अध्याय 186: प्रमेह, अर्श और भूख के उपचार

पीतः सारो गुडूच्याश्च मधुना च प्रमेहनुत् ।
पीतं गोहालिकामूलं तिलदध्याज्यसंयुतम्

pītaḥ sāro guḍūcyāśca madhunā ca pramehanut |
pītaṃ gohālikāmūlaṃ tiladadhyājyasaṃyutam

निरुद्धमूत्रं क्वथितं निवर्तयति शङ्कर ।
तथा हिक्कां हरेत्पीतं सौवर्चलयुतञ्च वै

niruddhamūtraṃ kvathitaṃ nivartayati śaṅkara |
tathā hikkāṃ haretpītaṃ sauvarcalayutañca vai

गोरक्षकर्कटीमूलं पिष्टं शीतोदकेन च ।
पीतं दिनत्रयेणैव नाशयेद्रुद्र शर्कराम्

gorakṣakarkaṭīmūlaṃ piṣṭaṃ śītodakena ca |
pītaṃ dinatrayeṇaiva nāśayedrudra śarkarām

पिष्ट्वा वै मालतीमूलं ग्रीष्मकाले समाहितम् ।
साधितं छागदुग्धेन पतिं शर्कस्यान्वितम् ।
हरेन्मूत्रनिरोधञ्च हरेद्वै पाण्डुशर्कराम्

piṣṭvā vai mālatīmūlaṃ grīṣmakāle samāhitam |
sādhitaṃ chāgadugdhena patiṃ śarkasyānvitam |
harenmūtranirodhañca haredvai pāṇḍuśarkarām

द्विजयष्ट्याश्च वै मूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा ।
गण्डमालां हरेल्लेपादसाध्यं गलगण्डकम्

dvijayaṣṭyāśca vai mūlaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā |
gaṇḍamālāṃ harellepādasādhyaṃ galagaṇḍakam

रसाञ्जनं हरीतक्याश्चूर्णं तेनैव गुण्ठनात् ।
नाशयेत्पुरुषो व्याधीन्नात्र कार्या विचारणा

rasāñjanaṃ harītakyāścūrṇaṃ tenaiva guṇṭhanāt |
nāśayetpuruṣo vyādhīnnātra kāryā vicāraṇā

करवीरमूललेपाद्वै लेपात्पूगफलस्य च ।
पुंव्याधिर्नश्यते रुद्र योगमन्यं वदाम्यहम्

karavīramūlalepādvai lepātpūgaphalasya ca |
puṃvyādhirnaśyate rudra yogamanyaṃ vadāmyaham

दन्तीमूलं हरिद्रा च चित्रकं तस्य लेपनात् ।
भगन्दरविनाशः स्यादन्यं योगं वदाम्यहम् ।
जलौकाजग्धरक्तञ्च भगन्दरमुमापते

dantīmūlaṃ haridrā ca citrakaṃ tasya lepanāt |
bhagandaravināśaḥ syādanyaṃ yogaṃ vadāmyaham |
jalaukājagdharaktañca bhagandaramumāpate

त्रिफलाजलघृष्टञ्च मार्जारास्थि विलेपितम् ।
ततो न प्रस्त्रवेद्रक्तं नात्र कार्या विचारणा

triphalājalaghṛṣṭañca mārjārāsthi vilepitam |
tato na prastravedraktaṃ nātra kāryā vicāraṇā

हरिद्रानेकवारञ्च स्नुहीक्षीरेण भाविता ।
वटिकार्ऽशोविनाशाय तल्लेपाद्वृषभध्वज ।
घोषाफलं सैन्धवञ्च पिष्ट्वा चार्शोहरं परम्

haridrānekavārañca snuhīkṣīreṇa bhāvitā |
vaṭikār'śovināśāya tallepādvṛṣabhadhvaja |
ghoṣāphalaṃ saindhavañca piṣṭvā cārśoharaṃ param

गव्याज्यं साधितं पीतं पलाशक्षारवारिणा ।
त्रिगुणेन त्रिकटुकं अर्शांसि क्षपयेच्छिव

gavyājyaṃ sādhitaṃ pītaṃ palāśakṣāravāriṇā |
triguṇena trikaṭukaṃ arśāṃsi kṣapayecchiva

बिल्वस्य च फलं दग्धं रक्तार्शः प्रविनाशनम् ।
जग्धवा कृष्णतिलानेव नवनीतयुतानपि

bilvasya ca phalaṃ dagdhaṃ raktārśaḥ pravināśanam |
jagdhavā kṛṣṇatilāneva navanītayutānapi

शुण्ठीचूर्णं यवक्षारयुक्तं तुल्यगुडान्वितम् ।
अग्निवृद्धिं करोत्येव प्रत्यूषे वृषभध्वज

śuṇṭhīcūrṇaṃ yavakṣārayuktaṃ tulyaguḍānvitam |
agnivṛddhiṃ karotyeva pratyūṣe vṛṣabhadhvaja

शुण्ठ्या च क्वथितं वारि पीतं चाग्निं करोति वै ।
हरीतकीं सैन्धवञ्च चित्रकं रुद्र पिप्पली

śuṇṭhyā ca kvathitaṃ vāri pītaṃ cāgniṃ karoti vai |
harītakīṃ saindhavañca citrakaṃ rudra pippalī

चूर्णमुष्णोदकेनैषां पीतं चातिक्षुधाकरम् ।
साज्यं सूकरमांसं वै पीतं चातिक्षुधाकरम्

cūrṇamuṣṇodakenaiṣāṃ pītaṃ cātikṣudhākaram |
sājyaṃ sūkaramāṃsaṃ vai pītaṃ cātikṣudhākaram