अध्याय 91: निराकार हरि का ध्यान

स्वायम्भुवाद्या मुनयो हरिं ध्यायन्ति कर्मणा ।
व्रताचारार्चनाध्यानस्तुतिजप्यपरायणाः

svāyambhuvādyā munayo hariṃ dhyāyanti karmaṇā |
vratācārārcanādhyānastutijapyaparāyaṇāḥ

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितम् ।
आकशेन विहीनं वै तेजसा परिवर्जितम्

dehendriyamanobuddhiprāṇāhaṅkāravarjitam |
ākaśena vihīnaṃ vai tejasā parivarjitam

उदकेन विहीनं वै तद्धर्मपरिवर्जितम् ।
पृथिवीरहितं चैव सर्वभूतविवर्जितम्

udakena vihīnaṃ vai taddharmaparivarjitam |
pṛthivīrahitaṃ caiva sarvabhūtavivarjitam

भूताध्यक्षं तथा बद्धनियन्तारं प्रभुं विभुम् ।
चैतन्यरूपतारूपं सर्वाध्यक्षं निरञ्जनम्

bhūtādhyakṣaṃ tathā baddhaniyantāraṃ prabhuṃ vibhum |
caitanyarūpatārūpaṃ sarvādhyakṣaṃ nirañjanam

मुक्तसङ्गं महेशानं सर्वदेवप्रपूजितम् ।
तेजोरूपमसत्त्वं च तपसा परिवर्जितम्

muktasaṅgaṃ maheśānaṃ sarvadevaprapūjitam |
tejorūpamasattvaṃ ca tapasā parivarjitam

रहितं रजसा नित्यं व्यतिरिक्तं गुणैस्त्रिभिः ।
सर्वरूपविहीनं वै कर्तृत्वादिविवर्जितम्

rahitaṃ rajasā nityaṃ vyatiriktaṃ guṇaistribhiḥ |
sarvarūpavihīnaṃ vai kartṛtvādivivarjitam

वासनारहितं शुद्धं सर्वदोषविवर्जितम् ।
पिपासावर्जितं तत्तच्छो कमोहविवर्जितम्

vāsanārahitaṃ śuddhaṃ sarvadoṣavivarjitam |
pipāsāvarjitaṃ tattaccho kamohavivarjitam

जरामरणहीनं वै कूटस्थं मोहवर्जितम् ।
उत्पत्तिरहितं चैव प्रलयेन विवर्जितम्

jarāmaraṇahīnaṃ vai kūṭasthaṃ mohavarjitam |
utpattirahitaṃ caiva pralayena vivarjitam

सत्यं सर्वाचारहीनं निष्कलं परमेश्वरम् ।
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिवर्जितं नामवर्जितम्

satyaṃ sarvācārahīnaṃ niṣkalaṃ parameśvaram |
jāgratsvapnasuṣuptyādivarjitaṃ nāmavarjitam

अध्यक्षं जाग्रदादीनां शान्तरूपं सुरेश्वरम् ।
जाग्रदादिस्थितं नित्यं कार्य्यकारणवर्जितम्

adhyakṣaṃ jāgradādīnāṃ śāntarūpaṃ sureśvaram |
jāgradādisthitaṃ nityaṃ kāryyakāraṇavarjitam

सर्वदृष्टं तथा मूर्त्तं सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं परम् ।
ज्ञानदृक् श्रोत्रविज्ञानं परमानन्दरूपकम्

sarvadṛṣṭaṃ tathā mūrttaṃ sūkṣmaṃ sūkṣmataraṃ param |
jñānadṛk śrotravijñānaṃ paramānandarūpakam

विश्वेन रहितं तद्वत्तैजसेन विवर्जितम् ।
प्राज्ञेन रहितञ्चैव तुरीयं परमाक्षरम्

viśvena rahitaṃ tadvattaijasena vivarjitam |
prājñena rahitañcaiva turīyaṃ paramākṣaram

सर्वगोप्तृ सर्वहन्तृ सर्वभूतात्मरूपि च ।
बुद्धिधर्मविहीनं वै निराधारं शिवं हरिम्

sarvagoptṛ sarvahantṛ sarvabhūtātmarūpi ca |
buddhidharmavihīnaṃ vai nirādhāraṃ śivaṃ harim

विक्रियारहितं चैव वेदान्तैर्वेद्यमेव च ।
वेदरूपं परं भूतमिन्द्रियेभ्यः परं शुभम्

vikriyārahitaṃ caiva vedāntairvedyameva ca |
vedarūpaṃ paraṃ bhūtamindriyebhyaḥ paraṃ śubham

शब्देन वर्जितञ्चैव रसेन च विवर्जितम् ।
स्पर्शेन रहितं देवं रूपमात्रविवर्जितम्

śabdena varjitañcaiva rasena ca vivarjitam |
sparśena rahitaṃ devaṃ rūpamātravivarjitam

रूपेण रहितञ्चैव गन्धेन परिवर्जितम् ।
अनादि ब्रह्मरन्ध्रान्तमहं ब्रह्मास्मि केवलम्

rūpeṇa rahitañcaiva gandhena parivarjitam |
anādi brahmarandhrāntamahaṃ brahmāsmi kevalam

एवं ज्ञात्वा महादेवध्यानं कुर्य्याज्जितेन्द्रियः ।
ध्यानं यः कुरुते ह्येवं स भवेद्बह्म मानवः

evaṃ jñātvā mahādevadhyānaṃ kuryyājjitendriyaḥ |
dhyānaṃ yaḥ kurute hyevaṃ sa bhavedbahma mānavaḥ

इति ध्यानं समाख्यातमश्विरस्य मया तव ।
अधुना कथयाम्यन्यत्किन्तद्ब्रूहि वृषध्वज

iti dhyānaṃ samākhyātamaśvirasya mayā tava |
adhunā kathayāmyanyatkintadbrūhi vṛṣadhvaja