अथ कृष्णः परिवृतो ज्ञातिभिर्मुदितात्मभिः
अनुगीयमानो न्यविशद्व्रजं गोकुलमण्डितम्
atha kṛṣṇaḥ parivṛto jñātibhirmuditātmabhiḥ
anugīyamāno nyaviśadvrajaṃ gokulamaṇḍitam
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे प्रलम्बवधो नामाष्टादशोऽध्यायः ॥
32 श्लोक · 18 में से 90
ग्रीष्म आता है, पर राम और कृष्ण के रहते वृन्दावन वसन्त-सा शीतल रहता है। ग्वालबाल नाचते, गाते और खेलते हैं। असुर प्रलम्ब ग्वाले का वेश धरकर दोनों भाइयों को उठा ले जाने आता है। कृष्ण उसे पहचानकर भी उसका वध सोचते हुए उसे सखा मान लेते हैं। वे बालकों को अपने और बलराम के दो दलों में बाँटते हैं; हारने वाले जीतने वालों को पीठ पर भाण्डीर वट तक ढोएँगे। बलराम का दल जीतता है और प्रलम्ब को बलराम को ढोना पड़ता है। वह निशान से आगे भागता है, अपना भयानक सुनहरा रूप धारण करता है और चन्द्रमा को लिए बादल-सा ऊपर उठता है। क्षण भर चौंककर बलराम स्वयं को स्मरण करते हैं और एक घूँसे से असुर का सिर फोड़ देते हैं।
श्रीशुक उवाच
अथ कृष्णः परिवृतो ज्ञातिभिर्मुदितात्मभिः
अनुगीयमानो न्यविशद्व्रजं गोकुलमण्डितम्
atha kṛṣṇaḥ parivṛto jñātibhirmuditātmabhiḥ
anugīyamāno nyaviśadvrajaṃ gokulamaṇḍitam
ग्रीष्मो नामर्तुरभवन्नातिप्रेयाञ्छरीरिणाम्
grīṣmo nāmarturabhavannātipreyāñcharīriṇām
यत्रास्ते भगवान्साक्षाद्रा मेण सह केशवः
yatrāste bhagavānsākṣādrā meṇa saha keśavaḥ
यत्र निर्झरनिर्ह्राद निवृत्तस्वनझिल्लिकम्
शश्वत्तच्छीकरर्जीष द्रुममण्डलमण्डितम्
yatra nirjharanirhrāda nivṛttasvanajhillikam
śaśvattacchīkararjīṣa drumamaṇḍalamaṇḍitam
सरित्सरःप्रस्रवणोर्मिवायुना कह्लारकञ्जोत्पलरेणुहारिणा
न विद्यते यत्र वनौकसां दवो निदाघवह्न्यर्कभवोऽतिशाद्वले
saritsaraḥprasravaṇormivāyunā kahlārakañjotpalareṇuhāriṇā
na vidyate yatra vanaukasāṃ davo nidāghavahnyarkabhavo'tiśādvale
अगाधतोयह्रदिनीतटोर्मिभिर्द्रवत्पुरीष्याः पुलिनैः समन्ततः
न यत्र चण्डांशुकरा विषोल्बणा भुवो रसं शाद्वलितं च गृह्णते
agādhatoyahradinītaṭormibhirdravatpurīṣyāḥ pulinaiḥ samantataḥ
na yatra caṇḍāṃśukarā viṣolbaṇā bhuvo rasaṃ śādvalitaṃ ca gṛhṇate
गायन्मयूरभ्रमरं कूजत्कोकिलसारसम्
gāyanmayūrabhramaraṃ kūjatkokilasārasam
वेणुं विरणयन्गोपैर्गोधनैः संवृतोऽविशत्
veṇuṃ viraṇayangopairgodhanaiḥ saṃvṛto'viśat
रामकृष्णादयो गोपा ननृतुर्युयुधुर्जगुः
rāmakṛṣṇādayo gopā nanṛturyuyudhurjaguḥ
वेणुपाणितलैः शृङ्गैः प्रशशंसुरथापरे
veṇupāṇitalaiḥ śṛṅgaiḥ praśaśaṃsurathāpare
ईडिरे कृष्णरामौ च नटा इव नटं नृप
īḍire kṛṣṇarāmau ca naṭā iva naṭaṃ nṛpa
चिक्रीडतुर्नियुद्धेन काकपक्षधरौ क्वचित्
cikrīḍaturniyuddhena kākapakṣadharau kvacit
क्वचिन्नृत्यत्सु चान्येषु गायकौ वादकौ स्वयम्
शशंसतुर्महाराज साधु साध्विति वादिनौ
kvacinnṛtyatsu cānyeṣu gāyakau vādakau svayam
śaśaṃsaturmahārāja sādhu sādhviti vādinau
क्वचिद्बिल्वैः क्वचित्कुम्भैः क्वचामलकमुष्टिभिः
अस्पृश्यनेत्रबन्धाद्यैः क्वचिन्मृगखगेहया
kvacidbilvaiḥ kvacitkumbhaiḥ kvacāmalakamuṣṭibhiḥ
aspṛśyanetrabandhādyaiḥ kvacinmṛgakhagehayā
कदाचित्स्यन्दोलिकया कर्हिचिन्नृपचेष्टया
kadācitsyandolikayā karhicinnṛpaceṣṭayā
नद्यद्रि द्रोणिकुञ्जेषु काननेषु सरःसु च
nadyadri droṇikuñjeṣu kānaneṣu saraḥsu ca
गोपरूपी प्रलम्बोऽगादसुरस्तज्जिहीर्षया
goparūpī pralambo'gādasurastajjihīrṣayā
अन्वमोदत तत्सख्यं वधं तस्य विचिन्तयन्
anvamodata tatsakhyaṃ vadhaṃ tasya vicintayan
तत्रोपाहूय गोपालान्कृष्णः प्राह विहारवित्
हे गोपा विहरिष्यामो द्वन्द्वीभूय यथायथम्
tatropāhūya gopālānkṛṣṇaḥ prāha vihāravit
he gopā vihariṣyāmo dvandvībhūya yathāyatham
कृष्णसङ्घट्टिनः केचिदासन्रामस्य चापरे
kṛṣṇasaṅghaṭṭinaḥ kecidāsanrāmasya cāpare
यत्रारोहन्ति जेतारो वहन्ति च पराजिताः
yatrārohanti jetāro vahanti ca parājitāḥ
भाण्डीरकं नाम वटं जग्मुः कृष्णपुरोगमाः
bhāṇḍīrakaṃ nāma vaṭaṃ jagmuḥ kṛṣṇapurogamāḥ
क्रीडायां जयिनस्तांस्तानूहुः कृष्णादयो नृप
krīḍāyāṃ jayinastāṃstānūhuḥ kṛṣṇādayo nṛpa
वृषभं भद्रसेनस्तु प्रलम्बो रोहिणीसुतम्
vṛṣabhaṃ bhadrasenastu pralambo rohiṇīsutam
वहन् द्रुततरं प्रागादवरोहणतः परम्
vahan drutataraṃ prāgādavarohaṇataḥ param
महासुरो विगतरयो निजं वपुः
स आस्थितः पुरटपरिच्छदो बभौ
तडिद्द्युमानुडुपतिवाडिवाम्बुदः
mahāsuro vigatarayo nijaṃ vapuḥ
sa āsthitaḥ puraṭaparicchado babhau
taḍiddyumānuḍupativāḍivāmbudaḥ
प्रदीप्तदृग्भ्रुकुटितटोग्रदंष्ट्रकम्
ज्वलच्छिखं कटककिरीटकुण्डल
त्विषाद्भुतं हलधर ईषदत्रसत्
pradīptadṛgbhrukuṭitaṭogradaṃṣṭrakam
jvalacchikhaṃ kaṭakakirīṭakuṇḍala
tviṣādbhutaṃ haladhara īṣadatrasat
अथागतस्मृतिरभयो रिपुं बलो विहाय सार्थमिव हरन्तमात्मनः
रुषाहनच्छिरसि दृढेन मुष्टिना सुराधिपो गिरिमिव वज्ररंहसा
athāgatasmṛtirabhayo ripuṃ balo vihāya sārthamiva harantamātmanaḥ
ruṣāhanacchirasi dṛḍhena muṣṭinā surādhipo girimiva vajraraṃhasā
स आहतः सपदि विशीर्णमस्तको मुखाद्वमन्रुधिरमपस्मृतोऽसुरः
महारवं व्यसुरपतत्समीरयन्गिरिर्यथा मघवत आयुधाहतः
sa āhataḥ sapadi viśīrṇamastako mukhādvamanrudhiramapasmṛto'suraḥ
mahāravaṃ vyasurapatatsamīrayangiriryathā maghavata āyudhāhataḥ
गोपाः सुविस्मिता आसन्साधु साध्विति वादिनः
gopāḥ suvismitā āsansādhu sādhviti vādinaḥ
प्रेत्यागतमिवालिङ्ग्य प्रेमविह्वलचेतसः
pretyāgatamivāliṅgya premavihvalacetasaḥ
अभ्यवर्षन्बलं माल्यैः शशंसुः साधु साध्विति
abhyavarṣanbalaṃ mālyaiḥ śaśaṃsuḥ sādhu sādhviti
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)