अध्याय 27: चण्डवेग और कालकन्या का आक्रमण

इत्थं पुरञ्जनं सध्र्यग् वशमानीय विभ्रमैः ।
पुरञ्जनी महाराज रेमे रमयती पतिम्

itthaṃ purañjanaṃ sadhryag vaśamānīya vibhramaiḥ |
purañjanī mahārāja reme ramayatī patim

स राजा महिषीं राजन् सुस्नातां रुचिराननाम् ।
कृतस्वस्त्ययनां तृप्तां अभ्यनन्ददुपागताम्

sa rājā mahiṣīṃ rājan susnātāṃ rucirānanām |
kṛtasvastyayanāṃ tṛptāṃ abhyanandadupāgatām

तयोपगूढः परिरब्धकन्धरो
रहोऽनुमन्त्रैरपकृष्टचेतनः ।
न कालरंहो बुबुधे दुरत्ययं
दिवा निशेति प्रमदापरिग्रहः

tayopagūḍhaḥ parirabdhakandharo
raho'numantrairapakṛṣṭacetanaḥ |
na kālaraṃho bubudhe duratyayaṃ
divā niśeti pramadāparigrahaḥ

शयान उन्नद्धमदो महामना
महार्हतल्पे महिषीभुजोपधिः ।
तामेव वीरो मनुते परं यतः
तमोऽभिभूतो न निजं परं च यत्

śayāna unnaddhamado mahāmanā
mahārhatalpe mahiṣībhujopadhiḥ |
tāmeva vīro manute paraṃ yataḥ
tamo'bhibhūto na nijaṃ paraṃ ca yat

तयैवं रममाणस्य कामकश्मलचेतसः ।
क्षणार्धमिव राजेन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वयः

tayaivaṃ ramamāṇasya kāmakaśmalacetasaḥ |
kṣaṇārdhamiva rājendra vyatikrāntaṃ navaṃ vayaḥ

तस्यां अजनयत् पुत्रान् पुरञ्जन्यां पुरञ्जनः ।
शतान्येकादश विराड् आयुषोऽर्धमथात्यगात्

tasyāṃ ajanayat putrān purañjanyāṃ purañjanaḥ |
śatānyekādaśa virāḍ āyuṣo'rdhamathātyagāt

दुहित्ईर्दशोत्तरशतं पितृमातृयशस्करीः ।
शीलौदार्यगुणोपेताः पौरञ्जन्यः प्रजापते

duhitīrdaśottaraśataṃ pitṛmātṛyaśaskarīḥ |
śīlaudāryaguṇopetāḥ paurañjanyaḥ prajāpate

स पञ्चालपतिः पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् ।
दारैः संयोजयामास दुहितॄ सदृशैर्वरैः

sa pañcālapatiḥ putrān pitṛvaṃśavivardhanān |
dāraiḥ saṃyojayāmāsa duhitṝ sadṛśairvaraiḥ

पुत्राणां चाभवन् पुत्रा एकैकस्य शतं शतम् ।
यैर्वै पौरञ्जनो वंशः पञ्चालेषु समेधितः

putrāṇāṃ cābhavan putrā ekaikasya śataṃ śatam |
yairvai paurañjano vaṃśaḥ pañcāleṣu samedhitaḥ

तेषु तद् रिक्थहारेषु गृहकोशानुजीविषु ।
निरूढेन ममत्वेन विषयेष्वन्वबध्यत

teṣu tad rikthahāreṣu gṛhakośānujīviṣu |
nirūḍhena mamatvena viṣayeṣvanvabadhyata

ईजे च क्रतुभिर्घोरैः दीक्षितः पशुमारकैः ।
देवान् पितॄन् भूतपतीन् नानाकामो यथा भवान्

īje ca kratubhirghoraiḥ dīkṣitaḥ paśumārakaiḥ |
devān pitṝn bhūtapatīn nānākāmo yathā bhavān

युक्तेष्वेवं प्रमत्तस्य कुटुम्बासक्तचेतसः ।
आससाद स वै कालो योऽप्रियः प्रिययोषिताम्

yukteṣvevaṃ pramattasya kuṭumbāsaktacetasaḥ |
āsasāda sa vai kālo yo'priyaḥ priyayoṣitām

चण्डवेग इति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप ।
गन्धर्वास्तस्य बलिनः षष्ट्युत्तरशतत्रयम्

caṇḍavega iti khyāto gandharvādhipatirnṛpa |
gandharvāstasya balinaḥ ṣaṣṭyuttaraśatatrayam

गन्धर्व्यस्तादृशीरस्य मैथुन्यश्च सितासिताः ।
परिवृत्त्या विलुम्पन्ति सर्वकामविनिर्मिताम्

gandharvyastādṛśīrasya maithunyaśca sitāsitāḥ |
parivṛttyā vilumpanti sarvakāmavinirmitām

ते चण्डवेगानुचराः पुरञ्जनपुरं यदा ।
हर्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत् प्रजागरः

te caṇḍavegānucarāḥ purañjanapuraṃ yadā |
hartumārebhire tatra pratyaṣedhat prajāgaraḥ

स सप्तभिः शतैरेको विंशत्या च शतं समाः ।
पुरञ्जनपुराध्यक्षो गन्धर्वैर्युयुधे बली

sa saptabhiḥ śataireko viṃśatyā ca śataṃ samāḥ |
purañjanapurādhyakṣo gandharvairyuyudhe balī

क्षीयमाणे स्वसंबन्धे एकस्मिन् बहुभिर्युधा ।
चिन्तां परां जगामार्तः सराष्ट्रपुरबान्धवः

kṣīyamāṇe svasaṃbandhe ekasmin bahubhiryudhā |
cintāṃ parāṃ jagāmārtaḥ sarāṣṭrapurabāndhavaḥ

स एव पुर्यां मधुभुक् पञ्चालेषु स्वपार्षदैः ।
उपनीतं बलिं गृह्णन् स्त्रीजितो नाविदद्भयम्

sa eva puryāṃ madhubhuk pañcāleṣu svapārṣadaiḥ |
upanītaṃ baliṃ gṛhṇan strījito nāvidadbhayam

कालस्य दुहिता काचित्त्रिलोकीं वरमिच्छती ।
पर्यटन्ती न बर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन

kālasya duhitā kācittrilokīṃ varamicchatī |
paryaṭantī na barhiṣman pratyanandata kaścana

दौर्भाग्येनात्मनो लोके विश्रुता दुर्भगेति सा ।
या तुष्टा राजर्षये तु वृतादात्पूरवे वरम्

daurbhāgyenātmano loke viśrutā durbhageti sā |
yā tuṣṭā rājarṣaye tu vṛtādātpūrave varam

कदाचिद् अटमाना सा ब्रह्मलोकान् महीं गतम् ।
वव्रे बृहद्व्रतं मां तु जानती काममोहिता

kadācid aṭamānā sā brahmalokān mahīṃ gatam |
vavre bṛhadvrataṃ māṃ tu jānatī kāmamohitā

मयि संरभ्य विपुलं अदात् शापं सुदुःसहम् ।
स्थातुमर्हसि नैकत्र मद् याच्ञाविमुखो मुने

mayi saṃrabhya vipulaṃ adāt śāpaṃ suduḥsaham |
sthātumarhasi naikatra mad yācñāvimukho mune

ततो विहतसङ्कल्पा कन्यका यवनेश्वरम् ।
मयोपदिष्टमासाद्य वव्रे नाम्ना भयं पतिम्

tato vihatasaṅkalpā kanyakā yavaneśvaram |
mayopadiṣṭamāsādya vavre nāmnā bhayaṃ patim

ऋषभं यवनानां त्वां वृणे वीरेप्सितं पतिम् ।
सङ्कल्पस्त्वयि भूतानां कृतः किल न रिष्यति

ṛṣabhaṃ yavanānāṃ tvāṃ vṛṇe vīrepsitaṃ patim |
saṅkalpastvayi bhūtānāṃ kṛtaḥ kila na riṣyati

द्वौ इमौ अनुशोचन्ति बालौ असदवग्रहौ ।
यल्लोकशास्त्रोपनतं न राति न तदिच्छति

dvau imau anuśocanti bālau asadavagrahau |
yallokaśāstropanataṃ na rāti na tadicchati

अथो भजस्व मां भद्र भजन्तीं मे दयां कुरु ।
एतावान् पौरुषो धर्मो यदार्तान् अनुकम्पते

atho bhajasva māṃ bhadra bhajantīṃ me dayāṃ kuru |
etāvān pauruṣo dharmo yadārtān anukampate

कालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्वरः ।
चिकीर्षुर्देवगुह्यं स सस्मितं तामभाषत

kālakanyoditavaco niśamya yavaneśvaraḥ |
cikīrṣurdevaguhyaṃ sa sasmitaṃ tāmabhāṣata

मया निरूपितस्तुभ्यं पतिरात्मसमाधिना ।
नाभिनन्दति लोकोऽयं त्वां अभद्रां असम्मताम्

mayā nirūpitastubhyaṃ patirātmasamādhinā |
nābhinandati loko'yaṃ tvāṃ abhadrāṃ asammatām

त्वं अव्यक्तगतिर्भुङ्क्ष्व लोकं कर्मविनिर्मितम् ।
या हि मे पृतनायुक्ता प्रजानाशं प्रणेष्यसि

tvaṃ avyaktagatirbhuṅkṣva lokaṃ karmavinirmitam |
yā hi me pṛtanāyuktā prajānāśaṃ praṇeṣyasi

प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव ।
चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन् अव्यक्तो भीमसैनिकः

prajvāro'yaṃ mama bhrātā tvaṃ ca me bhaginī bhava |
carāmyubhābhyāṃ loke'smin avyakto bhīmasainikaḥ