अध्याय 57: सात पाताल और नरक

सप्ततिस्तु सहस्त्राणि भूम्युच्छ्रायोऽपि कथ्यते ।
दशसाहस्त्रमेकैकं पातालं वृषभध्वज

saptatistu sahastrāṇi bhūmyucchrāyo'pi kathyate |
daśasāhastramekaikaṃ pātālaṃ vṛṣabhadhvaja

अतलं वितलं चैव नितलं च गभस्तिमत् ।
महाख्यं सुतलं चाग्रयं पातालं चापि सप्तमम्

atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ ca gabhastimat |
mahākhyaṃ sutalaṃ cāgrayaṃ pātālaṃ cāpi saptamam

कृष्णा शुक्लारुणा पीता शर्करा शैलकाञ्चना ।
भूयस्तत्र दैतेया वसन्ति च भुजङ्गमाः

kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanā |
bhūyastatra daiteyā vasanti ca bhujaṅgamāḥ

रौद्रे तु पुष्करद्वीपे नरकाः सन्ति ताञ्छृणु ।
रौरवः सूकरो रोधस्तालो विनशनस्तथा

raudre tu puṣkaradvīpe narakāḥ santi tāñchṛṇu |
rauravaḥ sūkaro rodhastālo vinaśanastathā

महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणोऽथि विमोहितः ।
रुधिराख्यो वैतरणी कृमिशः कृमिभो जनः

mahājvālastaptakumbho lavaṇo'thi vimohitaḥ |
rudhirākhyo vaitaraṇī kṛmiśaḥ kṛmibho janaḥ

असिपत्रवनः कृष्णो नानाभक्षश्च दारुणः ।
तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालस्त्वधः शिराः

asipatravanaḥ kṛṣṇo nānābhakṣaśca dāruṇaḥ |
tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālastvadhaḥ śirāḥ

संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेव च ।
श्वभोजनोऽथाप्रतिष्ठोष्णवीचिर्नरकाः स्मृताः

saṃdaṃśaḥ kṛṣṇasūtraśca tamaścāvīcireva ca |
śvabhojano'thāpratiṣṭhoṣṇavīcirnarakāḥ smṛtāḥ

पापिनस्तेषु पच्यन्ते विषशस्त्राग्निदायिनः ।
उपर्य्युपरि वै लोका रुद्र भूतादयः स्थिताः

pāpinasteṣu pacyante viṣaśastrāgnidāyinaḥ |
uparyyupari vai lokā rudra bhūtādayaḥ sthitāḥ

वारिवह्न्यनिलाकाशैर्वृतं भूतादिना च तत् ।
तदण्डं महता रुद्र प्रधानेन च वेष्टितम्

vārivahnyanilākāśairvṛtaṃ bhūtādinā ca tat |
tadaṇḍaṃ mahatā rudra pradhānena ca veṣṭitam

अण्डं दशगुणं व्याप्तं नारायणः स्थितः

aṇḍaṃ daśaguṇaṃ vyāptaṃ nārāyaṇaḥ sthitaḥ