पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 104: पाप कर्मों का विपाक

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तकर्मविपाकनिरूपणं नाम चतुरुत्तरशततमोऽध्यायः ॥

9 श्लोक · 104 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

पाप कर्मों का विपाक

नरक भोगने के बाद जब पाप का शेष क्षीण होता है, तब पापी ऐसे रूप में लौटता है जो उसके कर्म का चिह्न हो। ब्रह्महत्यारा कुत्ता, गधा या ऊँट बनता है; सुरा पीने वाला मेंढक आदि; सोना चुराने वाला कृमि या कीट; गुरुपत्नीगामी तृण और लता। फिर मनुष्य जन्मों में रोग चिह्न बनते हैं: क्षयरोग, काले दाँत, बुरे नाखून, चर्मरोग। अन्न चुराने वाला अजीर्ण से पीड़ित होता है, वाणी चुराने वाला गूँगा, धान्य चुराने वाला अधिक अङ्गों वाला। फल चुराने वाला बन्दर, धान्य चुराने वाला चूहा, मांस चुराने वाला गिद्ध, दूध चुराने वाला कौआ और वस्त्र चुराने वाला श्वेतकुष्ठी होता है। इसके बाद दरिद्र और लक्षणहीन मनुष्य जन्म मिलते हैं, और अन्त में शुद्ध होकर वह योगियों के महान कुल में धनधान्य से सम्पन्न होकर जन्म लेता है।

याज्ञवल्क्य उवाच

104.1

नरकात्पताकोद्भूतात्क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
ब्रह्महा श्वा खरोष्ट्रः स्याद्भेको यकः सुराप्यपि

narakātpatākodbhūtātkṣayātpāpasya karmaṇaḥ |
brahmahā śvā kharoṣṭraḥ syādbheko yakaḥ surāpyapi

104.2

स्वर्णचोरः कृमिः कीटः तृणादिर्गुरुतल्पगः ।
क्षयरोगी श्यावदन्तः कुनखी शिपिविष्टकः

svarṇacoraḥ kṛmiḥ kīṭaḥ tṛṇādirgurutalpagaḥ |
kṣayarogī śyāvadantaḥ kunakhī śipiviṣṭakaḥ

104.3

ब्रह्महत्याक्रमात्स्युश्च तत्सर्वं वा शिशोर्भवेत् ।
अन्नहर्त्ता मयावी स्यान्मूको रागापहारकः

brahmahatyākramātsyuśca tatsarvaṃ vā śiśorbhavet |
annaharttā mayāvī syānmūko rāgāpahārakaḥ

104.4

धान्यहार्य्यतिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः ।
तैलाहारी तैलपायी पूतिवक्त्रस्तु सूचकः

dhānyahāryyatiriktāṅgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ |
tailāhārī tailapāyī pūtivaktrastu sūcakaḥ

104.5

ब्रह्मस्वं कन्यकां क्रीत्वा वने रक्षो भवेद्वृषः ।
रत्नहृद्धीनजातः स्यात्पत्रशाकहरः शिखी

brahmasvaṃ kanyakāṃ krītvā vane rakṣo bhavedvṛṣaḥ |
ratnahṛddhīnajātaḥ syātpatraśākaharaḥ śikhī

104.6

गुच्छं चुचुन्दरी हृत्वा धान्यहृन्मूषको भवेत् ।
फलं कपिः पशून्हृत्वा त्वजा काकः पयस्तथा

gucchaṃ cucundarī hṛtvā dhānyahṛnmūṣako bhavet |
phalaṃ kapiḥ paśūnhṛtvā tvajā kākaḥ payastathā

104.7

मांसं गृध्रः पटं श्वित्री चीरीलवणहारकः ।
यथाकर्म फलं प्राप्य तिर्यक्त्वं कालपर्ययात्

māṃsaṃ gṛdhraḥ paṭaṃ śvitrī cīrīlavaṇahārakaḥ |
yathākarma phalaṃ prāpya tiryaktvaṃ kālaparyayāt

104.8

जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषाधमाः ।
ततो निष्कलुषीभूता कुले महति योगिनः

jāyante lakṣaṇabhraṣṭā daridrāḥ puruṣādhamāḥ |
tato niṣkaluṣībhūtā kule mahati yoginaḥ

104.9

जायन्ते लक्षणोपेता धनधान्यसमन्विताः

jāyante lakṣaṇopetā dhanadhānyasamanvitāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)