मन्वन्तरेषु भगवन् यथा मन्वादयस्त्विमे ।
यस्मिन्कर्मणि ये येन नियुक्ताः तद् वदस्व मे
manvantareṣu bhagavan yathā manvādayastvime |
yasminkarmaṇi ye yena niyuktāḥ tad vadasva me
Skandha 8
Chapter 14: The duties of Manus under Hari
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां अष्टमस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥
11 verses · 14 of 24
What happens in this chapter
The duties of Manus under Hari
Parikshit asks who appoints the Manus and to what work. Shukadeva says the Manus, their sons, the rishis, the Indras and the devas all act under the command of the Supreme Purusha. At the end of each set of four yugas the Vedas are swallowed by time, and the rishis recover them by tapas, for from them comes eternal dharma. Directed by Hari, the Manus establish dharma with its four feet on earth, kings protect, and devas take their share of yajna. In every yuga Hari teaches knowledge as a siddha, action as a rishi and yoga as a master of yoga; He creates as Prajapati, slays robbers as a king and destroys as Time.
श्रीराजोवाच
श्रीऋषिरुवाच
मनवो मनुपुत्राश्च मुनयश्च महीपते ।
इन्द्राः सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासनाः
manavo manuputrāśca munayaśca mahīpate |
indrāḥ suragaṇāścaiva sarve puruṣaśāsanāḥ
यज्ञादयो याः कथिताः पौरुष्यस्तनवो नृप ।
मन्वादयो जगद् यात्रां नयन्त्याभिः प्रचोदिताः
yajñādayo yāḥ kathitāḥ pauruṣyastanavo nṛpa |
manvādayo jagad yātrāṃ nayantyābhiḥ pracoditāḥ
चतुर्युगान्ते कालेन ग्रस्तान् श्रुतिगणान्यथा ।
तपसा ऋषयोऽपश्यन् यतो धर्मः सनातनः
caturyugānte kālena grastān śrutigaṇānyathā |
tapasā ṛṣayo'paśyan yato dharmaḥ sanātanaḥ
ततो धर्मं चतुष्पादं मनवो हरिणोदिताः ।
युक्ताः सञ्चारयन्ति अद्धा स्वे स्वे काले महीं नृप
tato dharmaṃ catuṣpādaṃ manavo hariṇoditāḥ |
yuktāḥ sañcārayanti addhā sve sve kāle mahīṃ nṛpa
पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागशः ।
यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्र अन्विताश्च तैः
pālayanti prajāpālā yāvadantaṃ vibhāgaśaḥ |
yajñabhāgabhujo devā ye ca tatra anvitāśca taiḥ
इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यश्रियमूर्जिताम् ।
भुञ्जानः पाति लोकान् त्रीन् कामं लोके प्रवर्षति
indro bhagavatā dattāṃ trailokyaśriyamūrjitām |
bhuñjānaḥ pāti lokān trīn kāmaṃ loke pravarṣati
ज्ञानं चानुयुगं ब्रूते हरिः सिद्धस्वरूपधृक् ।
ऋषिरूपधरः कर्म योगं योगेशरूपधृक्
jñānaṃ cānuyugaṃ brūte hariḥ siddhasvarūpadhṛk |
ṛṣirūpadharaḥ karma yogaṃ yogeśarūpadhṛk
सर्गं प्रजेशरूपेण दस्यून् हन्यात् स्वराड्वपुः ।
कालरूपेण सर्वेषां अभावाय पृथग्गुणः
sargaṃ prajeśarūpeṇa dasyūn hanyāt svarāḍvapuḥ |
kālarūpeṇa sarveṣāṃ abhāvāya pṛthagguṇaḥ
स्तूयमानो जनैरेभिः मायया नामरूपया ।
विमोहितात्मभिर्नाना दर्शनैर्न च दृश्यते
stūyamāno janairebhiḥ māyayā nāmarūpayā |
vimohitātmabhirnānā darśanairna ca dṛśyate
एतत्कल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् ।
यत्र मन्वन्तराण्याहुः चतुर्दश पुराविदः
etatkalpavikalpasya pramāṇaṃ parikīrtitam |
yatra manvantarāṇyāhuḥ caturdaśa purāvidaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)