अध्याय 3: सब कामनाएँ हरि से ही पूर्ण

एवमेतन्निगदितं पृष्टवान् यद् भवान् मम ।
नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम्

evametannigaditaṃ pṛṣṭavān yad bhavān mama |
nṛṇāṃ yanmriyamāṇānāṃ manuṣyeṣu manīṣiṇām

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मणस्पतिम् ।
इन्द्रं इन्द्रियकामस्तु प्रजाकामः प्रजापतीन्

brahmavarcasakāmastu yajeta brahmaṇaspatim |
indraṃ indriyakāmastu prajākāmaḥ prajāpatīn

देवीं मायां तु श्रीकामः तेजस्कामो विभावसुम् ।
वसुकामो वसून् रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान्

devīṃ māyāṃ tu śrīkāmaḥ tejaskāmo vibhāvasum |
vasukāmo vasūn rudrān vīryakāmo'tha vīryavān

अन्नाद्यकामस्तु अदितिं स्वर्गकामोऽदितेः सुतान् ।
विश्वान् देवान् राज्यकामः साध्यान् संसाधको विशाम्

annādyakāmastu aditiṃ svargakāmo'diteḥ sutān |
viśvān devān rājyakāmaḥ sādhyān saṃsādhako viśām

आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् ।
प्रतिष्ठाकामः पुरुषो रोदसी लोकमातरौ

āyuṣkāmo'śvinau devau puṣṭikāma ilāṃ yajet |
pratiṣṭhākāmaḥ puruṣo rodasī lokamātarau

रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् ।
आधिपत्यकामः सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम्

rūpābhikāmo gandharvān strīkāmo'psara urvaśīm |
ādhipatyakāmaḥ sarveṣāṃ yajeta parameṣṭhinam

यज्ञं यजेत् यशस्कामः कोशकामः प्रचेतसम् ।
विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम्

yajñaṃ yajet yaśaskāmaḥ kośakāmaḥ pracetasam |
vidyākāmastu giriśaṃ dāmpatyārtha umāṃ satīm

धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तुं तन्वन् पितॄन् यजेत् ।
रक्षाकामः पुण्यजनान् ओजस्कामो मरुद्गणान्

dharmārtha uttamaślokaṃ tantuṃ tanvan pitṝn yajet |
rakṣākāmaḥ puṇyajanān ojaskāmo marudgaṇān

राज्यकामो मनून् देवान् निर्ऋतिं त्वभिचरन् यजेत् ।
कामकामो यजेत्सोमं अकामः पुरुषं परम्

rājyakāmo manūn devān nirṛtiṃ tvabhicaran yajet |
kāmakāmo yajetsomaṃ akāmaḥ puruṣaṃ param

अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः ।
तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम्

akāmaḥ sarvakāmo vā mokṣakāma udāradhīḥ |
tīvreṇa bhaktiyogena yajeta puruṣaṃ param

एतावानेव यजतां इह निःश्रेयसोदयः ।
भगवत्यचलो भावो यद्भागवतसङ्गतः

etāvāneva yajatāṃ iha niḥśreyasodayaḥ |
bhagavatyacalo bhāvo yadbhāgavatasaṅgataḥ

ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्रम् ।
आत्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्गः ।
कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोगः ।
को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात्

jñānaṃ yadāpratinivṛttaguṇormicakram |
ātmaprasāda uta yatra guṇeṣvasaṅgaḥ |
kaivalyasammatapathastvatha bhaktiyogaḥ |
ko nirvṛto harikathāsu ratiṃ na kuryāt

इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभः ।
किमन्यत् पृष्टवान् भूयो वैयासकिं ऋषिं कविम्

ityabhivyāhṛtaṃ rājā niśamya bharatarṣabhaḥ |
kimanyat pṛṣṭavān bhūyo vaiyāsakiṃ ṛṣiṃ kavim

एतद् शुश्रूषतां विद्वन् सूत नोऽर्हसि भाषितुम् ।
कथा हरिकथोदर्काः सतां स्युः सदसि ध्रुवम्

etad śuśrūṣatāṃ vidvan sūta no'rhasi bhāṣitum |
kathā harikathodarkāḥ satāṃ syuḥ sadasi dhruvam

स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथः ।
बालक्रीडनकैः क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे

sa vai bhāgavato rājā pāṇḍaveyo mahārathaḥ |
bālakrīḍanakaiḥ krīḍan kṛṣṇakrīḍāṃ ya ādade

वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायणः ।
उरुगायगुणोदाराः सतां स्युर्हि समागमे

vaiyāsakiśca bhagavān vāsudevaparāyaṇaḥ |
urugāyaguṇodārāḥ satāṃ syurhi samāgame

आयुर्हरति वै पुंसां उद्यन्नस्तं च यन्नसौ ।
तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया

āyurharati vai puṃsāṃ udyannastaṃ ca yannasau |
tasyarte yatkṣaṇo nīta uttamaślokavārtayā

तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्त्युत ।
न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामपशवोऽपरे

taravaḥ kiṃ na jīvanti bhastrāḥ kiṃ na śvasantyuta |
na khādanti na mehanti kiṃ grāmapaśavo'pare

श्वविड्वराहोष्ट्रखरैः संस्तुतः पुरुषः पशुः ।
न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रजः

śvaviḍvarāhoṣṭrakharaiḥ saṃstutaḥ puruṣaḥ paśuḥ |
na yatkarṇapathopeto jātu nāma gadāgrajaḥ

बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये
न शृण्वतः कर्णपुटे नरस्य ।
जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत
न चोपगायत्युरुगायगाथाः

bile batorukramavikramān ye
na śṛṇvataḥ karṇapuṭe narasya |
jihvāsatī dārdurikeva sūta
na copagāyatyurugāyagāthāḥ

भारः परं पट्टकिरीटजुष्टं
अप्युत्तमाङ्गं न नमेन् मुकुंदम् ।
शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां
हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा

bhāraḥ paraṃ paṭṭakirīṭajuṣṭaṃ
apyuttamāṅgaṃ na namen mukuṃdam |
śāvau karau no kurute saparyāṃ
harerlasatkāñcanakaṅkaṇau vā

बर्हायिते ते नयने नराणां
लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये ।
पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ
क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ

barhāyite te nayane narāṇāṃ
liṅgāni viṣṇorna nirīkṣato ye |
pādau nṛṇāṃ tau drumajanmabhājau
kṣetrāṇi nānuvrajato hareryau

जीवन् शवो भागवताङ्घ्रिरेणुं
न जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु ।
श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्याः
श्वसन् शवो यस्तु न वेद गन्धम्

jīvan śavo bhāgavatāṅghrireṇuṃ
na jātu martyo'bhilabheta yastu |
śrīviṣṇupadyā manujastulasyāḥ
śvasan śavo yastu na veda gandham

तदश्मसारं हृदयं बतेदं
यद्गृह्यमाणैर्हरिनामधेयैः ।
न विक्रियेताथ यदा विकारो
नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्षः

tadaśmasāraṃ hṛdayaṃ batedaṃ
yadgṛhyamāṇairharināmadheyaiḥ |
na vikriyetātha yadā vikāro
netre jalaṃ gātraruheṣu harṣaḥ

अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं
प्रभाषसे भागवतप्रधानः ।
यदाह वैयासकिरात्मविद्या
विशारदो नृपतिं साधु पृष्टः

athābhidhehyaṅga mano'nukūlaṃ
prabhāṣase bhāgavatapradhānaḥ |
yadāha vaiyāsakirātmavidyā
viśārado nṛpatiṃ sādhu pṛṣṭaḥ