अध्याय 31: गोपी गीत, विरह का गान

जयति तेऽधिकं जन्मना व्रजः
श्रयत इन्दिरा शश्वदत्र हि ।
दयित दृश्यतां दिक्षु तावका
स्त्वयि धृतासवस्त्वां विचिन्वते

jayati te'dhikaṃ janmanā vrajaḥ
śrayata indirā śaśvadatra hi |
dayita dṛśyatāṃ dikṣu tāvakā
stvayi dhṛtāsavastvāṃ vicinvate

शरदुदाशये साधुजातसत्
सरसिजोदरश्रीमुषा दृशा ।
सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका
वरद निघ्नतो नेह किं वधः

śaradudāśaye sādhujātasat
sarasijodaraśrīmuṣā dṛśā |
suratanātha te'śulkadāsikā
varada nighnato neha kiṃ vadhaḥ

विषजलाप्ययाद् व्यालराक्षसाद्
वर्षमारुताद् वैद्युतानलात् ।
वृषमयात्मजाद् विश्वतो भयाद्
ऋषभ ते वयं रक्षिता मुहुः

viṣajalāpyayād vyālarākṣasād
varṣamārutād vaidyutānalāt |
vṛṣamayātmajād viśvato bhayād
ṛṣabha te vayaṃ rakṣitā muhuḥ

न खलु गोपीकानन्दनो भवान्
अखिलदेहिनां अन्तरात्मदृक् ।
विखनसार्थितो विश्वगुप्तये
सख उदेयिवान् सात्वतां कुले

na khalu gopīkānandano bhavān
akhiladehināṃ antarātmadṛk |
vikhanasārthito viśvaguptaye
sakha udeyivān sātvatāṃ kule

विरचिताभयं वृष्णिधूर्य ते
चरणमीयुषां संसृतेर्भयात् ।
करसरोरुहं कान्त कामदं
शिरसि धेहि नः श्रीकरग्रहम्

viracitābhayaṃ vṛṣṇidhūrya te
caraṇamīyuṣāṃ saṃsṛterbhayāt |
karasaroruhaṃ kānta kāmadaṃ
śirasi dhehi naḥ śrīkaragraham

व्रजजनार्तिहन् वीर योषितां
निजजनस्मयध्वंसनस्मित ।
भज सखे भवत् किङ्करीः स्म नो
जलरुहाननं चारु दर्शय

vrajajanārtihan vīra yoṣitāṃ
nijajanasmayadhvaṃsanasmita |
bhaja sakhe bhavat kiṅkarīḥ sma no
jalaruhānanaṃ cāru darśaya

प्रणतदेहिनां पापकर्षणं
तृणचरानुगं श्रीनिकेतनम् ।
फणिफणार्पितं ते पदाम्बुजं
कृणु कुचेषु नः कृन्धि हृच्छयम्

praṇatadehināṃ pāpakarṣaṇaṃ
tṛṇacarānugaṃ śrīniketanam |
phaṇiphaṇārpitaṃ te padāmbujaṃ
kṛṇu kuceṣu naḥ kṛndhi hṛcchayam

मधुरया गिरा वल्गुवाक्यया
बुधमनोज्ञया पुष्करेक्षण ।
विधिकरीरिमा वीर मुह्यती
रधरसीधुनाप्याययस्व नः

madhurayā girā valguvākyayā
budhamanojñayā puṣkarekṣaṇa |
vidhikarīrimā vīra muhyatī
radharasīdhunāpyāyayasva naḥ

तव कथामृतं तप्तजीवनं
कविभिरीडितं कल्मषापहम् ।
श्रवणमङ्गलं श्रीमदाततं
भुवि गृणन्ति ये भूरिदा जनाः

tava kathāmṛtaṃ taptajīvanaṃ
kavibhirīḍitaṃ kalmaṣāpaham |
śravaṇamaṅgalaṃ śrīmadātataṃ
bhuvi gṛṇanti ye bhūridā janāḥ

प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं
विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् ।
रहसि संविदो या हृदि स्पृशः
कुहक नो मनः क्षोभयन्ति हि

prahasitaṃ priya premavīkṣaṇaṃ
viharaṇaṃ ca te dhyānamaṅgalam |
rahasi saṃvido yā hṛdi spṛśaḥ
kuhaka no manaḥ kṣobhayanti hi

चलसि यद् व्रजाच्चारयन् पशून्
नलिनसुन्दरं नाथ ते पदम् ।
शिलतृणाङ्कुरैः सीदतीति नः
कलिलतां मनः कान्त गच्छति

calasi yad vrajāccārayan paśūn
nalinasundaraṃ nātha te padam |
śilatṛṇāṅkuraiḥ sīdatīti naḥ
kalilatāṃ manaḥ kānta gacchati

दिनपरिक्षये नीलकुन्तलैः
वनरुहाननं बिभ्रदावृतम् ।
घनरजस्वलं दर्शयन् मुहु
र्मनसि नः स्मरं वीर यच्छसि

dinaparikṣaye nīlakuntalaiḥ
vanaruhānanaṃ bibhradāvṛtam |
ghanarajasvalaṃ darśayan muhu
rmanasi naḥ smaraṃ vīra yacchasi

प्रणतकामदं पद्मजार्चितं
धरणिमण्डनं ध्येयमापदि ।
चरणपङ्कजं शन्तमं च ते
रमण नः स्तनेष्वर्पयाधिहन्

praṇatakāmadaṃ padmajārcitaṃ
dharaṇimaṇḍanaṃ dhyeyamāpadi |
caraṇapaṅkajaṃ śantamaṃ ca te
ramaṇa naḥ staneṣvarpayādhihan

सुरतवर्धनं शोकनाशनं
स्वरितवेणुना सुष्ठु चुम्बितम् ।
इतररागविस्मारणं नृणां
वितर वीर नस्तेऽधरामृतम्

suratavardhanaṃ śokanāśanaṃ
svaritaveṇunā suṣṭhu cumbitam |
itararāgavismāraṇaṃ nṛṇāṃ
vitara vīra naste'dharāmṛtam

अटति यद् भवानह्नि काननं
त्रुटिर्युगायते त्वामपश्यताम् ।
कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते
जड उदीक्षतां पक्ष्मकृद् दृशाम्

aṭati yad bhavānahni kānanaṃ
truṭiryugāyate tvāmapaśyatām |
kuṭilakuntalaṃ śrīmukhaṃ ca te
jaḍa udīkṣatāṃ pakṣmakṛd dṛśām

पतिसुतान्वयभ्रातृबान्धवान्
अतिविलङ्घ्य तेऽन्त्यच्युतागताः ।
गतिविदस्तवोद्गीतमोहिताः
कितव योषितः कस्त्यजेन्निशि

patisutānvayabhrātṛbāndhavān
ativilaṅghya te'ntyacyutāgatāḥ |
gatividastavodgītamohitāḥ
kitava yoṣitaḥ kastyajenniśi

रहसि संविदं हृच्छयोदयं
प्रहसिताननं प्रेमवीक्षणम् ।
बृहदुरः श्रियो वीक्ष्य धाम ते
मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मनः

rahasi saṃvidaṃ hṛcchayodayaṃ
prahasitānanaṃ premavīkṣaṇam |
bṛhaduraḥ śriyo vīkṣya dhāma te
muhuratispṛhā muhyate manaḥ

व्रजवनौकसां व्यक्तिरङ्ग ते
वृजिनहन्त्र्यलं विश्वमङ्गलम् ।
त्यज मनाक् च नस्त्वत्स्पृहात्मनां
स्वजनहृद्रुजां यन्निषूदनम्

vrajavanaukasāṃ vyaktiraṅga te
vṛjinahantryalaṃ viśvamaṅgalam |
tyaja manāk ca nastvatspṛhātmanāṃ
svajanahṛdrujāṃ yanniṣūdanam

यत्ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु
भीताः शनैः प्रिय दधीमहि कर्कशेषु ।
तेनाटवीमटसि तद् व्यथते न किं स्वित्
कूर्पादिभिर्भ्रमति धीर्भवदायुषां नः

yatte sujātacaraṇāmburuhaṃ staneṣu
bhītāḥ śanaiḥ priya dadhīmahi karkaśeṣu |
tenāṭavīmaṭasi tad vyathate na kiṃ svit
kūrpādibhirbhramati dhīrbhavadāyuṣāṃ naḥ