अध्याय 53: निधियाँ और उनसे बने स्वभाव

एवं ब्रह्माब्रवीच्छ्रुत्वा हरेरष्टनिधींस्तथा ।
तत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ

evaṃ brahmābravīcchrutvā hareraṣṭanidhīṃstathā |
tatra padmamahāpadmau tathā makarakacchapau

मुकुन्दकु
न्दौ नीलश्च शङ्खश्चैवापरो निधिः ।
सत्यामृद्धौ भवन्त्येते स्वरूपं कथयाम्यहम्

mukundaku
ndau nīlaśca śaṅkhaścaivāparo nidhiḥ |
satyāmṛddhau bhavantyete svarūpaṃ kathayāmyaham

पद्मेन लक्षितश्चैव सात्त्विको जायते नरः ।
दाक्षिण्यसारः पुरुषः सुवर्णादिकसंग्रहम्

padmena lakṣitaścaiva sāttviko jāyate naraḥ |
dākṣiṇyasāraḥ puruṣaḥ suvarṇādikasaṃgraham

रुप्यादि कुर्य्याद्दद्यात्तु यतिदैवादियज्वनाम् ।
महापद्माङ्कितो दद्याद्धनाद्यं धार्मिकाय च

rupyādi kuryyāddadyāttu yatidaivādiyajvanām |
mahāpadmāṅkito dadyāddhanādyaṃ dhārmikāya ca

निधी पद्ममहापद्मौ सात्त्विकौ पुरुषौ स्मृतौ ।
मकरेणाङ्कितः खड्गबाणकुन्तादिसंग्रही

nidhī padmamahāpadmau sāttvikau puruṣau smṛtau |
makareṇāṅkitaḥ khaḍgabāṇakuntādisaṃgrahī

दद्याच्छ्रुताय मैत्रीं च याति नित्यं च राजभिः ।
द्रव्यार्थं शत्रूणां नाशं संग्रामे चापि संव्रजेत्

dadyācchrutāya maitrīṃ ca yāti nityaṃ ca rājabhiḥ |
dravyārthaṃ śatrūṇāṃ nāśaṃ saṃgrāme cāpi saṃvrajet

मकरः कच्छपश्चैव तामसौ तु निधी स्मृतौ ।
कच्छपी विश्वसेन्नैव न भुङ्क्ते न
ददाति च

makaraḥ kacchapaścaiva tāmasau tu nidhī smṛtau |
kacchapī viśvasennaiva na bhuṅkte na
dadāti ca

निधानमुर्व्यां कुरुते निधिः सोप्येकपूरुषः ।
राजसेन मुकुन्देन लक्षिता राज्यसंग्रही

nidhānamurvyāṃ kurute nidhiḥ sopyekapūruṣaḥ |
rājasena mukundena lakṣitā rājyasaṃgrahī

भुक्तभोगो गायनेभ्यो दद्याद्वेश्यादिकासु च ।
रजस्तमोमयो नन्दी आधारः स्यात्कुलस्य च

bhuktabhogo gāyanebhyo dadyādveśyādikāsu ca |
rajastamomayo nandī ādhāraḥ syātkulasya ca

स्तुतः प्रीतो भवति वै बहुभार्य्या भवन्ति च ।
पूर्वमित्रेषु शैथिल्यं प्रीतिमन्यैः करोति च

stutaḥ prīto bhavati vai bahubhāryyā bhavanti ca |
pūrvamitreṣu śaithilyaṃ prītimanyaiḥ karoti ca

नीलेन चाङ्कितः सत्त्वतेजसा संयुतो भवेत् ।
वस्त्रधान्यादिसंग्राही तडागादि करोति च

nīlena cāṅkitaḥ sattvatejasā saṃyuto bhavet |
vastradhānyādisaṃgrāhī taḍāgādi karoti ca

त्रिपू
रुषो निधिश्चैव आम्रारामादि कारयेत् ।
एकस्य स्यान्निधिः शङ्खः स्वयं भुङ्क्ते धनादि
कम्

tripū
ruṣo nidhiścaiva āmrārāmādi kārayet |
ekasya syānnidhiḥ śaṅkhaḥ svayaṃ bhuṅkte dhanādi
kam

कदन्नभुक्परिजनो न च शोभनवस्त्रधृक् ।
स्वपोषणपरः शंखी दद्यात्परनरे वृथा

kadannabhukparijano na ca śobhanavastradhṛk |
svapoṣaṇaparaḥ śaṃkhī dadyātparanare vṛthā

मिश्रावलोकनान्मिश्रस्वभावफलदायिनः ।
निधीनां रूपमुक्तं तु हरिणापि हरादिके ।
हरिर्भुवनकोशादि यथोवाच तथा वदे

miśrāvalokanānmiśrasvabhāvaphaladāyinaḥ |
nidhīnāṃ rūpamuktaṃ tu hariṇāpi harādike |
harirbhuvanakośādi yathovāca tathā vade