Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 92: Meditation on Vishnu with form

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुध्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥

19 verses · 92 of 241

What happens in this chapter

Meditation on Vishnu with form

Rudra asks Hari once more for the meditation on Vishnu by which a man fulfils his life. Hari says meditation is of two kinds, without form and with form; the first was given, now the second. The seeker of liberation pictures Hari blazing like ten million suns yet white as kunda flowers and cow's milk, holding a great conch, standing on a lotus, wearing the forest garland, golden ornaments, a lovely necklace, armlets and keyura, his body anointed with sandal, gentle in form, the refuge of all and dear to every deva. Those who meditate thus reach the supreme state. Yajnavalkya once meditated on Vishnu so, became a teacher of dharma and reached the highest abode, so Hari urges Shankara too to dwell on Vishnu.

रुद्रउवाच

92.1

विष्णोर्ध्यानं पुनर्ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर ।
येन विज्ञातमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः

viṣṇordhyānaṃ punarbrūhi śaṅkhacakragadādhara |
yena vijñātamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

हरिरुवाच

92.2

प्रवक्ष्यामि हरेर्ध्यानं मायातन्त्रविमर्दकम् ।
मूर्त्तामूर्तादिभेदेन तद्ध्यानं द्विविधं हर

pravakṣyāmi harerdhyānaṃ māyātantravimardakam |
mūrttāmūrtādibhedena taddhyānaṃ dvividhaṃ hara

92.3

अमूर्त्तं रुद्र कथितं हन्त मूर्त्तं ब्रवीम्यहम् ।
सूर्य्यकोटिप्रतीकाशो जिष्णुर्भाजिष्णुरेकतः

amūrttaṃ rudra kathitaṃ hanta mūrttaṃ bravīmyaham |
sūryyakoṭipratīkāśo jiṣṇurbhājiṣṇurekataḥ

92.4

कुन्दगोक्षीरधवलो हरिर्ध्येयो मुमुक्षुभिः ।
विशालेन सुसौम्येन शङ्खेन च समन्वितः

kundagokṣīradhavalo harirdhyeyo mumukṣubhiḥ |
viśālena susaumyena śaṅkhena ca samanvitaḥ

92.5

सहस्त्रादित्यतुल्येन ज्वालामालोग्ररूपिणा ।
चक्रेण चान्वितः शान्तो गदाहस्तः शुभाननः

sahastrādityatulyena jvālāmālograrūpiṇā |
cakreṇa cānvitaḥ śānto gadāhastaḥ śubhānanaḥ

92.6

किरीटेन महार्हेण रत्नप्रज्वलितेन च ।
सायुधः सर्वगो देवः सरोरुहधरस्तथा

kirīṭena mahārheṇa ratnaprajvalitena ca |
sāyudhaḥ sarvago devaḥ saroruhadharastathā

92.7

वनमालाधरः शुभ्रः समांसो हेमभूषणः ।
सुवस्त्रः शुद्धदेहश्च सुकर्णः पद्मसंस्थितः

vanamālādharaḥ śubhraḥ samāṃso hemabhūṣaṇaḥ |
suvastraḥ śuddhadehaśca sukarṇaḥ padmasaṃsthitaḥ

92.8

हिरण्मयशरीरश्च चारुहारी शुभाङ्गदः ।
केयूरेण समायुक्तो वनमालासमन्वितः

hiraṇmayaśarīraśca cāruhārī śubhāṅgadaḥ |
keyūreṇa samāyukto vanamālāsamanvitaḥ

92.9

श्रीवत्सकौस्तुभयुतो लक्ष्मीवन्द्येक्षणान्वितः ।
अणिमादिगुणैर्युक्तः सृष्टिसंहारकारकः

śrīvatsakaustubhayuto lakṣmīvandyekṣaṇānvitaḥ |
aṇimādiguṇairyuktaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ

92.10

मुनिध्येयोऽसुरध्येयो देवध्येयोऽतिसुन्दरः ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्य्यन्तभूतजातहृदिस्थितः

munidhyeyo'suradhyeyo devadhyeyo'tisundaraḥ |
brahmādistambaparyyantabhūtajātahṛdisthitaḥ

92.11

सनातनोऽव्ययो मेध्यः सर्वानुग्रहकृत्प्रभुः ।
नारायणो महादेवः स्फुरन्मकरकुण्डलः

sanātano'vyayo medhyaḥ sarvānugrahakṛtprabhuḥ |
nārāyaṇo mahādevaḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ

92.12

सन्तापनाशनोऽभ्यर्च्यो मङ्गल्यो दुष्टनाशनः ।
सर्वात्मा सर्वरूपश्च सर्वगो ग्रहनाशनः

santāpanāśano'bhyarcyo maṅgalyo duṣṭanāśanaḥ |
sarvātmā sarvarūpaśca sarvago grahanāśanaḥ

92.13

चार्वङ्गुलीयसंयुक्तः सुदीप्तनख एव च ।
शरण्यः सुखकारी च सौम्यरूपो महेश्वरः

cārvaṅgulīyasaṃyuktaḥ sudīptanakha eva ca |
śaraṇyaḥ sukhakārī ca saumyarūpo maheśvaraḥ

92.14

सर्वालङ्कारसंयुक्तश्चारुचन्दनचर्चितः ।
सर्वदेवसमायुक्तः सर्वदेवप्रियङ्करः

sarvālaṅkārasaṃyuktaścārucandanacarcitaḥ |
sarvadevasamāyuktaḥ sarvadevapriyaṅkaraḥ

92.15

सर्वलोकहितैषी च सर्वेशः सर्वभावनः ।
आदित्यमण्डले संस्थो अग्निस्थो वारिसंस्थितः

sarvalokahitaiṣī ca sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ |
ādityamaṇḍale saṃstho agnistho vārisaṃsthitaḥ

92.16

वासुदेवो जगद्धाता ध्येयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ।
वासुदेवोऽहमस्मीति आत्मा ध्येयो हरिर्हरिः

vāsudevo jagaddhātā dhyeyo viṣṇurmumukṣubhiḥ |
vāsudevo'hamasmīti ātmā dhyeyo harirhariḥ

92.17

ध्यायन्त्येवं च ये विष्णुं ते यान्ति परमां गतिम् ।
याज्ञवल्क्यः पुरा ह्येवं ध्यात्वा विष्णुं सुरेश्वरम्

dhyāyantyevaṃ ca ye viṣṇuṃ te yānti paramāṃ gatim |
yājñavalkyaḥ purā hyevaṃ dhyātvā viṣṇuṃ sureśvaram

92.18

धर्मोपदेशकर्त्तृत्वं संप्राप्यागात्परं पदम् ।
तस्मात्त्वमपि देवेश विष्णुं चिन्तय शङ्कर

dharmopadeśakarttṛtvaṃ saṃprāpyāgātparaṃ padam |
tasmāttvamapi deveśa viṣṇuṃ cintaya śaṅkara

92.19

विष्णुध्यानं पठेद्यस्तु प्राप्नोति परमां गतिम्

viṣṇudhyānaṃ paṭhedyastu prāpnoti paramāṃ gatim

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)