अध्याय 92: साकार विष्णु का ध्यान

विष्णोर्ध्यानं पुनर्ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर ।
येन विज्ञातमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः

viṣṇordhyānaṃ punarbrūhi śaṅkhacakragadādhara |
yena vijñātamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

प्रवक्ष्यामि हरेर्ध्यानं मायातन्त्रविमर्दकम् ।
मूर्त्तामूर्तादिभेदेन तद्ध्यानं द्विविधं हर

pravakṣyāmi harerdhyānaṃ māyātantravimardakam |
mūrttāmūrtādibhedena taddhyānaṃ dvividhaṃ hara

अमूर्त्तं रुद्र कथितं हन्त मूर्त्तं ब्रवीम्यहम् ।
सूर्य्यकोटिप्रतीकाशो जिष्णुर्भाजिष्णुरेकतः

amūrttaṃ rudra kathitaṃ hanta mūrttaṃ bravīmyaham |
sūryyakoṭipratīkāśo jiṣṇurbhājiṣṇurekataḥ

कुन्दगोक्षीरधवलो हरिर्ध्येयो मुमुक्षुभिः ।
विशालेन सुसौम्येन शङ्खेन च समन्वितः

kundagokṣīradhavalo harirdhyeyo mumukṣubhiḥ |
viśālena susaumyena śaṅkhena ca samanvitaḥ

सहस्त्रादित्यतुल्येन ज्वालामालोग्ररूपिणा ।
चक्रेण चान्वितः शान्तो गदाहस्तः शुभाननः

sahastrādityatulyena jvālāmālograrūpiṇā |
cakreṇa cānvitaḥ śānto gadāhastaḥ śubhānanaḥ

किरीटेन महार्हेण रत्नप्रज्वलितेन च ।
सायुधः सर्वगो देवः सरोरुहधरस्तथा

kirīṭena mahārheṇa ratnaprajvalitena ca |
sāyudhaḥ sarvago devaḥ saroruhadharastathā

वनमालाधरः शुभ्रः समांसो हेमभूषणः ।
सुवस्त्रः शुद्धदेहश्च सुकर्णः पद्मसंस्थितः

vanamālādharaḥ śubhraḥ samāṃso hemabhūṣaṇaḥ |
suvastraḥ śuddhadehaśca sukarṇaḥ padmasaṃsthitaḥ

हिरण्मयशरीरश्च चारुहारी शुभाङ्गदः ।
केयूरेण समायुक्तो वनमालासमन्वितः

hiraṇmayaśarīraśca cāruhārī śubhāṅgadaḥ |
keyūreṇa samāyukto vanamālāsamanvitaḥ

श्रीवत्सकौस्तुभयुतो लक्ष्मीवन्द्येक्षणान्वितः ।
अणिमादिगुणैर्युक्तः सृष्टिसंहारकारकः

śrīvatsakaustubhayuto lakṣmīvandyekṣaṇānvitaḥ |
aṇimādiguṇairyuktaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ

मुनिध्येयोऽसुरध्येयो देवध्येयोऽतिसुन्दरः ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्य्यन्तभूतजातहृदिस्थितः

munidhyeyo'suradhyeyo devadhyeyo'tisundaraḥ |
brahmādistambaparyyantabhūtajātahṛdisthitaḥ

सनातनोऽव्ययो मेध्यः सर्वानुग्रहकृत्प्रभुः ।
नारायणो महादेवः स्फुरन्मकरकुण्डलः

sanātano'vyayo medhyaḥ sarvānugrahakṛtprabhuḥ |
nārāyaṇo mahādevaḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ

सन्तापनाशनोऽभ्यर्च्यो मङ्गल्यो दुष्टनाशनः ।
सर्वात्मा सर्वरूपश्च सर्वगो ग्रहनाशनः

santāpanāśano'bhyarcyo maṅgalyo duṣṭanāśanaḥ |
sarvātmā sarvarūpaśca sarvago grahanāśanaḥ

चार्वङ्गुलीयसंयुक्तः सुदीप्तनख एव च ।
शरण्यः सुखकारी च सौम्यरूपो महेश्वरः

cārvaṅgulīyasaṃyuktaḥ sudīptanakha eva ca |
śaraṇyaḥ sukhakārī ca saumyarūpo maheśvaraḥ

सर्वालङ्कारसंयुक्तश्चारुचन्दनचर्चितः ।
सर्वदेवसमायुक्तः सर्वदेवप्रियङ्करः

sarvālaṅkārasaṃyuktaścārucandanacarcitaḥ |
sarvadevasamāyuktaḥ sarvadevapriyaṅkaraḥ

सर्वलोकहितैषी च सर्वेशः सर्वभावनः ।
आदित्यमण्डले संस्थो अग्निस्थो वारिसंस्थितः

sarvalokahitaiṣī ca sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ |
ādityamaṇḍale saṃstho agnistho vārisaṃsthitaḥ

वासुदेवो जगद्धाता ध्येयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ।
वासुदेवोऽहमस्मीति आत्मा ध्येयो हरिर्हरिः

vāsudevo jagaddhātā dhyeyo viṣṇurmumukṣubhiḥ |
vāsudevo'hamasmīti ātmā dhyeyo harirhariḥ

ध्यायन्त्येवं च ये विष्णुं ते यान्ति परमां गतिम् ।
याज्ञवल्क्यः पुरा ह्येवं ध्यात्वा विष्णुं सुरेश्वरम्

dhyāyantyevaṃ ca ye viṣṇuṃ te yānti paramāṃ gatim |
yājñavalkyaḥ purā hyevaṃ dhyātvā viṣṇuṃ sureśvaram

धर्मोपदेशकर्त्तृत्वं संप्राप्यागात्परं पदम् ।
तस्मात्त्वमपि देवेश विष्णुं चिन्तय शङ्कर

dharmopadeśakarttṛtvaṃ saṃprāpyāgātparaṃ padam |
tasmāttvamapi deveśa viṣṇuṃ cintaya śaṅkara

विष्णुध्यानं पठेद्यस्तु प्राप्नोति परमां गतिम्

viṣṇudhyānaṃ paṭhedyastu prāpnoti paramāṃ gatim