अध्याय 14: हरि के अधीन मनुओं के कर्तव्य

मन्वन्तरेषु भगवन् यथा मन्वादयस्त्विमे ।
यस्मिन्कर्मणि ये येन नियुक्ताः तद् वदस्व मे

manvantareṣu bhagavan yathā manvādayastvime |
yasminkarmaṇi ye yena niyuktāḥ tad vadasva me

मनवो मनुपुत्राश्च मुनयश्च महीपते ।
इन्द्राः सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासनाः

manavo manuputrāśca munayaśca mahīpate |
indrāḥ suragaṇāścaiva sarve puruṣaśāsanāḥ

यज्ञादयो याः कथिताः पौरुष्यस्तनवो नृप ।
मन्वादयो जगद् यात्रां नयन्त्याभिः प्रचोदिताः

yajñādayo yāḥ kathitāḥ pauruṣyastanavo nṛpa |
manvādayo jagad yātrāṃ nayantyābhiḥ pracoditāḥ

चतुर्युगान्ते कालेन ग्रस्तान् श्रुतिगणान्यथा ।
तपसा ऋषयोऽपश्यन् यतो धर्मः सनातनः

caturyugānte kālena grastān śrutigaṇānyathā |
tapasā ṛṣayo'paśyan yato dharmaḥ sanātanaḥ

ततो धर्मं चतुष्पादं मनवो हरिणोदिताः ।
युक्ताः सञ्चारयन्ति अद्धा स्वे स्वे काले महीं नृप

tato dharmaṃ catuṣpādaṃ manavo hariṇoditāḥ |
yuktāḥ sañcārayanti addhā sve sve kāle mahīṃ nṛpa

पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागशः ।
यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्र अन्विताश्च तैः

pālayanti prajāpālā yāvadantaṃ vibhāgaśaḥ |
yajñabhāgabhujo devā ye ca tatra anvitāśca taiḥ

इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यश्रियमूर्जिताम् ।
भुञ्जानः पाति लोकान् त्रीन् कामं लोके प्रवर्षति

indro bhagavatā dattāṃ trailokyaśriyamūrjitām |
bhuñjānaḥ pāti lokān trīn kāmaṃ loke pravarṣati

ज्ञानं चानुयुगं ब्रूते हरिः सिद्धस्वरूपधृक् ।
ऋषिरूपधरः कर्म योगं योगेशरूपधृक्

jñānaṃ cānuyugaṃ brūte hariḥ siddhasvarūpadhṛk |
ṛṣirūpadharaḥ karma yogaṃ yogeśarūpadhṛk

सर्गं प्रजेशरूपेण दस्यून् हन्यात् स्वराड्वपुः ।
कालरूपेण सर्वेषां अभावाय पृथग्गुणः

sargaṃ prajeśarūpeṇa dasyūn hanyāt svarāḍvapuḥ |
kālarūpeṇa sarveṣāṃ abhāvāya pṛthagguṇaḥ

स्तूयमानो जनैरेभिः मायया नामरूपया ।
विमोहितात्मभिर्नाना दर्शनैर्न च दृश्यते

stūyamāno janairebhiḥ māyayā nāmarūpayā |
vimohitātmabhirnānā darśanairna ca dṛśyate

एतत्कल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् ।
यत्र मन्वन्तराण्याहुः चतुर्दश पुराविदः

etatkalpavikalpasya pramāṇaṃ parikīrtitam |
yatra manvantarāṇyāhuḥ caturdaśa purāvidaḥ