अध्याय 237: अर्जुन को कहा गीता का सार

गीतासारं प्रवक्ष्यामि अर्जुनायोदितं पुरा ।
अष्टाङ्गयोगयुक्तात्मा सर्ववेदान्तपारगः

gītāsāraṃ pravakṣyāmi arjunāyoditaṃ purā |
aṣṭāṅgayogayuktātmā sarvavedāntapāragaḥ

आत्मलाभः परो नान्य अत्मदेहादिवर्जितः ।
हीनरूपादिदेहान्तः करणत्वादिलोचनः

ātmalābhaḥ paro nānya atmadehādivarjitaḥ |
hīnarūpādidehāntaḥ karaṇatvādilocanaḥ

बिज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्तौ हि प्रतीयते ।
नाहमात्मा च दुः खादिसंसारादिसमन्वयात्

bijñānarahitaḥ prāṇaḥ suṣuptau hi pratīyate |
nāhamātmā ca duḥ khādisaṃsārādisamanvayāt

विधूम इव दीप्तार्चिरादीप्त
इव दीप्तिमान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे हृत्सङ्गे आत्मनात्मनि

vidhūma iva dīptārcirādīpta
iva dīptimān |
vaidyuto'gnirivākāśe hṛtsaṅge ātmanātmani

श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वंस्वमात्मानमात्मना ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शो च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यन्ति

śrotrādīni na paśyanti svaṃsvamātmānamātmanā |
sarvajñaḥ sarvadarśo ca kṣetrajñastāni paśyanti

यदा प्रकाशते ह्यात्मा पटे दीपो ज्वलन्निव ।
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः

yadā prakāśate hyātmā paṭe dīpo jvalanniva |
jñānamutpadyate puṃsāṃ kṣayātpāpasya karmaṇaḥ

यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्चकम्

yathādarśatalaprakhye paśyatyātmānamātmani |
indriyāṇīndriyārthāṃśca mahābhūtāni pañcakam

मनोबुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा ।
प्रसंख्याय परंव्याप्तो विमुक्तो बन्धवैर्भवेत्

manobuddhirahaṅkāramavyaktaṃ puruṣaṃ tathā |
prasaṃkhyāya paraṃvyāpto vimukto bandhavairbhavet

इन्द्रियग्राममखिलं मनसाभिनिवेश्य च ।
मनश्चैवाप्यहङ्कारे प्रतिष्ठाप्य च पाण्डव

indriyagrāmamakhilaṃ manasābhiniveśya ca |
manaścaivāpyahaṅkāre pratiṣṭhāpya ca pāṇḍava

अहं कारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि ।
प्रकृतिं पुरुषे स्थाप्य पुरुषं ब्रह्मणि न्यसेत्

ahaṃ kāraṃ tathā buddhau buddhiṃ ca prakṛtāvapi |
prakṛtiṃ puruṣe sthāpya puruṣaṃ brahmaṇi nyaset

अहं बह्म परं ज्योतिः प्रसंख्याय विमुच्यते ।
नवद्वारमिदं गेहं तिसृणां पञ्चसाक्षिकम्

ahaṃ bahma paraṃ jyotiḥ prasaṃkhyāya vimucyate |
navadvāramidaṃ gehaṃ tisṛṇāṃ pañcasākṣikam

क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स वरः कविः ।
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
ज्ञानयज्ञस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोच्शीम्

kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ vidvānyo veda sa varaḥ kaviḥ |
aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca |
jñānayajñasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣocśīm