अध्याय 102: वानप्रस्थ आश्रम का धर्म

वानप्रस्थाश्रमं वक्ष्ये तच्छृण्वन्तु महर्षयः ।
पुत्रेषु भार्यां निः क्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा

vānaprasthāśramaṃ vakṣye tacchṛṇvantu maharṣayaḥ |
putreṣu bhāryāṃ niḥ kṣipya vanaṃ gacchetsahaiva vā

वानप्रस्थो ब्रह्मचारी साग्निः सोपासनः क्षमी ।
अफालकृष्टेनाग्नींश्च पितृदेवातिथींस्तथा

vānaprastho brahmacārī sāgniḥ sopāsanaḥ kṣamī |
aphālakṛṣṭenāgnīṃśca pitṛdevātithīṃstathā

भृत्यांस्तु तर्पयेच्छ्मश्रुजटालोमभृदात्मवान् ।
दान्तस्त्रिसवर्णस्नायी निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्

bhṛtyāṃstu tarpayecchmaśrujaṭālomabhṛdātmavān |
dāntastrisavarṇasnāyī nivṛttaśca pratigrahāt

स्वाध्यायवान्ध्यानशीलः सर्वभूतहितेरतः ।
अह्नो मासस्य मध्ये वा कुर्य्याद्वार्थपरिग्रहम्

svādhyāyavāndhyānaśīlaḥ sarvabhūtahiterataḥ |
ahno māsasya madhye vā kuryyādvārthaparigraham

कृतं त्यजेदाश्वयुजे युञ्जेत्कालं व्रतादिना ।
पक्षे मासेथवाश्नीयाद्दन्तोलूखलिको भवेत्

kṛtaṃ tyajedāśvayuje yuñjetkālaṃ vratādinā |
pakṣe māsethavāśnīyāddantolūkhaliko bhavet

चान्द्रायणी स्वपेद्भूमौ कर्म कुर्य्यात्फलादिना ।
ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

cāndrāyaṇī svapedbhūmau karma kuryyātphalādinā |
grīṣme paṃcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते योगाभ्यासाद्दिनं नयेत् ।
यः कण्टकैर्वितुदति चन्दनैर्यश्च लिम्पति ।
अक्रुद्धः परितुष्टश्च समस्तस्य च तस्य च

ārdravāsāstu hemante yogābhyāsāddinaṃ nayet |
yaḥ kaṇṭakairvitudati candanairyaśca limpati |
akruddhaḥ parituṣṭaśca samastasya ca tasya ca