अध्याय 124: शिवरात्रि और निषादराज सुन्दरसेन की कथा

शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् ।
यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम्

śivarātrivrataṃ vakṣye kathāṃ vai sarvakāmadām |
yathā ca gaurī bhūteśaṃ pṛcchati sma paraṃ vratam

ईश्वरौवाच ।
माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णा या तु चतुर्दशी ।
तस्यां जागरणाद्रुद्रः पूजितो भुक्तिमुक्तिदः

īśvarauvāca |
māghaphālgunayormadhye kṛṣṇā yā tu caturdaśī |
tasyāṃ jāgaraṇādrudraḥ pūjito bhuktimuktidaḥ

कामयुक्तो हरः पूज्यो द्वादश्यामि केशवः ।
उपोषितैः पूजितः सन्नरकात्तरयत्तथा

kāmayukto haraḥ pūjyo dvādaśyāmi keśavaḥ |
upoṣitaiḥ pūjitaḥ sannarakāttarayattathā

निषादश्चर्बुदे राजा पापी सुन्दरसेनकः ।
स कुक्रुरैः समायुक्तो मृगान्हन्तुं वनं गतः

niṣādaścarbude rājā pāpī sundarasenakaḥ |
sa kukruraiḥ samāyukto mṛgānhantuṃ vanaṃ gataḥ

मृगादि कमसंप्राप्य क्षुत्पिपासार्दितो गिरौ ।
रात्रौ तडागतीरेषु निकुञ्जे जाग्रदास्थितः

mṛgādi kamasaṃprāpya kṣutpipāsārdito girau |
rātrau taḍāgatīreṣu nikuñje jāgradāsthitaḥ

तत्रास्ति लिङ्गं स्वं रक्षञ्छरीरं चाक्षिपत्ततः ।
पर्णानि चापतन्मूर्ध्नि लिङ्गस्यैव न जानतः

tatrāsti liṅgaṃ svaṃ rakṣañcharīraṃ cākṣipattataḥ |
parṇāni cāpatanmūrdhni liṅgasyaiva na jānataḥ

तेन धूलिनिरोधाय क्षिप्तं नीरं च लिङ्गके ।
शरः प्रमादेनैकस्तु प्रच्युतः करपल्लवात्

tena dhūlinirodhāya kṣiptaṃ nīraṃ ca liṅgake |
śaraḥ pramādenaikastu pracyutaḥ karapallavāt

जानुभ्यामवनीं गत्वा लिङ्गं स्प्टष्ट्वा गृहीतवान् ।
एवं स्नानं स्पर्शनं च पूजनं जागरोऽभवत्

jānubhyāmavanīṃ gatvā liṅgaṃ spṭaṣṭvā gṛhītavān |
evaṃ snānaṃ sparśanaṃ ca pūjanaṃ jāgaro'bhavat

प्रातर्गृहागतो भार्यादत्तान्नं भुक्तवान्स च ।
काले मृतो यमभटैः पाशैर्बद्ध्वा तु नीयते

prātargṛhāgato bhāryādattānnaṃ bhuktavānsa ca |
kāle mṛto yamabhaṭaiḥ pāśairbaddhvā tu nīyate

तदा मम गणैर्युद्धे जित्वा मुक्तीकृतः स च ।
कुक्कुरेण सहैवाभूद्गणो मत्पार्श्वगोऽमलः

tadā mama gaṇairyuddhe jitvā muktīkṛtaḥ sa ca |
kukkureṇa sahaivābhūdgaṇo matpārśvago'malaḥ

एवमज्ञानतः पुण्यञ्ज्ञानात्पुण्यमथाक्षयम् ।
त्रयोदश्यां शिवं पूज्य कुर्यात्त नियमं व्रती

evamajñānataḥ puṇyañjñānātpuṇyamathākṣayam |
trayodaśyāṃ śivaṃ pūjya kuryātta niyamaṃ vratī

प्रातर्देव चतुर्दश्यां जागरिष्याम्यहं निशि ।
पूजां दानं तपो होमं करिष्याम्यात्मशक्तितः

prātardeva caturdaśyāṃ jāgariṣyāmyahaṃ niśi |
pūjāṃ dānaṃ tapo homaṃ kariṣyāmyātmaśaktitaḥ

चतुर्दश्यां निराहारो भूत्वा शम्भो परेऽहनि ।
भोक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्त्यर्थं शरणं मे भवेश्वर

caturdaśyāṃ nirāhāro bhūtvā śambho pare'hani |
bhokṣye'haṃ bhuktimuktyarthaṃ śaraṇaṃ me bhaveśvara

पञ्चगव्यामृतैः स्नाप्य तत्काले गुरुं श्रितः ।
ओं नमो नमः शिवाय गन्धाद्यः पूजयेद्धरम्

pañcagavyāmṛtaiḥ snāpya tatkāle guruṃ śritaḥ |
oṃ namo namaḥ śivāya gandhādyaḥ pūjayeddharam

तिलतण्डुलव्रीहींश्च जुहुयात्सघृतं चरुम् ।
हुत्वा पूर्णाहुतिं दत्त्वा शृणुयाद्गीतसत्कथाम्

tilataṇḍulavrīhīṃśca juhuyātsaghṛtaṃ carum |
hutvā pūrṇāhutiṃ dattvā śṛṇuyādgītasatkathām

अर्धरात्रे त्रियामे च चतुर्थे च पुनयर्जत् ।
मूलमन्त्रं तथा जप्त्वा प्रभाते तु क्षमापयेत्

ardharātre triyāme ca caturthe ca punayarjat |
mūlamantraṃ tathā japtvā prabhāte tu kṣamāpayet

अविघ्नेन व्रतं देव त्वत्प्रसदान्मयार्चितम् ।
क्षमस्व जगतां नाथ त्रैलोक्याधिपते हर

avighnena vrataṃ deva tvatprasadānmayārcitam |
kṣamasva jagatāṃ nātha trailokyādhipate hara

यन्मयाद्य कृतं पुण्यं यद्रुद्रस्य निवेदितम् ।
त्वत्प्रसादान्मया देव व्रतमद्य समापितम्

yanmayādya kṛtaṃ puṇyaṃ yadrudrasya niveditam |
tvatprasādānmayā deva vratamadya samāpitam

प्रसन्नो भव मे श्रीमन् गृहं प्रति च गम्यताम् ।
त्वदालोकनमात्रेण पवित्रोऽस्मि न संशयः

prasanno bhava me śrīman gṛhaṃ prati ca gamyatām |
tvadālokanamātreṇa pavitro'smi na saṃśayaḥ

भोजयेद्ध्याननिष्ठांश्च वस्त्रच्छत्रादिकं ददेत् ।
देवादिदेव भूतेश लोकानुग्रहकारक

bhojayeddhyānaniṣṭhāṃśca vastracchatrādikaṃ dadet |
devādideva bhūteśa lokānugrahakāraka

यन्मया श्रद्धया दत्तं प्रीयतां तेन मे प्रभुः ।
इति क्षमाप्य च व्रती कुर्याद्वादशवार्षिकम्

yanmayā śraddhayā dattaṃ prīyatāṃ tena me prabhuḥ |
iti kṣamāpya ca vratī kuryādvādaśavārṣikam

कीर्तिश्रीपुत्रराज्यादि प्राप्य शैवं पुरं व्रजेत् ।
द्वादशेष्वपि मासेषु प्रकुर्यादिह जागरम्

kīrtiśrīputrarājyādi prāpya śaivaṃ puraṃ vrajet |
dvādaśeṣvapi māseṣu prakuryādiha jāgaram

व्रती द्वादश संभोज्य दीपदः स्वर्गमाप्नुयात्

vratī dvādaśa saṃbhojya dīpadaḥ svargamāpnuyāt