अध्याय 151: हिक्का के पाँच प्रकार

हिक्रारोगनिदानञ्च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु ।
श्वासैकहेतुः प्राग्रूपं संख्या प्रकृतिसंश्रया

hikrāroganidānañca vakṣye suśruta tacchṛṇu |
śvāsaikahetuḥ prāgrūpaṃ saṃkhyā prakṛtisaṃśrayā

हिक्रा भक्ष्योद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च ।
गम्भीरा च मरुत्तत्र त्वरयायुक्तिसेवितैः

hikrā bhakṣyodbhavā kṣudrā yamalā mahatīti ca |
gambhīrā ca maruttatra tvarayāyuktisevitaiḥ

रूक्षतीक्ष्णखराशान्तैरन्नपानैः प्रपीडितः ।
करोति हिक्रां श्वसनः मन्दशब्दां क्षुधानुगाम्

rūkṣatīkṣṇakharāśāntairannapānaiḥ prapīḍitaḥ |
karoti hikrāṃ śvasanaḥ mandaśabdāṃ kṣudhānugām

समं सन्ध्यान्नपानेन या प्रयाति च सान्नजा ।
आयासात्पवनः क्रुद्धः क्षुद्रां हिक्रां प्रवर्तयेत्

samaṃ sandhyānnapānena yā prayāti ca sānnajā |
āyāsātpavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāṃ hikrāṃ pravartayet

जत्रुमूलात्परिसृता मन्दवेगवन्ती हि सा ।
वृद्धिमायासतो याति भुक्तमात्रे च मार्दबम्

jatrumūlātparisṛtā mandavegavantī hi sā |
vṛddhimāyāsato yāti bhuktamātre ca mārdabam

चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्रा संप्रवर्तते ।
परिणामान्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति

cireṇa yamalairvegairyā hikrā saṃpravartate |
pariṇāmānmukhe vṛddhiṃ pariṇāme ca gacchati

कम्पयन्ती शिरो ग्रीवां यमलां तां विनिर्दिशेत् ।
प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतजृम्भिता

kampayantī śiro grīvāṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet |
pralāpacchardyatīsāranetraviplutajṛmbhitā

यमला वेगिनी हिक्रा परिणामवती च सा ।
ध्वस्तभ्रूशङ्खयुग्मस्य श्रुतिविप्लुतचक्षुषः

yamalā veginī hikrā pariṇāmavatī ca sā |
dhvastabhrūśaṅkhayugmasya śrutiviplutacakṣuṣaḥ

स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुञ्चती ।
तुदन्ती मार्गमाणस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्

stambhayantī tanuṃ vācaṃ smṛtiṃ saṃjñāṃ ca muñcatī |
tudantī mārgamāṇasya kurvatī marmaghaṭṭanam

पृष्ठतो नमनं सार्ष्यं महाहिक्रा प्रवर्तते ।
महाशूला महाशब्दा महावेगा महाबला

pṛṣṭhato namanaṃ sārṣyaṃ mahāhikrā pravartate |
mahāśūlā mahāśabdā mahāvegā mahābalā

पक्राशयाच्च नाभेर्वा पूर्ववत्सा प्रवर्तते

pakrāśayācca nābhervā pūrvavatsā pravartate

तद्रूपा सा महत्कुर्याञ्जृम्भणां गप्रसारणम् ।
गम्भीरेण निदानेन गम्भीरा तु सुसाधयेत्

tadrūpā sā mahatkuryāñjṛmbhaṇāṃ gaprasāraṇam |
gambhīreṇa nidānena gambhīrā tu susādhayet

आद्ये द्वे वर्जयेदन्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम् ।
सर्वस्य संचितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः

ādye dve varjayedanye sarvaliṅgāṃ ca veginīm |
sarvasya saṃcitāmasya sthavirasya vyavāyinaḥ

व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदकृशस्य च ।
सर्वेऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शाघ्रकारिणः

vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya bhaktacchedakṛśasya ca |
sarve'pi rogā nāśāya na tvevaṃ śāghrakāriṇaḥ

हिक्राश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ

hikrāśvāsau yathā tau hi mṛtyukāle kṛtālayau