पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 85: प्रेतशिला पर पिण्डदान के मन्त्र

इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ॥

23 श्लोक · 85 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

प्रेतशिला पर पिण्डदान के मन्त्र

प्रेतशिला आदि पर स्नान करके यात्री कुशा पर तिल और जल से पितरों का आवाहन करता है और निश्चित मन्त्रों से पिण्ड देता है। हर श्लोक मृतकों के एक वर्ग का नाम लेता है और इस टेक पर पूरा होता है कि उनके उद्धार के लिए यह पिण्ड देता हूँ: पितृवंश और मातृवंश के मृत, मातामह कुल के मृत, जिनकी कोई गति नहीं हुई, जो जलाए गए या नहीं जलाए गए, जो अग्नि, सिंह, व्याघ्र, दाँत या सींग वाले पशु, बिजली या चोरों से मारे गए, बान्धव और अबान्धव, दूसरे जन्मों के बान्धव, और जो पितर अभी प्रेतरूप में हैं। फिर वह ब्रह्मा, ईशान आदि देवों को साक्षी बनाता है कि उसने गया आकर गदाधर के सामने पितृकार्य किया और तीनों ऋणों से मुक्त हुआ।

ब्रह्मोवाच

85.1

स्नात्वा प्रेतशिलादौ तु वरुणास्थामृतेन च ।
पिण्डं दद्यादिमैर्मन्त्रैरावाह्य च पितॄन्परान्

snātvā pretaśilādau tu varuṇāsthāmṛtena ca |
piṇḍaṃ dadyādimairmantrairāvāhya ca pitṝnparān

85.2

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते ।
आवाहयिष्येतान्सर्वान् दर्भपृष्ठे तिलोदकैः

asmatkule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate |
āvāhayiṣyetānsarvān darbhapṛṣṭhe tilodakaiḥ

85.3

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे च ये मृताः ।
तेषामुद्धरणार्थाये इमं पिण्डं ददाम्यहम्

pitṛvaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe ca ye mṛtāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāye imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.4

मातामहकुले ये च गतिर्येषां न विद्यते ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

mātāmahakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.5

अजातदन्ता ये केचिद्ये च गर्भे प्रपीडिताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्

ajātadantā ye kecidye ca garbhe prapīḍitāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya ima piṇḍaṃ dadāmyaham

85.6

बन्धुवर्गाश्च ये केचिन्नामगोत्रविवर्जिताः ।
स्वगोत्रे परगोत्रे वा गतिर्येषां न विद्यते ।
तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्

bandhuvargāśca ye kecinnāmagotravivarjitāḥ |
svagotre paragotre vā gatiryeṣāṃ na vidyate |
teṣāmuddharaṇārthāya ima piṇḍaṃ dadāmyaham

85.7

उद्बन्धनमृता ये च विषशस्रहताश्च ये ।
आत्मोपघातिनो ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

udbandhanamṛtā ye ca viṣaśasrahatāśca ye |
ātmopaghātino ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.8

अग्निदाहे मृता ये च सिंहव्याघ्रहताश्चये ।
दंष्ट्रिभिः श्रृङ्गिभिर्वापि तेषां पिण्डं ददाम्यहम्

agnidāhe mṛtā ye ca siṃhavyāghrahatāścaye |
daṃṣṭribhiḥ śrṛṅgibhirvāpi teṣāṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.9

अग्निदग्धाश्च ये केचिन्नाग्निदग्धास्तथापरे ।
विद्युच्चौरहता ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

agnidagdhāśca ye kecinnāgnidagdhāstathāpare |
vidyuccaurahatā ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.10

रौरवे चान्धतामिस्त्रे कालसूत्रे च ये गताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

raurave cāndhatāmistre kālasūtre ca ye gatāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.11

असिपत्रवने घोरे कुम्भीपाके च ये गताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

asipatravane ghore kumbhīpāke ca ye gatāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.12

अन्येषां यातना स्थानां प्रेतलोकनिवासिनाम् ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

anyeṣāṃ yātanā sthānāṃ pretalokanivāsinām |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.13

पुशुयोनिं गता ये च पक्षिकीटसरीसृपाः ।
अथवा वृक्षयोनि स्थास्तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

puśuyoniṃ gatā ye ca pakṣikīṭasarīsṛpāḥ |
athavā vṛkṣayoni sthāstebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.14

असंख्ययातनासंस्था ये नीता यमशासनैः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

asaṃkhyayātanāsaṃsthā ye nītā yamaśāsanaiḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṃḍaṃ dadāmyaham

85.15

जात्यन्तरसहस्त्रेषु भ्रमन्ति स्वेन कर्मणा ।
मानुष्यं दुर्लभं येषां तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

jātyantarasahastreṣu bhramanti svena karmaṇā |
mānuṣyaṃ durlabhaṃ yeṣāṃ tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

85.16

ये बान्धवाऽबान्धवा वा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः ।
ते सर्वेतृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

ye bāndhavā'bāndhavā vā ye'nyajanmani bāndhavāḥ |
te sarvetṛptimāyāntu piṇḍadānena sarvadā

85.17

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तन्ते पितरो मम ।
ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

ye kecitpretarūpeṇa varttante pitaro mama |
te sarve tṛptimāyāntu piṇḍadānena sarvadā

85.18

ये मे पितृकुले जाताः कुले मातुस्तथैव च ।
गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः

ye me pitṛkule jātāḥ kule mātustathaiva ca |
guruśvaśurabandhūnāṃ ye cānye bāndhavā mṛtāḥ

85.19

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्त्रदारविवर्जिताः ।
क्रियालो पहता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा

ye me kule luptapiṇḍāḥ puttradāravivarjitāḥ |
kriyālo pahatā ye ca jātyandhāḥ paṅgavastathā

85.20

विरूपा आमगर्भाश्च ज्ञाताज्ञाताः कुले मम ।
तेषां पिण्डं मया दत्तमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

virūpā āmagarbhāśca jñātājñātāḥ kule mama |
teṣāṃ piṇḍaṃ mayā dattamakṣayyamupatiṣṭhatām

85.21

साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस्तथा ।
मया गयां समासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

sākṣiṇaḥ santu me devā brahmeśānādayastathā |
mayā gayāṃ samāsādya pitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā

85.22

आगतोऽहं गयां देव पितृकार्य्ये गदाधर ।
तन्मे साक्षी भवत्वद्य अनृणोऽहमृणत्रयात्

āgato'haṃ gayāṃ deva pitṛkāryye gadādhara |
tanme sākṣī bhavatvadya anṛṇo'hamṛṇatrayāt

85.23

महानदी ब्रह्मसरोऽक्षयो वटः प्रभासमुद्यन्तमहो गयाशिरः ।
सरस्वतीधर्मकधेनुपृष्ठा एते कुरुक्षेत्रगता गयायाम्

mahānadī brahmasaro'kṣayo vaṭaḥ prabhāsamudyantamaho gayāśiraḥ |
sarasvatīdharmakadhenupṛṣṭhā ete kurukṣetragatā gayāyām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)