पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 125: एकादशी का माहात्म्य और तिथि का चुनाव

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकादशीमाहात्म्यं नाम पञ्चविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥

7 श्लोक · 125 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

एकादशी का माहात्म्य और तिथि का चुनाव

ब्रह्मा चक्रवर्ती राजा मान्धाता से आरम्भ करते हैं, जिसने एकादशी का उपवास किया, और नियम देते हैं कि दोनों पक्षों की एकादशी को भोजन न करें। दशमी से मिली एकादशी त्याग देनी चाहिए: गान्धारी ने ऐसी तिथि पर उपवास किया और उसके सौ पुत्र नष्ट हो गए। जहाँ एकादशी द्वादशी से मिलती है वहाँ हरि रहते हैं, जहाँ दशमी से मिलती है वहाँ असुर। जब वचनों के विरोध से सन्देह हो, तब द्वादशी को उपवास करके त्रयोदशी को पारण करें। एकादशी, द्वादशी और त्रयोदशी से मिली त्रिमिश्रा तिथि सब पाप हरने वाली है। रात में जागरण, पुराण-श्रवण और दोनों एकादशियों पर गदाधर की पूजा करके राजा रुक्मांगद मोक्ष को गए, और दूसरे भी इसी व्रत से गए।

पितामह उवाच

125.1

मान्धाता चक्रवर्त्यासीदुपोष्यैकादशीं नृपः ।
एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयारपि

māndhātā cakravartyāsīdupoṣyaikādaśīṃ nṛpaḥ |
ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayārapi

125.2

दशम्येकादशीमिश्रा गान्धार्या समुपोषिता ।
तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात्तां परिवर्जयेत्

daśamyekādaśīmiśrā gāndhāryā samupoṣitā |
tasyāḥ putraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ parivarjayet

125.3

द्वादश्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ।
दशम्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितोऽसुरः ।
बहुवाक्यविरोधेन सन्देहो जायते यदा

dvādaśyekādaśī yatra tatra sannihito hariḥ |
daśamyekādaśī yatra tatra sannihito'suraḥ |
bahuvākyavirodhena sandeho jāyate yadā

125.4

द्वादशी तु तदा ग्राह्या त्रयोदश्यान्तु पारणम् ।
एकादशी कलापिस्यादुपोष्या द्वादशी तथा

dvādaśī tu tadā grāhyā trayodaśyāntu pāraṇam |
ekādaśī kalāpisyādupoṣyā dvādaśī tathā

125.5

एकादशी द्वादशी च विशेषेण त्रयोदशी ।
त्रिमिश्रा सा तिथिर्ग्राह्या सर्वपापहरा शुभा

ekādaśī dvādaśī ca viśeṣeṇa trayodaśī |
trimiśrā sā tithirgrāhyā sarvapāpaharā śubhā

125.6

एकादशीमुपोष्यैवद्वादशीम थवा द्विज ।
त्रिमिश्रां चैव कुर्वीत न दशम्या युतां क्रचित्

ekādaśīmupoṣyaivadvādaśīma thavā dvija |
trimiśrāṃ caiva kurvīta na daśamyā yutāṃ kracit

125.7

रात्रौ जागरणं कुर्वन्पुराणश्रवणं नृपः ।
गदाधरं पूजयंश्च उपोष्यैका दशीद्वयम् ।
रुक्माङ्गदो ययौ मोक्षमन्ये चैकादशीव्रतम्

rātrau jāgaraṇaṃ kurvanpurāṇaśravaṇaṃ nṛpaḥ |
gadādharaṃ pūjayaṃśca upoṣyaikā daśīdvayam |
rukmāṅgado yayau mokṣamanye caikādaśīvratam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)