अध्याय 32: श्रीकृष्ण का प्रकट होना और गोपियों को उत्तर

इति गोप्यः प्रगायन्त्यः प्रलपन्त्यश्च चित्रधा ।
रुरुदुः सुस्वरं राजन् कृष्णदर्शनलालसाः

iti gopyaḥ pragāyantyaḥ pralapantyaśca citradhā |
ruruduḥ susvaraṃ rājan kṛṣṇadarśanalālasāḥ

तासामाविरभूच्छौरिः स्मयमानमुखाम्बुजः ।
पीताम्बरधरः स्रग्वी साक्षान्मन्मथमन्मथः

tāsāmāvirabhūcchauriḥ smayamānamukhāmbujaḥ |
pītāmbaradharaḥ sragvī sākṣānmanmathamanmathaḥ

तं विलोक्यागतं प्रेष्ठं प्रीत्युत्फुल्लदृशोऽबलाः ।
उत्तस्थुर्युगपत् सर्वाः तन्वः प्राणमिवागतम्

taṃ vilokyāgataṃ preṣṭhaṃ prītyutphulladṛśo'balāḥ |
uttasthuryugapat sarvāḥ tanvaḥ prāṇamivāgatam

काचित् कराम्बुजं शौरेः जगृहेऽञ्जलिना मुदा ।
काचिद् दधार तद्बाहुं अंसे चन्दनरूषितम्

kācit karāmbujaṃ śaureḥ jagṛhe'ñjalinā mudā |
kācid dadhāra tadbāhuṃ aṃse candanarūṣitam

काचिद् अञ्जलिनागृह्णात् तन्वी ताम्बूलचर्वितम् ।
एका तदङ्घ्रिकमलं सन्तप्ता स्तनयोरधात्

kācid añjalināgṛhṇāt tanvī tāmbūlacarvitam |
ekā tadaṅghrikamalaṃ santaptā stanayoradhāt

एका भ्रुकुटिमाबध्य प्रेमसंरम्भविह्वला ।
घ्नन्तीवैक्षत् कटाक्षेपैः सन्दष्टदशनच्छदा

ekā bhrukuṭimābadhya premasaṃrambhavihvalā |
ghnantīvaikṣat kaṭākṣepaiḥ sandaṣṭadaśanacchadā

अपरानिमिषद् दृग्भ्यां जुषाणा तन्मुखाम्बुजम् ।
आपीतमपि नातृप्यत् सन्तस्तच्चरणं यथा

aparānimiṣad dṛgbhyāṃ juṣāṇā tanmukhāmbujam |
āpītamapi nātṛpyat santastaccaraṇaṃ yathā

तं काचिन्नेत्ररन्ध्रेण हृदिकृत्य निमील्य च ।
पुलकाङ्ग्युपगुह्यास्ते योगीवानन्दसम्प्लुता

taṃ kācinnetrarandhreṇa hṛdikṛtya nimīlya ca |
pulakāṅgyupaguhyāste yogīvānandasamplutā

सर्वास्ताः केशवालोक परमोत्सवनिर्वृताः ।
जहुर्विरहजं तापं प्राज्ञं प्राप्य यथा जनाः

sarvāstāḥ keśavāloka paramotsavanirvṛtāḥ |
jahurvirahajaṃ tāpaṃ prājñaṃ prāpya yathā janāḥ

ताभिर्विधूतशोकाभिः भगवानच्युतो वृतः ।
व्यरोचताधिकं तात पुरुषः शक्तिभिर्यथा

tābhirvidhūtaśokābhiḥ bhagavānacyuto vṛtaḥ |
vyarocatādhikaṃ tāta puruṣaḥ śaktibhiryathā

ताः समादाय कालिन्द्या निर्विश्य पुलिनं विभुः ।
विकसत्कुन्दमन्दार सुरभ्यनिलषट्पदम्

tāḥ samādāya kālindyā nirviśya pulinaṃ vibhuḥ |
vikasatkundamandāra surabhyanilaṣaṭpadam

शरच्चन्द्रांशुसन्दोह ध्वस्तदोषातमः शिवम् ।
कृष्णाया हस्ततरला चितकोमलवालुकम्

śaraccandrāṃśusandoha dhvastadoṣātamaḥ śivam |
kṛṣṇāyā hastataralā citakomalavālukam

तद्दर्शनाह्लादविधूतहृद्रुजो
मनोरथान्तं श्रुतयो यथा ययुः ।
स्वैरुत्तरीयैः कुचकुङ्कुमाङ्कितैः
अचीक्लृपन्नासनमात्मबन्धवे

taddarśanāhlādavidhūtahṛdrujo
manorathāntaṃ śrutayo yathā yayuḥ |
svairuttarīyaiḥ kucakuṅkumāṅkitaiḥ
acīklṛpannāsanamātmabandhave

तत्रोपविष्टो भगवान् स ईश्वरो
योगेश्वरान्तर्हृदि कल्पितासनः ।
चकास गोपीपरिषद्गतोऽर्चितः
त्रैलोक्यलक्ष्म्येकपदं वपुर्दधत्

tatropaviṣṭo bhagavān sa īśvaro
yogeśvarāntarhṛdi kalpitāsanaḥ |
cakāsa gopīpariṣadgato'rcitaḥ
trailokyalakṣmyekapadaṃ vapurdadhat

सभाजयित्वा तमनङ्गदीपनं
सहासलीलेक्षणविभ्रमभ्रुवा ।
संस्पर्शनेनाङ्ककृताङ्घ्रिहस्तयोः
संस्तुत्य ईषत्कुपिता बभाषिरे

sabhājayitvā tamanaṅgadīpanaṃ
sahāsalīlekṣaṇavibhramabhruvā |
saṃsparśanenāṅkakṛtāṅghrihastayoḥ
saṃstutya īṣatkupitā babhāṣire

भजतोऽनुभजन्त्येक एक एतद्विपर्ययम् ।
नोभयांश्च भजन्त्येक एतन्नो ब्रूहि साधु भोः

bhajato'nubhajantyeka eka etadviparyayam |
nobhayāṃśca bhajantyeka etanno brūhi sādhu bhoḥ

मिथो भजन्ति ये सख्यः स्वार्थैकान्तोद्यमा हि ते ।
न तत्र सौहृदं धर्मः स्वार्थार्थं तद्धि नान्यथा

mitho bhajanti ye sakhyaḥ svārthaikāntodyamā hi te |
na tatra sauhṛdaṃ dharmaḥ svārthārthaṃ taddhi nānyathā

भजन्त्यभजतो ये वै करुणाः पितरो यथा ।
धर्मो निरपवादोऽत्र सौहृदं च सुमध्यमाः

bhajantyabhajato ye vai karuṇāḥ pitaro yathā |
dharmo nirapavādo'tra sauhṛdaṃ ca sumadhyamāḥ

भजतोऽपि न वै केचिद् भजन्त्यभजतः कुतः ।
आत्मारामा ह्याप्तकामा अकृतज्ञा गुरुद्रुहः

bhajato'pi na vai kecid bhajantyabhajataḥ kutaḥ |
ātmārāmā hyāptakāmā akṛtajñā gurudruhaḥ

नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून्
भजाम्यमीषामनुवृत्तिवृत्तये ।
यथाधनो लब्धधने विनष्टे
तच्चिन्तयान्यन्निभृतो न वेद

nāhaṃ tu sakhyo bhajato'pi jantūn
bhajāmyamīṣāmanuvṛttivṛttaye |
yathādhano labdhadhane vinaṣṭe
taccintayānyannibhṛto na veda

एवं मदर्थोज्झितलोकवेद
स्वानां हि वो मय्यनुवृत्तयेऽबलाः ।
मयापरोक्षं भजता तिरोहितं
मासूयितुं मार्हथ तत् प्रियं प्रियाः

evaṃ madarthojjhitalokaveda
svānāṃ hi vo mayyanuvṛttaye'balāḥ |
mayāparokṣaṃ bhajatā tirohitaṃ
māsūyituṃ mārhatha tat priyaṃ priyāḥ

न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजां
स्वसाधुकृत्यं विबुधायुषापि वः ।
या माभजन् दुर्जरगेहशृङ्खलाः
संवृश्च्य तद् वः प्रतियातु साधुना

na pāraye'haṃ niravadyasaṃyujāṃ
svasādhukṛtyaṃ vibudhāyuṣāpi vaḥ |
yā mābhajan durjaragehaśṛṅkhalāḥ
saṃvṛścya tad vaḥ pratiyātu sādhunā