यमश्च नियम.पार्थ आसनं प्राणसंयमः ।
प्रत्याहारस्तथा ध्यानं धारणार्जुन सप्तमी
yamaśca niyama.pārtha āsanaṃ prāṇasaṃyamaḥ |
pratyāhārastathā dhyānaṃ dhāraṇārjuna saptamī
Purva Khanda: Achara Kanda
Chapter 238: Krishna explains the limbs of yoga to Arjuna
12 verses · 238 of 241
What happens in this chapter
Krishna explains the limbs of yoga to Arjuna
Bhagwan continues to Arjuna and names the eight limbs of yoga taught for liberation: yama, niyama, asana, pranayama, pratyahara, dhyana, dharana and samadhi. Ahimsa is to cease from harming any being in deed, thought or word, and harm done as the scripture enjoins is counted as ahimsa. Speak the truth, speak what is pleasant; do not speak an unpleasant truth or a pleasant lie; this is the eternal dharma. Asteya is not taking another's goods by stealth or force. Purity is outer, with earth and water, and inner. Contentment is joy in what comes unsought. The highest tapas is a one-pointed mind. Svadhyaya is japa of the Vedanta, the Shatarudriya and Om. Svastika, padma and ardha are the seats. The text breaks off at pratyahara.
श्रीभगवानुवाच
समाधिरिति चाष्टाङ्गो योग उक्तो विमुक्तये ।
कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा
samādhiriti cāṣṭāṅgo yoga ukto vimuktaye |
karmaṇā manasā vācā sarvabhūteṣu sarvadā
हिंसाविरामको धर्मो ह्याहिंसा परमं सुखम् ।
विधिना या भवेद्धिंसा सा त्वहिंसा प्रकीर्तिता
hiṃsāvirāmako dharmo hyāhiṃsā paramaṃ sukham |
vidhinā yā bhaveddhiṃsā sā tvahiṃsā prakīrtitā
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः
satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyam |
priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ
यच्चद्रव्यापहरणं चौर्याद्वाथ बलेन वा ।
स्तेयं तस्यानाचरणमस्तेयं धर्मसाधनम्
yaccadravyāpaharaṇaṃ cauryādvātha balena vā |
steyaṃ tasyānācaraṇamasteyaṃ dharmasādhanam
कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा ।
सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते
karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā |
sarvatra maithunatyāgaṃ brahmacaryaṃ pracakṣate
द्रव्याणामप्यनादानमापत्स्वपि तथेच्छया ।
अपरिग्रहमित्याहुस्तं प्रयत्नेन वर्जयेत्
dravyāṇāmapyanādānamāpatsvapi tathecchayā |
aparigrahamityāhustaṃ prayatnena varjayet
द्विधा शौचं मृज्जलाभ्यां बाह्य भावादथान्तरात् ।
यदृच्छालाभतस्तुष्टिः सन्तोषः सुखलक्षणम्
dvidhā śaucaṃ mṛjjalābhyāṃ bāhya bhāvādathāntarāt |
yadṛcchālābhatastuṣṭiḥ santoṣaḥ sukhalakṣaṇam
मनसश्चैन्द्रियाणां च ऐकाग्र्यं परमं तपः ।
शरीरशोषणं वापि कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः
manasaścaindriyāṇāṃ ca aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ |
śarīraśoṣaṇaṃ vāpi kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ
वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजप बुधाः ।
सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते
vedāntaśatarudrīyapraṇavādijapa budhāḥ |
sattvaśuddhikaraṃ puṃsāṃ svādhyāyaṃ paricakṣate
स्तुतिस्मरणपूजादिवाङ्मनः कायकर्मभिः ।
अनिश्चला हरौ भक्तिरेतदीश्वरचिन्तनम् ।
आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा
stutismaraṇapūjādivāṅmanaḥ kāyakarmabhiḥ |
aniścalā harau bhaktiretadīśvaracintanam |
āsanaṃ svastikaṃ proktaṃ padmamardhāsanaṃ tathā
प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम् ।
इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु त्वसत्स्विव
prāṇaḥ svadehajo vāyurāyāmastannirodhanam |
indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu tvasatsviva
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)