अध्याय 123: कार्तिक व्रत, भीष्मपंचक और तिथि-निर्णय

व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् ।
एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा

vratāni kārtike vakṣye snātvā viṣṇuṃ prapūjayet |
ekabhaktena naktena māsaṃ vāyācitena vā

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

dugdhaśākaphalādyairvā upavāsena vā punaḥ |
sarvapāpavinirmuktaḥ prāptakāmo hariṃ vrajet

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने ।
चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम्

sadā harervrataṃ śreṣṭhaṃ tataḥ syāddakṣiṇāyane |
cāturmāsye tatastasmātkārtike bhīṣmapañcakam

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् ।
स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम्

tataḥ śreṣṭhavrataṃ śuklasyaikādaśyāṃ samācaret |
snātvā trikālaṃ pitrādīnyavādyairarcayeddharim

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः ।
स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत्

yajenmaunī ghṛtādyaiśca pañcagavyena vāribhiḥ |
snāpayitvātha karpūramukhaiścaivānulepayet

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् ।
नैवेद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम्

ghṛtāktaguggulairdhūpaṃ dvijaḥ pañcadinaṃ dahet |
naivedyaṃ paramānnaṃ tu japedaṣṭottaraṃ śatam

ओं नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् ।
अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत्

oṃ namo vāsudevāya ghṛtavrīhitilādikam |
aṣṭākṣareṇa mantreṇa svāhāntena tu homayet

प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितीयक ।
बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभिं गन्धेन चापरे

prathame'hni hareḥ pādau yajetpadmairdvitīyaka |
bilvapatrairjānudeśaṃ nābhiṃ gandhena cāpare

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमेऽह्नि शिरोऽर्चयेत् ।
मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात्

skandhā bilvajavābhiśca pañcame'hni śiro'rcayet |
mālatyā bhūmiśāyī syādgomayaṃ prāśayetkramāt

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् ।
नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

gomūtraṃ ca dadhi kṣīraṃ pañcame pañcagavyakam |
naktaṃ kuryātpañcadaśyāṃ vratī syādbhuktimuktibhāk

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः ।
अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम्

ekādaśīvrataṃ nityaṃ tatkuryātpakṣayordvayoḥ |
aghaughanarakaṃ hanyātsarvadaṃ viṣṇulokadam

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी ।
नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः

ekādaśī dvādaśī ca niśānte ca trayodaśī |
nityamekādaśī yatra tatra sannihito hariḥ

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः ।
द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत्

daśamyekādaśī yatra tatrasthāścāsurādayaḥ |
dvādaśyāṃ pāraṇa kuryātsūtake mṛtake caret

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् ।
पौर्णमास्याममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने

caturdaśīṃ pratipadaṃ pūrvamiśrāmupāvaset |
paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ pratipanmiśritāṃ mune

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् ।
चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थीञ्चानया युताम् ।
पञ्चमीं षष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम्

dvitīyāṃ tṛtīyāmiśrāṃ tṛtīyāñcāpyupāvaset |
caturthyā saṅgatāṃ nityaṃ caturthīñcānayā yutām |
pañcamīṃ ṣaṣṭhyasaṃyuktāṃ ṣaṣṭhyā yuktāñca saptamīm