अध्याय 238: श्रीकृष्ण अर्जुन को योग के अंग समझाते हैं

यमश्च नियम.पार्थ आसनं प्राणसंयमः ।
प्रत्याहारस्तथा ध्यानं धारणार्जुन सप्तमी

yamaśca niyama.pārtha āsanaṃ prāṇasaṃyamaḥ |
pratyāhārastathā dhyānaṃ dhāraṇārjuna saptamī

समाधिरिति चाष्टाङ्गो योग उक्तो विमुक्तये ।
कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा

samādhiriti cāṣṭāṅgo yoga ukto vimuktaye |
karmaṇā manasā vācā sarvabhūteṣu sarvadā

हिंसाविरामको धर्मो ह्याहिंसा परमं सुखम् ।
विधिना या भवेद्धिंसा सा त्वहिंसा प्रकीर्तिता

hiṃsāvirāmako dharmo hyāhiṃsā paramaṃ sukham |
vidhinā yā bhaveddhiṃsā sā tvahiṃsā prakīrtitā

सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः

satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyam |
priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ

यच्चद्रव्यापहरणं चौर्याद्वाथ बलेन वा ।
स्तेयं तस्यानाचरणमस्तेयं धर्मसाधनम्

yaccadravyāpaharaṇaṃ cauryādvātha balena vā |
steyaṃ tasyānācaraṇamasteyaṃ dharmasādhanam

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा ।
सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते

karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā |
sarvatra maithunatyāgaṃ brahmacaryaṃ pracakṣate

द्रव्याणामप्यनादानमापत्स्वपि तथेच्छया ।
अपरिग्रहमित्याहुस्तं प्रयत्नेन वर्जयेत्

dravyāṇāmapyanādānamāpatsvapi tathecchayā |
aparigrahamityāhustaṃ prayatnena varjayet

द्विधा शौचं मृज्जलाभ्यां बाह्य भावादथान्तरात् ।
यदृच्छालाभतस्तुष्टिः सन्तोषः सुखलक्षणम्

dvidhā śaucaṃ mṛjjalābhyāṃ bāhya bhāvādathāntarāt |
yadṛcchālābhatastuṣṭiḥ santoṣaḥ sukhalakṣaṇam

मनसश्चैन्द्रियाणां च ऐकाग्र्यं परमं तपः ।
शरीरशोषणं वापि कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

manasaścaindriyāṇāṃ ca aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ |
śarīraśoṣaṇaṃ vāpi kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ

वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजप बुधाः ।
सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते

vedāntaśatarudrīyapraṇavādijapa budhāḥ |
sattvaśuddhikaraṃ puṃsāṃ svādhyāyaṃ paricakṣate

स्तुतिस्मरणपूजादिवाङ्मनः कायकर्मभिः ।
अनिश्चला हरौ भक्तिरेतदीश्वरचिन्तनम् ।
आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा

stutismaraṇapūjādivāṅmanaḥ kāyakarmabhiḥ |
aniścalā harau bhaktiretadīśvaracintanam |
āsanaṃ svastikaṃ proktaṃ padmamardhāsanaṃ tathā

प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम् ।
इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु त्वसत्स्विव

prāṇaḥ svadehajo vāyurāyāmastannirodhanam |
indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu tvasatsviva