अध्याय 202: स्त्रियों, बालकों और बल के लिए औषधियाँ

एकं पुनर्नवामूलमपामार्गस्य वा शिव ।
सरसं योनिनिः क्षिप्तं वराङ्गस्य व्यथां हरेत् ।
प्रसूतिवेदनाञ्चैव तरुणीनां व्यथां हरेत्

ekaṃ punarnavāmūlamapāmārgasya vā śiva |
sarasaṃ yoniniḥ kṣiptaṃ varāṅgasya vyathāṃ haret |
prasūtivedanāñcaiva taruṇīnāṃ vyathāṃ haret

भूमि कूष्माण्डमूलं वै शालिचूर्णमथापि वा ।
सप्ताहं दुग्धपीतं स्यात्स्त्रीणां बहुपयस्करम्

bhūmi kūṣmāṇḍamūlaṃ vai śālicūrṇamathāpi vā |
saptāhaṃ dugdhapītaṃ syātstrīṇāṃ bahupayaskaram

रुद्रेन्द्रवारुणीमुलं लेपात्स्त्रीस्तनवेदना ।
नश्येत घृतपक्वा च कार्यावश्यन्तु पोलिका

rudrendravāruṇīmulaṃ lepātstrīstanavedanā |
naśyeta ghṛtapakvā ca kāryāvaśyantu polikā

भक्षिता सा महेशान योनिशूलं विनाशयेत् ।
प्रलेपिता कारवेल्लमूलेनैव विनिर्गता

bhakṣitā sā maheśāna yoniśūlaṃ vināśayet |
pralepitā kāravellamūlenaiva vinirgatā

योनिः प्रवेशमायाति नात्र कार्या विचारणा ।
नीलीपटोलमूलानि साज्यानि तिलवारिणा

yoniḥ praveśamāyāti nātra kāryā vicāraṇā |
nīlīpaṭolamūlāni sājyāni tilavāriṇā

पिष्टान्येषां प्रलेपो वै ज्वालागर्दभरागनत् ।
पाठामूलं रुद्र पीतं पिष्टं तण्डुलवारिणा

piṣṭānyeṣāṃ pralepo vai jvālāgardabharāganat |
pāṭhāmūlaṃ rudra pītaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā

पापरोगहरं स्याच्च कुष्ठपानं तथैव च ।
वास्योदकञ्च समधु पीतमन्तर्गतस्य वै

pāparogaharaṃ syācca kuṣṭhapānaṃ tathaiva ca |
vāsyodakañca samadhu pītamantargatasya vai

पापरोगस्य सन्तापनिवृक्तिं कुरुते शिव ।
घृततुल्या रुद्र लाक्षा पीता क्षीरेण वै सह

pāparogasya santāpanivṛktiṃ kurute śiva |
ghṛtatulyā rudra lākṣā pītā kṣīreṇa vai saha

प्रदरं हरते रोगं नात्र कार्या विचारणा ।
द्विजयष्टी त्रिकटुकं चूर्णं पीतं हरेच्छिव

pradaraṃ harate rogaṃ nātra kāryā vicāraṇā |
dvijayaṣṭī trikaṭukaṃ cūrṇaṃ pītaṃ harecchiva

तिलक्वाथेन संयुक्तं रक्तगुल्मं स्त्रिया हर ।
कुसुमस्य निबद्धञ्च तरुणीनां महेश्वर

tilakvāthena saṃyuktaṃ raktagulmaṃ striyā hara |
kusumasya nibaddhañca taruṇīnāṃ maheśvara

रक्तोत्पलस्य वै कन्दंशर्करातिलसंयुतम् ।
पीतं सशर्करं स्त्रीणां धारयेद्गर्भपातनम्

raktotpalasya vai kandaṃśarkarātilasaṃyutam |
pītaṃ saśarkaraṃ strīṇāṃ dhārayedgarbhapātanam

रक्तस्त्रावस्य नाशः स्याच्छीतोदकनिषेवणात् ।
पीतन्तु काञ्जिक रुद्र क्वथितं शरपुङ्खया

raktastrāvasya nāśaḥ syācchītodakaniṣevaṇāt |
pītantu kāñjika rudra kvathitaṃ śarapuṅkhayā

हिङ्गुस्त्रैन्धवसंयुक्तं शीघ्रं स्त्रीणां प्रसूतिकृत् ।
मातुलुङ्गस्य वै मूलं कटिबद्धं प्रसूतिकृत्

hiṅgustraindhavasaṃyuktaṃ śīghraṃ strīṇāṃ prasūtikṛt |
mātuluṅgasya vai mūlaṃ kaṭibaddhaṃ prasūtikṛt

अपामार्गस्य वै मूले गर्भवत्यास्तु नामतः ।
उत्पाट्यमाने सकले पुत्त्रः स्यादान्यथा सुता

apāmārgasya vai mūle garbhavatyāstu nāmataḥ |
utpāṭyamāne sakale puttraḥ syādānyathā sutā

अपामार्गस्य वै मूले नारीणां शिरसि स्थिते ।
गर्भशूलं विनश्येत नात्र कार्या विचारणा

apāmārgasya vai mūle nārīṇāṃ śirasi sthite |
garbhaśūlaṃ vinaśyeta nātra kāryā vicāraṇā

कर्पूरमदनफलमधुकैः पूरितः शिव ।
योनिः सुभा स्याद्वृद्धाया युवत्याः किं पुनर्हर

karpūramadanaphalamadhukaiḥ pūritaḥ śiva |
yoniḥ subhā syādvṛddhāyā yuvatyāḥ kiṃ punarhara

यस्य बालस्य तिलकः कृतो गौरोचनाख्यया ।
शर्कराकुष्ठपानञ्च दत्तं स स्याच्च निर्भयः ।
विषभूतग्रहादिभ्यो व्याधिभ्यो बालकः शिव

yasya bālasya tilakaḥ kṛto gaurocanākhyayā |
śarkarākuṣṭhapānañca dattaṃ sa syācca nirbhayaḥ |
viṣabhūtagrahādibhyo vyādhibhyo bālakaḥ śiva

शङ्खनाभिवचाकुष्ठलोहानां धारणं सदा ।
बालानामुपसर्गेभ्यो रुद्र रक्षाकरं भवेत्

śaṅkhanābhivacākuṣṭhalohānāṃ dhāraṇaṃ sadā |
bālānāmupasargebhyo rudra rakṣākaraṃ bhavet

पलाशचूर्णं समधु गव्याज्यामलकान्वितम् ।
सविडङ्गं पीतमात्रं नरं कुर्यान्महामतिम्

palāśacūrṇaṃ samadhu gavyājyāmalakānvitam |
saviḍaṅgaṃ pītamātraṃ naraṃ kuryānmahāmatim

मासैकेन महादेव जरामरणवर्जितः

māsaikena mahādeva jarāmaraṇavarjitaḥ

पलाशबीजं सघृतं तिलमध्वन्वितं समम् ।
सप्ताहं भक्षितं रुद्र जरां नयति संक्षयम्

palāśabījaṃ saghṛtaṃ tilamadhvanvitaṃ samam |
saptāhaṃ bhakṣitaṃ rudra jarāṃ nayati saṃkṣayam

रुद्रामलकचूर्णं वै मधुतैल घृतान्वितम् ।
जग्ध्वा मासं युवा स्याच्च नरो वागीश्वरी भवेत्

rudrāmalakacūrṇaṃ vai madhutaila ghṛtānvitam |
jagdhvā māsaṃ yuvā syācca naro vāgīśvarī bhavet

शिवामलकचूर्णं वै मधुना उदकेन वा ।
बलानि कुर्यान्नासायाः प्रत्यूषे भक्षितं शिव

śivāmalakacūrṇaṃ vai madhunā udakena vā |
balāni kuryānnāsāyāḥ pratyūṣe bhakṣitaṃ śiva

कुष्ठचूर्णं साज्यमधु प्रातर्जग्ध्वा भवेन्नरः ।
साक्षात्सुरभिदेहो वै जीवेद्वर्षसहस्रकम्

kuṣṭhacūrṇaṃ sājyamadhu prātarjagdhvā bhavennaraḥ |
sākṣātsurabhideho vai jīvedvarṣasahasrakam

माषस्य विदलान्ये वितुषाणि महेश्वर ।
घृतभावितशुष्काणि पयसा साधितानि वै

māṣasya vidalānye vituṣāṇi maheśvara |
ghṛtabhāvitaśuṣkāṇi payasā sādhitāni vai

समाध्वाज्यपयोभिश्च भक्षयित्वा च कामयेत् ।
स्त्रीणां शतं महादेव तत्क्षणान्नात्र संशयः

samādhvājyapayobhiśca bhakṣayitvā ca kāmayet |
strīṇāṃ śataṃ mahādeva tatkṣaṇānnātra saṃśayaḥ

रसश्चैरण्डतैलेन गन्धकेन शुभो भवेत् ।
त्रिकालोदकसंघुष्टो बलकृद्भक्षणाद्भवेत्

rasaścairaṇḍatailena gandhakena śubho bhavet |
trikālodakasaṃghuṣṭo balakṛdbhakṣaṇādbhavet

दुग्धं वितुषमाषैश्च शिम्बाबीजैश्च साधितम् ।
अपामार्गस्य तैलेन पीतं स्त्रीशतकामकृत्

dugdhaṃ vituṣamāṣaiśca śimbābījaiśca sādhitam |
apāmārgasya tailena pītaṃ strīśatakāmakṛt