इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नानाविधोषधप्रयोगानिरूपणं नाम द्व्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥
28 verses · 202 of 241
Hari speaks to Shiva and lists simple remedies. Punarnava or apamarga root eases labour pains. Bhumi-kushmanda root taken with milk for a week increases a mother's milk. Pastes and drinks are given for breast pain, uterine pain and pradara. Red lotus root with sugar is said to hold a pregnancy, and hing with rock salt, or a matulunga root tied at the waist, to hasten birth. The text adds that if the apamarga root is pulled up whole while the pregnant woman's name is spoken, a son is born. A child marked with gorochana, or wearing conch and vacha, is guarded from grahas and illness. Palasha, amalaka and kushtha powders with honey and ghee are praised against old age, and black gram cooked in milk for virility.
हरिरुवाच
एकं पुनर्नवामूलमपामार्गस्य वा शिव ।
सरसं योनिनिः क्षिप्तं वराङ्गस्य व्यथां हरेत् ।
प्रसूतिवेदनाञ्चैव तरुणीनां व्यथां हरेत्
ekaṃ punarnavāmūlamapāmārgasya vā śiva |
sarasaṃ yoniniḥ kṣiptaṃ varāṅgasya vyathāṃ haret |
prasūtivedanāñcaiva taruṇīnāṃ vyathāṃ haret
भूमि कूष्माण्डमूलं वै शालिचूर्णमथापि वा ।
सप्ताहं दुग्धपीतं स्यात्स्त्रीणां बहुपयस्करम्
bhūmi kūṣmāṇḍamūlaṃ vai śālicūrṇamathāpi vā |
saptāhaṃ dugdhapītaṃ syātstrīṇāṃ bahupayaskaram
रुद्रेन्द्रवारुणीमुलं लेपात्स्त्रीस्तनवेदना ।
नश्येत घृतपक्वा च कार्यावश्यन्तु पोलिका
rudrendravāruṇīmulaṃ lepātstrīstanavedanā |
naśyeta ghṛtapakvā ca kāryāvaśyantu polikā
भक्षिता सा महेशान योनिशूलं विनाशयेत् ।
प्रलेपिता कारवेल्लमूलेनैव विनिर्गता
bhakṣitā sā maheśāna yoniśūlaṃ vināśayet |
pralepitā kāravellamūlenaiva vinirgatā
योनिः प्रवेशमायाति नात्र कार्या विचारणा ।
नीलीपटोलमूलानि साज्यानि तिलवारिणा
yoniḥ praveśamāyāti nātra kāryā vicāraṇā |
nīlīpaṭolamūlāni sājyāni tilavāriṇā
पिष्टान्येषां प्रलेपो वै ज्वालागर्दभरागनत् ।
पाठामूलं रुद्र पीतं पिष्टं तण्डुलवारिणा
piṣṭānyeṣāṃ pralepo vai jvālāgardabharāganat |
pāṭhāmūlaṃ rudra pītaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā
पापरोगहरं स्याच्च कुष्ठपानं तथैव च ।
वास्योदकञ्च समधु पीतमन्तर्गतस्य वै
pāparogaharaṃ syācca kuṣṭhapānaṃ tathaiva ca |
vāsyodakañca samadhu pītamantargatasya vai
पापरोगस्य सन्तापनिवृक्तिं कुरुते शिव ।
घृततुल्या रुद्र लाक्षा पीता क्षीरेण वै सह
pāparogasya santāpanivṛktiṃ kurute śiva |
ghṛtatulyā rudra lākṣā pītā kṣīreṇa vai saha
प्रदरं हरते रोगं नात्र कार्या विचारणा ।
द्विजयष्टी त्रिकटुकं चूर्णं पीतं हरेच्छिव
pradaraṃ harate rogaṃ nātra kāryā vicāraṇā |
dvijayaṣṭī trikaṭukaṃ cūrṇaṃ pītaṃ harecchiva
तिलक्वाथेन संयुक्तं रक्तगुल्मं स्त्रिया हर ।
कुसुमस्य निबद्धञ्च तरुणीनां महेश्वर
tilakvāthena saṃyuktaṃ raktagulmaṃ striyā hara |
kusumasya nibaddhañca taruṇīnāṃ maheśvara
रक्तोत्पलस्य वै कन्दंशर्करातिलसंयुतम् ।
पीतं सशर्करं स्त्रीणां धारयेद्गर्भपातनम्
raktotpalasya vai kandaṃśarkarātilasaṃyutam |
pītaṃ saśarkaraṃ strīṇāṃ dhārayedgarbhapātanam
रक्तस्त्रावस्य नाशः स्याच्छीतोदकनिषेवणात् ।
पीतन्तु काञ्जिक रुद्र क्वथितं शरपुङ्खया
raktastrāvasya nāśaḥ syācchītodakaniṣevaṇāt |
pītantu kāñjika rudra kvathitaṃ śarapuṅkhayā
हिङ्गुस्त्रैन्धवसंयुक्तं शीघ्रं स्त्रीणां प्रसूतिकृत् ।
मातुलुङ्गस्य वै मूलं कटिबद्धं प्रसूतिकृत्
hiṅgustraindhavasaṃyuktaṃ śīghraṃ strīṇāṃ prasūtikṛt |
mātuluṅgasya vai mūlaṃ kaṭibaddhaṃ prasūtikṛt
अपामार्गस्य वै मूले गर्भवत्यास्तु नामतः ।
उत्पाट्यमाने सकले पुत्त्रः स्यादान्यथा सुता
apāmārgasya vai mūle garbhavatyāstu nāmataḥ |
utpāṭyamāne sakale puttraḥ syādānyathā sutā
अपामार्गस्य वै मूले नारीणां शिरसि स्थिते ।
गर्भशूलं विनश्येत नात्र कार्या विचारणा
apāmārgasya vai mūle nārīṇāṃ śirasi sthite |
garbhaśūlaṃ vinaśyeta nātra kāryā vicāraṇā
कर्पूरमदनफलमधुकैः पूरितः शिव ।
योनिः सुभा स्याद्वृद्धाया युवत्याः किं पुनर्हर
karpūramadanaphalamadhukaiḥ pūritaḥ śiva |
yoniḥ subhā syādvṛddhāyā yuvatyāḥ kiṃ punarhara
यस्य बालस्य तिलकः कृतो गौरोचनाख्यया ।
शर्कराकुष्ठपानञ्च दत्तं स स्याच्च निर्भयः ।
विषभूतग्रहादिभ्यो व्याधिभ्यो बालकः शिव
yasya bālasya tilakaḥ kṛto gaurocanākhyayā |
śarkarākuṣṭhapānañca dattaṃ sa syācca nirbhayaḥ |
viṣabhūtagrahādibhyo vyādhibhyo bālakaḥ śiva
शङ्खनाभिवचाकुष्ठलोहानां धारणं सदा ।
बालानामुपसर्गेभ्यो रुद्र रक्षाकरं भवेत्
śaṅkhanābhivacākuṣṭhalohānāṃ dhāraṇaṃ sadā |
bālānāmupasargebhyo rudra rakṣākaraṃ bhavet
पलाशचूर्णं समधु गव्याज्यामलकान्वितम् ।
सविडङ्गं पीतमात्रं नरं कुर्यान्महामतिम्
palāśacūrṇaṃ samadhu gavyājyāmalakānvitam |
saviḍaṅgaṃ pītamātraṃ naraṃ kuryānmahāmatim
मासैकेन महादेव जरामरणवर्जितः
māsaikena mahādeva jarāmaraṇavarjitaḥ
पलाशबीजं सघृतं तिलमध्वन्वितं समम् ।
सप्ताहं भक्षितं रुद्र जरां नयति संक्षयम्
palāśabījaṃ saghṛtaṃ tilamadhvanvitaṃ samam |
saptāhaṃ bhakṣitaṃ rudra jarāṃ nayati saṃkṣayam
रुद्रामलकचूर्णं वै मधुतैल घृतान्वितम् ।
जग्ध्वा मासं युवा स्याच्च नरो वागीश्वरी भवेत्
rudrāmalakacūrṇaṃ vai madhutaila ghṛtānvitam |
jagdhvā māsaṃ yuvā syācca naro vāgīśvarī bhavet
शिवामलकचूर्णं वै मधुना उदकेन वा ।
बलानि कुर्यान्नासायाः प्रत्यूषे भक्षितं शिव
śivāmalakacūrṇaṃ vai madhunā udakena vā |
balāni kuryānnāsāyāḥ pratyūṣe bhakṣitaṃ śiva
कुष्ठचूर्णं साज्यमधु प्रातर्जग्ध्वा भवेन्नरः ।
साक्षात्सुरभिदेहो वै जीवेद्वर्षसहस्रकम्
kuṣṭhacūrṇaṃ sājyamadhu prātarjagdhvā bhavennaraḥ |
sākṣātsurabhideho vai jīvedvarṣasahasrakam
माषस्य विदलान्ये वितुषाणि महेश्वर ।
घृतभावितशुष्काणि पयसा साधितानि वै
māṣasya vidalānye vituṣāṇi maheśvara |
ghṛtabhāvitaśuṣkāṇi payasā sādhitāni vai
समाध्वाज्यपयोभिश्च भक्षयित्वा च कामयेत् ।
स्त्रीणां शतं महादेव तत्क्षणान्नात्र संशयः
samādhvājyapayobhiśca bhakṣayitvā ca kāmayet |
strīṇāṃ śataṃ mahādeva tatkṣaṇānnātra saṃśayaḥ
रसश्चैरण्डतैलेन गन्धकेन शुभो भवेत् ।
त्रिकालोदकसंघुष्टो बलकृद्भक्षणाद्भवेत्
rasaścairaṇḍatailena gandhakena śubho bhavet |
trikālodakasaṃghuṣṭo balakṛdbhakṣaṇādbhavet
दुग्धं वितुषमाषैश्च शिम्बाबीजैश्च साधितम् ।
अपामार्गस्य तैलेन पीतं स्त्रीशतकामकृत्
dugdhaṃ vituṣamāṣaiśca śimbābījaiśca sādhitam |
apāmārgasya tailena pītaṃ strīśatakāmakṛt
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
