अध्याय 19: मुंजवन में दावानल-पान

क्रीडासक्तेषु गोपेषु तद्गावो दूरचारिणीः ।
स्वैरं चरन्त्यो विविशुः तृणलोभेन गह्वरम्

krīḍāsakteṣu gopeṣu tadgāvo dūracāriṇīḥ |
svairaṃ carantyo viviśuḥ tṛṇalobhena gahvaram

अजा गावो महिष्यश्च निर्विशन्त्यो वनाद् वनम् ।
ईषीकाटवीं निर्विविशुः क्रन्दन्त्यो दावतर्षिताः

ajā gāvo mahiṣyaśca nirviśantyo vanād vanam |
īṣīkāṭavīṃ nirviviśuḥ krandantyo dāvatarṣitāḥ

तेऽपश्यन्तः पशून् गोपाः कृष्णरामादयस्तदा ।
जातानुतापा न विदुः विचिन्वन्तो गवां गतिम्

te'paśyantaḥ paśūn gopāḥ kṛṣṇarāmādayastadā |
jātānutāpā na viduḥ vicinvanto gavāṃ gatim

तृणैस्तत्खुरदच्छिन्नैः गोष्पदैः अंकितैर्गवाम् ।
मार्गं अन्वगमन् सर्वे नष्टाजीव्या विचेतसः

tṛṇaistatkhuradacchinnaiḥ goṣpadaiḥ aṃkitairgavām |
mārgaṃ anvagaman sarve naṣṭājīvyā vicetasaḥ

मुञ्जाटव्यां भ्रष्टमार्गं क्रन्दमानं स्वगोधनम् ।
सम्प्राप्य तृषिताः श्रान्ताः ततस्ते संन्यवर्तयन्

muñjāṭavyāṃ bhraṣṭamārgaṃ krandamānaṃ svagodhanam |
samprāpya tṛṣitāḥ śrāntāḥ tataste saṃnyavartayan

ता आहूता भगवता मेघगम्भीरया गिरा ।
स्वनाम्नां निनदं श्रुत्वा प्रतिनेदुः प्रहर्षिताः

tā āhūtā bhagavatā meghagambhīrayā girā |
svanāmnāṃ ninadaṃ śrutvā pratineduḥ praharṣitāḥ

ततः समन्ताद् वनधूमकेतुः
यदृच्छयाभूत् क्षयकृत् वनौकसाम् ।
समीरितः सारथिनोल्बणोल्मुकैः
विलेलिहानः स्थिरजङ्गमान् महान्

tataḥ samantād vanadhūmaketuḥ
yadṛcchayābhūt kṣayakṛt vanaukasām |
samīritaḥ sārathinolbaṇolmukaiḥ
vilelihānaḥ sthirajaṅgamān mahān

तं आपतन्तं परितो दवाग्निं
गोपाश्च गावः प्रसमीक्ष्य भीताः ।
ऊचुश्च कृष्णं सबलं प्रपन्ना
यथा हरिं मृत्युभयार्दिता जनाः

taṃ āpatantaṃ parito davāgniṃ
gopāśca gāvaḥ prasamīkṣya bhītāḥ |
ūcuśca kṛṣṇaṃ sabalaṃ prapannā
yathā hariṃ mṛtyubhayārditā janāḥ

कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामित विक्रम ।
दावाग्निना दह्यमानान् प्रपन्नान् त्रातुमर्हथः

kṛṣṇa kṛṣṇa mahāvīra he rāmāmita vikrama |
dāvāgninā dahyamānān prapannān trātumarhathaḥ

नूनं त्वद्बान्धवाः कृष्ण न चार्हन्त्यवसीदितुम् ।
वयं हि सर्वधर्मज्ञ त्वन्नाथाः त्वत्परायणाः

nūnaṃ tvadbāndhavāḥ kṛṣṇa na cārhantyavasīditum |
vayaṃ hi sarvadharmajña tvannāthāḥ tvatparāyaṇāḥ

वचो निशम्य कृपणं बन्धूनां भगवान् हरिः ।
निमीलयत मा भैष्ट लोचनानीत्यभाषत

vaco niśamya kṛpaṇaṃ bandhūnāṃ bhagavān hariḥ |
nimīlayata mā bhaiṣṭa locanānītyabhāṣata

तथेति मीलिताक्षेषु भगवान् अग्निमुल्बणम् ।
पीत्वा मुखेन तान्कृच्छ्राद् योगाधीशो व्यमोचयत्

tatheti mīlitākṣeṣu bhagavān agnimulbaṇam |
pītvā mukhena tānkṛcchrād yogādhīśo vyamocayat

ततश्च तेऽक्षीण्युन्मील्य पुनर्भाण्डीरमापिताः ।
निशाम्य विस्मिता आसन् आत्मानं गाश्च मोचिताः

tataśca te'kṣīṇyunmīlya punarbhāṇḍīramāpitāḥ |
niśāmya vismitā āsan ātmānaṃ gāśca mocitāḥ

कृष्णस्य योगवीर्यं तद् योगमायानुभावितम् ।
दावाग्नेरात्मनः क्षेमं वीक्ष्य ते मेनिरेऽमरम्

kṛṣṇasya yogavīryaṃ tad yogamāyānubhāvitam |
dāvāgnerātmanaḥ kṣemaṃ vīkṣya te menire'maram

गाः सन्निवर्त्य सायाह्ने सहरामो जनार्दनः ।
वेणुं विरणयन् गोष्ठं अगाद् गोपैरभिष्टुतः

gāḥ sannivartya sāyāhne saharāmo janārdanaḥ |
veṇuṃ viraṇayan goṣṭhaṃ agād gopairabhiṣṭutaḥ

गोपीनां परमानन्द आसीद् गोविन्ददर्शने ।
क्षणं युगशतमिव यासां येन विनाभवत्

gopīnāṃ paramānanda āsīd govindadarśane |
kṣaṇaṃ yugaśatamiva yāsāṃ yena vinābhavat