आदि पर्व

अध्याय 131: धृतराष्ट्र के सौ पुत्रों के नाम

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥

19 श्लोक · 131 में से 261

इस अध्याय में क्या होता है

धृतराष्ट्र के सौ पुत्रों के नाम

जनमेजय धृतराष्ट्र के पुत्रों के नाम जन्मक्रम से पूछते हैं और वैशम्पायन पूरी सूची सुनाते हैं। आरम्भ दुर्योधन, युयुत्सु और दुःशासन से होता है, फिर दुःसह, दुःशल, जलसन्ध, सम, सह, विन्द, अनुविन्द, दुर्मुख, विकर्ण, चित्र, उपचित्र आदि आते हैं, और आगे उग्रायुध, जरासन्ध, सत्यसन्ध, अपराजित, कनकध्वज, विरजा जैसे नाम हैं। अन्त में सौ के ऊपर कन्या दुःशला है। ये सब अतिरथी, शूर, युद्धकुशल, वेदों के ज्ञाता और सभी अस्त्रों में निपुण थे। धृतराष्ट्र ने परखकर समय पर सबके लिए योग्य पत्नियाँ चुनीं। दुःशला का विवाह उन्होंने विधिपूर्वक जयद्रथ से किया। अध्याय फिर गिनती दोहराकर समाप्त होता है: सौ पुत्र, उनके अतिरिक्त युयुत्सु, और एक पुत्री।

जनमेजय उवाच

131.1

ज्येष्ठाऽनुज्येष्ठतां तेषां नामानि च पृथक्पृथक् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्यात्प्रकीर्तय

jyeṣṭhā'nujyeṣṭhatāṃ teṣāṃ nāmāni ca pṛthakpṛthak |
dhṛtarāṣṭrasya putrāṇāmānupūrvyātprakīrtaya

वैशंपायन उवाच

131.2

दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा ।
दुःसहो दुःशलश्चैव जलसन्धः समः सहः

duryodhano yuyutsuśca rājanduḥśāsanastathā |
duḥsaho duḥśalaścaiva jalasandhaḥ samaḥ sahaḥ

131.3

विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः ।
दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च

vindānuvindau durdharṣaḥ subāhurduṣpradharṣaṇaḥ |
durmarṣaṇo durmukhaśca duṣkarṇaḥ karṇa eva ca

131.4

विविंशतिर्विकर्णश्च शलः सत्वः सुलोचनः ।
चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्रः शरासनः

viviṃśatirvikarṇaśca śalaḥ satvaḥ sulocanaḥ |
citropacitrau citrākṣaścārucitraḥ śarāsanaḥ

131.5

दुर्मदो दुर्विगाहश्च विवित्सुर्विकटाननः ।
ऊर्णनाभः सुनाभश्च तथा नन्दोपनन्दकौ

durmado durvigāhaśca vivitsurvikaṭānanaḥ |
ūrṇanābhaḥ sunābhaśca tathā nandopanandakau

131.6

चित्रबाणश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विमोचनः ।
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्राङ्गश्चित्रकुण्डलः

citrabāṇaścitravarmā suvarmā durvimocanaḥ |
ayobāhurmahābāhuścitrāṅgaścitrakuṇḍalaḥ

131.7

भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्धनः ।
उग्रायुधः सुषेणश्च कुण्डधारो महोदरः

bhīmavego bhīmabalo balākī balavardhanaḥ |
ugrāyudhaḥ suṣeṇaśca kuṇḍadhāro mahodaraḥ

131.8

चित्रायुधो निषङ्गी च पाशी वृन्दारकस्तथा ।
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः

citrāyudho niṣaṅgī ca pāśī vṛndārakastathā |
dṛḍhavarmā dṛḍhakṣatraḥ somakīrtiranūdaraḥ

131.9

दृढसन्धो जरासन्धः सत्यसन्धः सदः सुवाक् ।
उग्रश्रवा उग्रसेनः सेनानीर्दुष्पराजयः

dṛḍhasandho jarāsandhaḥ satyasandhaḥ sadaḥ suvāk |
ugraśravā ugrasenaḥ senānīrduṣparājayaḥ

131.10

अपराजितः कुण्डशायी विशालाक्षो दुराधरः ।
दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ

aparājitaḥ kuṇḍaśāyī viśālākṣo durādharaḥ |
dṛḍhahastaḥ suhastaśca vātavegasuvarcasau

131.11

आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तोऽग्रयाय्यपि ।
कवची क्रथनः कुण्डी कुण्डधारो धनुर्धरः

ādityaketurbahvāśī nāgadatto'grayāyyapi |
kavacī krathanaḥ kuṇḍī kuṇḍadhāro dhanurdharaḥ

131.12

उग्रभीमरथौ वीरौ वीरबाहुरलोलुपः ।
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथाश्रयः

ugrabhīmarathau vīrau vīrabāhuralolupaḥ |
abhayo raudrakarmā ca tathā dṛḍharathāśrayaḥ

131.13

अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी चित्रकुण्डलः ।
प्रमथश्च प्रमाथी च दीर्घरोमश्च वीर्यवान्

anādhṛṣyaḥ kuṇḍabhedī virāvī citrakuṇḍalaḥ |
pramathaśca pramāthī ca dīrgharomaśca vīryavān

131.14

दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोराः कनकध्वजः ।
कुण्डाशी विराजाश्चैव दुःशला च शताधिका

dīrghabāhurmahābāhurvyūḍhorāḥ kanakadhvajaḥ |
kuṇḍāśī virājāścaiva duḥśalā ca śatādhikā

131.15

इति पुत्रशतं राजन्कन्या चैव शताधिका ।
नामधेयानुपूर्व्येण विद्धि जन्मक्रमं नृप

iti putraśataṃ rājankanyā caiva śatādhikā |
nāmadheyānupūrvyeṇa viddhi janmakramaṃ nṛpa

131.16

सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ।
सर्वे वेदविदश्चैव सर्वे सर्वास्त्रकोविदाः

sarve tvatirathāḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ |
sarve vedavidaścaiva sarve sarvāstrakovidāḥ

131.17

सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते ।
धृतराष्ट्रेण समये परीक्ष्य विविवन्नृप

sarveṣāmanurūpāśca kṛtā dārā mahīpate |
dhṛtarāṣṭreṇa samaye parīkṣya vivivannṛpa

131.18

दुःशलां चापि समये धृतराष्ट्रो नराधिपः ।
जयद्रथाय प्रददौ विधिना भरतर्षभ

duḥśalāṃ cāpi samaye dhṛtarāṣṭro narādhipaḥ |
jayadrathāya pradadau vidhinā bharatarṣabha

131.19

इति पुत्रशतं राजन्युयुत्सुश्च शताधिकः ।
कन्यका दुःशला चैव यथावत्कीर्तितं मया

iti putraśataṃ rājanyuyutsuśca śatādhikaḥ |
kanyakā duḥśalā caiva yathāvatkīrtitaṃ mayā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)