate

मानुषानति गन्धर्वान्सर्वान् गन्धर्व लक्षये ।
तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येऽहं न तु मायया

mānuṣānati gandharvānsarvān gandharva lakṣaye |
tasmādastreṇa divyena yotsye'haṃ na tu māyayā

पुराऽस्त्रमिमाग्नेयं प्रादात्किल बृहस्पतिः ।
भरद्वाजाय गन्धर्व गुरुर्मान्यः शतक्रतोः

purā'stramimāgneyaṃ prādātkila bṛhaspatiḥ |
bharadvājāya gandharva gururmānyaḥ śatakratoḥ

भरद्वजादग्निवेश्य अग्निवेश्याद्गुरुर्मम ।
साध्विदं मह्यमददद्द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः

bharadvajādagniveśya agniveśyādgururmama |
sādhvidaṃ mahyamadadaddroṇo brāhmaṇasattamaḥ

इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच ह ।
प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत्

ityuktvā pāṇḍavaḥ kruddho gandharvāya mumoca ha |
pradīptamastramāgneyaṃ dadāhāsya rathaṃ tu tat

विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धऱ्वं महाबलः ।
अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तमवाङ्मुखम्

virathaṃ viplutaṃ taṃ tu sa gandhaṟvaṃ mahābalaḥ |
astratejaḥpramūḍhaṃ ca prapatantamavāṅmukham

शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनञ्जयः ।
भ्रातॄन्प्रति चकर्षाथ सोऽस्त्रपातादचेतसम्

śiroruheṣu jagrāha mālyavatsu dhanañjayaḥ |
bhrātṝnprati cakarṣātha so'strapātādacetasam

युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी ।
नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती

yudhiṣṭhiraṃ tasya bhāryā prapede śaraṇārthinī |
nāmnā kumbhīnasī nāma patitrāṇamabhīpsatī

त्रायस्व मां महाभाग पतिं चेमं विमुञ्च मे ।
गन्धर्वी शरणं प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो

trāyasva māṃ mahābhāga patiṃ cemaṃ vimuñca me |
gandharvī śaraṇaṃ prāptā nāmnā kumbhīnasī prabho

युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथमपराक्रमम् ।
को निहन्याद्रिपुं तात मुञ्चेमं रिपुसूदन

yuddhe jitaṃ yaśohīnaṃ strīnāthamaparākramam |
ko nihanyādripuṃ tāta muñcemaṃ ripusūdana

जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचः ।
प्रदिशत्यभयं तेऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः

jīvitaṃ pratipadyasva gaccha gandharva mā śucaḥ |
pradiśatyabhayaṃ te'dya kururājo yudhiṣṭhiraḥ

जितोऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम् ।
यशोहीनं न च श्लाघ्यं स्वं नाम जनसंसदि

jito'haṃ pūrvakaṃ nāma muñcāmyaṅgāraparṇatām |
yaśohīnaṃ na ca ślāghyaṃ svaṃ nāma janasaṃsadi

साध्विमं लब्धवाँल्लाभं योऽहं दिव्यास्त्रधारिणम् ।
गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम्

sādhvimaṃ labdhavām̐llābhaṃ yo'haṃ divyāstradhāriṇam |
gāndharvyā māyayecchāmi saṃyojayitumarjunam

अस्त्राग्निना विचित्रोऽयं दग्धो मे रथ उत्तमः ।
सोऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथोऽभवं

astrāgninā vicitro'yaṃ dagdho me ratha uttamaḥ |
so'haṃ citraratho bhūtvā nāmnā dagdharatho'bhavaṃ

संभृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा ।
निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने

saṃbhṛtā caiva vidyeyaṃ tapaseha mayā purā |
nivedayiṣye tāmadya prāṇadāya mahātmane

संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम् ।
यो रिपुं योजयेत्प्राणैः कल्याणं किं न सोऽर्हति

saṃstambhayitvā tarasā jitaṃ śaraṇamāgatam |
yo ripuṃ yojayetprāṇaiḥ kalyāṇaṃ kiṃ na so'rhati

चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुः ।
ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददौ

cākṣuṣī nāma vidyeyaṃ yāṃ somāya dadau manuḥ |
dadau sa viśvāvasave mama viśvāvasurdadau

सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति ।
आगमोऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे

seyaṃ kāpuruṣaṃ prāptā gurudattā praṇaśyati |
āgamo'syā mayā prokto vīryaṃ pratinibodha me

यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्रिषु लोकेषु किंचन ।
तत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृशं द्रष्टुमर्हति

yaccakṣuṣā draṣṭumicchetriṣu lokeṣu kiṃcana |
tatpaśyedyādṛśaṃ cecchettādṛśaṃ draṣṭumarhati

एकपादेन षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम् ।
अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते

ekapādena ṣaṇmāsānsthito vidyāṃ labhedimām |
anuneṣyāmyahaṃ vidyāṃ svayaṃ tubhyaṃ vrate kṛte

विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताः ।
अविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रदर्शिनः

vidyayā hyanayā rājanvayaṃ nṛbhyo viśeṣitāḥ |
aviśiṣṭāśca devānāmanubhāvapradarśinaḥ

गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तम ।
भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतं

gandharvajānāmaśvānāmahaṃ puruṣasattama |
bhrātṛbhyastava tubhyaṃ ca pṛthagdātā śataṃ śataṃ

देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवाः ।
क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः

devagandharvavāhāste divyavarṇā manojavāḥ |
kṣīṇākṣīṇā bhavantyete na hīyante ca raṃhasaḥ

पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणम् ।
दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि

purā kṛtaṃ mahendrasya vajraṃ vṛtranibarhaṇam |
daśadhā śatadhā caiva tacchīrṇaṃ vṛtramūrdhani

ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यते ।
लोके यशोधनं किंचित्सैव वज्रतनुः स्मृता

tato bhāgīkṛto devairvajrabhāga upāsyate |
loke yaśodhanaṃ kiṃcitsaiva vajratanuḥ smṛtā

वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम् ।
वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः

vajrapāṇirbrāhmaṇaḥ syātkṣatraṃ vajrarathaṃ smṛtam |
vaiśyā vai dānavajrāśca karmavajrā yavīyasaḥ

क्षत्रवज्रस्य भागेन अवध्या वाजिनः स्मृताः ।
रथाङ्गं वडबा सूते शूराश्चाश्वेषु ये मताः

kṣatravajrasya bhāgena avadhyā vājinaḥ smṛtāḥ |
rathāṅgaṃ vaḍabā sūte śūrāścāśveṣu ye matāḥ

कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः ।
इति गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति मे हयाः

kāmavarṇāḥ kāmajavāḥ kāmataḥ samupasthitāḥ |
iti gandharvajāḥ kāmaṃ pūrayiṣyanti me hayāḥ

यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा ।
विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये

yadi prītena me dattaṃ saṃśaye jīvitasya vā |
vidyādhaṃ śrutaṃ vā'pi na tadgandharva rocaye

संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते ।
जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते

saṃyogo vai prītikaro mahatsu pratidṛśyate |
jīvitasya pradānena prīto vidyāṃ dadāmi te

त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम् ।
तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ

tvatto'pyahaṃ grahīṣyāmi astramāgneyamuttamam |
tathaiva yogyaṃ bībhatso cirāya maratarṣabha

त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ ।
सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत्

tvatto'streṇa vṛṇomyaśvānsaṃyogaḥ śāsvato'stunau |
sakhe tadbrūhi gandharva yuṣmabhyo yadbhayaṃ bhavet

कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः ।
यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः

kāraṇaṃ brūhi gandharva kiṃ tadyena sma dharṣitāḥ |
yānto vedavidaḥ sarve santo rātrāvarindamāḥ

अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः ।
यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः

anagnayo'nāhutayo na ca viprapuraskṛtāḥ |
yūyaṃ tato dharṣitāḥ stha mayā vai pāṇḍunandanāḥ

यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः ।
धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान्

yakṣarākṣasagandharvapiśācapatagoragāḥ |
dharṣanti naravyāghra na brāhmaṇapuraskṛtān

जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः ।
इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः

jānatāpi mayā tasmāttejaścābhijanaṃ ca vaḥ |
iyamagnimatāṃ śreṣṭha dharṣitā vai purāgatiḥ

को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ ।
स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम्

ko hi vastriṣu lokeṣu na veda bharatarṣabha |
svairguṇairvistṛtaṃ śrīmadyaśo'gryaṃ bhūrivarcasām

यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः ।
विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते

yakṣarākṣasagandharvāḥ piśācoragadānavāḥ |
vistaraṃ kuruvaṃśasya dhīmantaḥ kathayanti te

नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम् ।
गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्

nāradaprabhṛtīnāṃ tu devarṣīṇāṃ mayā śrutam |
guṇānkathayatāṃ vīra pūrveṣāṃ tava dhīmatām

स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् ।
इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः सुकुलस्य ते

svayaṃ cāpi mayā dṛṣṭaścaratā sāgarāmbarām |
imāṃ vasumatīṃ kṛtsnāṃ prabhāvaḥ sukulasya te

वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्

vede dhanuṣi cācāryamabhijānāmi te'rjuna |
viśrutaṃ triṣu lokeṣu bhāradvājaṃ yaśasvinam

सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं धनुष्यह्गिरसां वरम्

sarvavedavidāṃ śreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
droṇamiṣvastrakuśalaṃ dhanuṣyahgirasāṃ varam

धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा ।
पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुरुवर्धनान् ।
पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्

dharmaṃ vāyuṃ ca śakraṃ ca vijānāmyaśvinau tathā |
pāṇḍuṃ ca kuruśārdūla ṣaḍetānkuruvardhanān |
pitṝnetānahaṃ pārtha devamānuṣasattamān

दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः ।
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः

divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ |
bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ

उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् ।
जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम्

uttamāṃ ca manobuddhiṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām |
jānannapi ca vaḥ pārtha kṛtavāniha dharṣaṇām

स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति ।
धर्षणामात्मनः पश्यन्ब्राहुद्रविणमाश्रितः

strīsakāśe ca kauravya na pumānkṣantumarhati |
dharṣaṇāmātmanaḥ paśyanbrāhudraviṇamāśritaḥ

नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते ।
यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत्

naktaṃ ca balamasmākaṃ bhūya evābhivardhate |
yatastato māṃ kaunteya sadāraṃ manyurāviśat

सोऽहं त्वयेह विजितः सङ्ख्ये तापत्यवर्धन ।
येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे

so'haṃ tvayeha vijitaḥ saṅkhye tāpatyavardhana |
yena teneha vidhinā kīrtyamānaṃ nibodha me

ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि ।
यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणे ।ञस्मि विजितस्त्वया

brahmacaryaṃ paro dharmaḥ sa cāpi niyatastvayi |
yasmāttasmādahaṃ pārtha raṇe |ñasmi vijitastvayā

यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परन्तप ।
नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन

yastu syātkṣatriyaḥ kaścitkāmavṛttaḥ parantapa |
naktaṃ ca yudhi yudhyeta na sa jīvetkathaṃcana

यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृतः ।
जयेन्नक्तञ्चरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः

yastu syātkāmavṛtto'pi pārtha brahmapuraskṛtaḥ |
jayennaktañcarānsarvānsa purohitadhūrgataḥ

तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् ।
तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः

tasmāttāpatya yatkiṃcinnṛṇāṃ śreya ihepsitam |
tasminkarmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ

वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः ।
धर्मात्यागः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः

vede ṣaḍaṅge niratāḥ śucayaḥ satyavādinaḥ |
dharmātyāgaḥ kṛtātmānaḥ syurnṛpāṇāṃ purohitāḥ

जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च तदनन्तरम् ।
यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः

jayaśca niyato rājñaḥ svargaśca tadanantaram |
yasya syāddharmavidvāgmī purodhāḥ śīlavāñśuciḥ

लाभं लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम् ।
पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्

lābhaṃ labdhumalabdhaṃ vā labdhaṃ vā parirakṣitum |
purohitaṃ prakurvīta rājā guṇasamanvitam

पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
प्राप्तुं वसुमतीं सर्वां सर्वशः सागराम्बराम्

purohitamate tiṣṭhedya icchedbhūtimātmanaḥ |
prāptuṃ vasumatīṃ sarvāṃ sarvaśaḥ sāgarāmbarām

न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च ।
जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित्

na hi kevalaśauryeṇa tāpatyābhijanena ca |
jayedabrāhmaṇaḥ kaścidbhūmiṃ bhūmipatiḥ kvacit

तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन ।
ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम्

tasmādevaṃ vijānīhi kurūṇāṃ vaṃśavardhana |
brāhmaṇapramukhaṃ rājyaṃ śakyaṃ pālayituṃ ciram