अध्याय 108: चित्रांगद का गन्धर्व से युद्ध और मृत्यु

चेदिराजसुतां ज्ञात्वा दाशराजेन वर्धिताम् ।
विवाहं कारयामास शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

cedirājasutāṃ jñātvā dāśarājena vardhitām |
vivāhaṃ kārayāmāsa śāstradṛṣṭena karmaṇā

ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा शान्तनुर्नृपः ।
तां कन्यां रूपसंपन्नां स्वगृहे संन्यवेशयत्

tato vivāhe nirvṛtte sa rājā śāntanurnṛpaḥ |
tāṃ kanyāṃ rūpasaṃpannāṃ svagṛhe saṃnyaveśayat

ततः शान्तनवो धीमान्सत्यवत्यामजायत ।
वीरश्चित्राङ्गदो नाम वीर्यवान्पुरुषेश्वरः

tataḥ śāntanavo dhīmānsatyavatyāmajāyata |
vīraścitrāṅgado nāma vīryavānpuruṣeśvaraḥ

अथापरं महेष्वासं सत्यवत्यां सुतं प्रभुः ।
विचित्रवीर्यं राजानं जनयामास वीर्यवान्

athāparaṃ maheṣvāsaṃ satyavatyāṃ sutaṃ prabhuḥ |
vicitravīryaṃ rājānaṃ janayāmāsa vīryavān

अप्राप्तवति तस्मिंस्तु यौवनं पुरुषर्षभे ।
स राजा शान्तनुर्धीमान्कालधर्ममुपेयिवान्

aprāptavati tasmiṃstu yauvanaṃ puruṣarṣabhe |
sa rājā śāntanurdhīmānkāladharmamupeyivān

स्वर्गते शान्तनौ भीष्मश्चित्राङ्गदमरिन्दनम् ।
स्थापयामास वै राज्ये सत्यवत्या मते स्थितः

svargate śāntanau bhīṣmaścitrāṅgadamarindanam |
sthāpayāmāsa vai rājye satyavatyā mate sthitaḥ

स तु चित्राङ्गदः शौर्यात्सर्वांश्चिक्षेप पार्थिवान् ।
मनुष्यं न हि मेन स कंचित्सदृशमात्मनः

sa tu citrāṅgadaḥ śauryātsarvāṃścikṣepa pārthivān |
manuṣyaṃ na hi mena sa kaṃcitsadṛśamātmanaḥ

तं क्षिपन्तं सुरांश्चैव मनुष्यानसुरांस्तथा ।
गन्धर्वराजो बलवांस्तुल्यनामाऽभ्ययात्तदा

taṃ kṣipantaṃ surāṃścaiva manuṣyānasurāṃstathā |
gandharvarājo balavāṃstulyanāmā'bhyayāttadā

त्वं वै सदृशनामासि युद्धं देहि नृपात्मज ।
नाम वाऽन्यत्प्रगृह्णीष्व यदि युद्धं न दास्यसि

tvaṃ vai sadṛśanāmāsi yuddhaṃ dehi nṛpātmaja |
nāma vā'nyatpragṛhṇīṣva yadi yuddhaṃ na dāsyasi

त्वयाहं युद्धमिच्छामि त्वत्सकाशं तु नामतः ।
आगतोस्मि वृथाऽऽभाष्य न गच्छेन्नाम ते मम

tvayāhaṃ yuddhamicchāmi tvatsakāśaṃ tu nāmataḥ |
āgatosmi vṛthā''bhāṣya na gacchennāma te mama

इत्युक्त्वा गर्जमानौ तौ हिरण्वत्यास्तटं गतौ ।
तेनास्य सुमहद्युद्धं कुरुक्षेत्रे बभूव ह

ityuktvā garjamānau tau hiraṇvatyāstaṭaṃ gatau |
tenāsya sumahadyuddhaṃ kurukṣetre babhūva ha

तयोर्बलवतोस्तत्र गन्धर्वकुरुमुख्ययोः ।
नद्यास्तीरे हिरण्वत्याः समास्तिस्रोऽभवद्रणः

tayorbalavatostatra gandharvakurumukhyayoḥ |
nadyāstīre hiraṇvatyāḥ samāstisro'bhavadraṇaḥ

तस्मिन्विमर्दे तुमुले शस्त्रवर्षसमाकुले ।
मायाधिकोऽवधीद्वीरं गन्धर्वः कुरुसत्तमम्

tasminvimarde tumule śastravarṣasamākule |
māyādhiko'vadhīdvīraṃ gandharvaḥ kurusattamam

स हत्वा तु नरश्रेष्ठं चित्राङ्गदमरिन्दमम् ।
अन्ताय कृत्वा गन्धर्वो दिवमाचक्रमे ततः

sa hatvā tu naraśreṣṭhaṃ citrāṅgadamarindamam |
antāya kṛtvā gandharvo divamācakrame tataḥ

तस्मिन्पुरुषशार्दूले निहते भूरितेजसि ।
भीष्मः शान्तनवो राजा प्रेतकार्याण्यकारयत्

tasminpuruṣaśārdūle nihate bhūritejasi |
bhīṣmaḥ śāntanavo rājā pretakāryāṇyakārayat

विचित्रवीर्यं च तदा बालमप्राप्तयौवनम् ।
कुरुराज्ये महाबाहुरभ्यषिञ्चदनन्तरम्

vicitravīryaṃ ca tadā bālamaprāptayauvanam |
kururājye mahābāhurabhyaṣiñcadanantaram

विचित्रवीर्यः स तदा भीष्मस्य वचने स्थितः ।
अन्वशासन्महाराज पितृपैतामहं पदम्

vicitravīryaḥ sa tadā bhīṣmasya vacane sthitaḥ |
anvaśāsanmahārāja pitṛpaitāmahaṃ padam