इस अध्याय में क्या होता है घाव भरना और ग्रह-बाधा दूर करना हरि रुद्र को घाव भरने की विधि बताते हैं। घी से भरा प्रहार बिना पीब के भरता है; हाथों से मसली अपामार्ग की जड़ रक्त रोकती है; घाव के मुख पर कलिहारी की जड़ और इक्षुदर्भ का लेप भीतर धँसा काँटा बाहर खींच लेता है। जल में घिसी बला या मेषशृंगी की जड़ पुराना नाड़ीव्रण शान्त करती है। जौ की भस्म, विडंग, गन्धक और सोंठ विद्रधि मिटाते हैं, और बिना खटास के मट्ठे में सहजन के बीज, अलसी और सरसों गाँठ गलाते हैं। फिर अदृश्य बाधाओं की बात है: चावल के धोवन में श्वेत अपराजिता की जड़ का नस्य भूतों को भगाता है, गोरोचन, मिर्च, पिप्पली, सेंधा नमक और मधु का अंजन ग्रह-बाधा हरता है, और गुग्गुलु का धूप भी।
हरिरुवाच
188.1 निर्व्रणः स्यात्पूयंहीनो प्रहारो घृपूरितः । अपामार्गस्य वै मूलं हस्ताभ्याञ्च विमर्दितम् । तद्रसेन प्रहारस्य रक्तस्त्रावो न पूरणात्
nirvraṇaḥ syātpūyaṃhīno prahāro ghṛpūritaḥ | apāmārgasya vai mūlaṃ hastābhyāñca vimarditam | tadrasena prahārasya raktastrāvo na pūraṇāt
188.2 रुद्र लाङ्गलिकामूलं चेक्षुदर्भस्तथैव च । तेन व्रणमुखं लिप्तं शल्यं निः स रति व्रणात् । चिरकालप्रविष्टोऽपि तेन मार्गेण शङ्कर
rudra lāṅgalikāmūlaṃ cekṣudarbhastathaiva ca | tena vraṇamukhaṃ liptaṃ śalyaṃ niḥ sa rati vraṇāt | cirakālapraviṣṭo'pi tena mārgeṇa śaṅkara
188.3 बालमूलं मेषशृङ्गीमूलं वा वारिघर्षितम् । तेन लिप्तं चिरं जातं व्रणं नाड्याः प्रशाम्यति
bālamūlaṃ meṣaśṛṅgīmūlaṃ vā vārigharṣitam | tena liptaṃ ciraṃ jātaṃ vraṇaṃ nāḍyāḥ praśāmyati
188.4 जग्धं माहिषपध्ना च युक्तं कोद्रवभक्तकम् । हिङ्गुमूलस्य वै चूर्णं दत्तं नाडीव्रणापहम्
jagdhaṃ māhiṣapadhnā ca yuktaṃ kodravabhaktakam | hiṅgumūlasya vai cūrṇaṃ dattaṃ nāḍīvraṇāpaham
188.5 ब्रह्मयष्टिफलं पिष्टं वारिणा तेनलेपितम् । तेन घृष्टं रक्तदोषः प्रणश्यति न संशयः
brahmayaṣṭiphalaṃ piṣṭaṃ vāriṇā tenalepitam | tena ghṛṣṭaṃ raktadoṣaḥ praṇaśyati na saṃśayaḥ
188.6 यवभस्म विडङ्गञ्च गन्धपाषाणमेव च । शुण्ठिरेषाञ्चैव चूर्णं भ्वितं रुधिरेणवै
yavabhasma viḍaṅgañca gandhapāṣāṇameva ca | śuṇṭhireṣāñcaiva cūrṇaṃ bhvitaṃ rudhireṇavai
188.7 कृकलासस्य तल्लिप्तं विद्रधिं नाशयेच्छिव । सौभाञ्जनस्य बीजानि त्वतसीमसिना सह
kṛkalāsasya talliptaṃ vidradhiṃ nāśayecchiva | saubhāñjanasya bījāni tvatasīmasinā saha
188.8 सौरसर्षपयुक्तानि सर्वाण्येतानि शङ्कर । पिष्टान्यनम्लतक्रेण ग्रन्थिकं नाशयेद्धि वै
saurasarṣapayuktāni sarvāṇyetāni śaṅkara | piṣṭānyanamlatakreṇa granthikaṃ nāśayeddhi vai
188.9 श्वेतापराजितामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । तेन नस्यप्रदानात्स्याद्भूतवृन्दस्य विद्रवः
śvetāparājitāmūlaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā | tena nasyapradānātsyādbhūtavṛndasya vidravaḥ
188.10 अगस्त्यपुष्पनस्यं वै समरीचं तु शूलहृत् । भुजङ्गचर्म वै हिङ्गु निम्बपत्रं तथा यवाः । गौरसर्षम एभिः स्याल्लेपो भूतहरः शिव
agastyapuṣpanasyaṃ vai samarīcaṃ tu śūlahṛt | bhujaṅgacarma vai hiṅgu nimbapatraṃ tathā yavāḥ | gaurasarṣama ebhiḥ syāllepo bhūtaharaḥ śiva
188.11 गोरोचना मरीचानि पिप्पली सैन्धवं मधु । अञ्जनं कृतमेभिः स्याद्ग्रहभूतहरं शिव
gorocanā marīcāni pippalī saindhavaṃ madhu | añjanaṃ kṛtamebhiḥ syādgrahabhūtaharaṃ śiva
188.12 गुग्गुलूलूकपुच्छाभ्यां धूपो ग्रहहरो भवेत् । चातुर्थिकज्वरैर्मुक्तो कृष्णवस्त्रावगुण्ठितः
guggulūlūkapucchābhyāṃ dhūpo grahaharo bhavet | cāturthikajvarairmukto kṛṣṇavastrāvaguṇṭhitaḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
← पूर्व खण्ड — आचार काण्ड · अध्याय 187 दीर्घायु के रसायन योग पूर्व खण्ड — आचार काण्ड · अध्याय 189 → अनेक रोगों के लिए धारण की जड़ें