दशम स्कन्ध

अध्याय 14: ब्रह्मा द्वारा ग्वालबाल की स्तुति

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥

61 श्लोक · 14 में से 90

इस अध्याय में क्या होता है

ब्रह्मा द्वारा ग्वालबाल की स्तुति

ब्रह्मा मोरपंख, गुंजा और हाथ में कौर लिए श्याम ग्वालबाल की स्तुति करते हैं। वे कहते हैं, आपके इस रूप को भी कोई नहीं जान सकता; ज्ञान का श्रम छोड़कर आपकी कथा सुनते हुए जीना ही श्रेष्ठ है। वे क्षमा माँगते हैं, जैसे गर्भ में पैर चलाते शिशु को माँ क्षमा कर देती है। वे व्रजवासियों को परम भाग्यवान कहते हैं, क्योंकि पूर्ण ब्रह्म उनका सखा है; उस वन में कोई भी जन्म मिल जाए तो सौभाग्य है, क्योंकि वहाँ उनकी चरणधूलि मिलेगी। तीन परिक्रमा कर ब्रह्मा चले जाते हैं। लौटे बालक समझते हैं कि बस एक क्षण बीता। परीक्षित पूछते हैं कि व्रज को अपने पुत्रों से अधिक प्रेम कृष्ण से क्यों था। शुकदेव कहते हैं: हर प्राणी को अपनी आत्मा सबसे प्रिय है, और कृष्ण सबकी आत्मा हैं।

श्रीब्रह्मोवाच

14.1

नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बराय
गुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय ।
वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणु
लक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय

naumīḍya te'bhravapuṣe taḍidambarāya
guñjāvataṃsaparipicchalasanmukhāya |
vanyasraje kavalavetraviṣāṇaveṇu
lakṣmaśriye mṛdupade paśupāṅgajāya

14.2

अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्य
स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि ।
नेशे महि त्ववसितुं मनसाऽऽन्तरेण
साक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूतेः

asyāpi deva vapuṣo madanugrahasya
svecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi |
neśe mahi tvavasituṃ manasā''ntareṇa
sākṣāttavaiva kimutātmasukhānubhūteḥ

14.3

ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव ।
जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् ।
स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभिः ।
ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम्

jñāne prayāsamudapāsya namanta eva |
jīvanti sanmukharitāṃ bhavadīyavārtām |
sthāne sthitāḥ śrutigatāṃ tanuvāṅmanobhiḥ |
ye prāyaśo'jita jito'pyasi taistrilokyām

14.4

श्रेयःसृतिं भक्तिमुदस्य ते विभो ।
क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये ।
तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते ।
नान्यद् यथा स्थूलतुषावघातिनाम्

śreyaḥsṛtiṃ bhaktimudasya te vibho |
kliśyanti ye kevalabodhalabdhaye |
teṣāmasau kleśala eva śiṣyate |
nānyad yathā sthūlatuṣāvaghātinām

14.5

पुरेह भूमन् बहवोऽपि योगिनः
त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया ।
विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया
प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम्

pureha bhūman bahavo'pi yoginaḥ
tvadarpitehā nijakarmalabdhayā |
vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā
prapedire'ñjo'cyuta te gatiṃ parām

14.6

तथापि भूमन् महिमागुणस्य ते
विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभिः ।
अविक्रियात् स्वानुभवादरूपतो
ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा

tathāpi bhūman mahimāguṇasya te
viboddhumarhatyamalāntarātmabhiḥ |
avikriyāt svānubhavādarūpato
hyananyabodhyātmatayā na cānyathā

14.7

गुणात्मनस्तेऽपि गुणान् विमातुं
हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य ।
कालेन यैर्वा विमिताः सुकल्पैः
भूपांशवः खे मिहिका द्युभासः

guṇātmanaste'pi guṇān vimātuṃ
hitāvatīrṇasya ka īśire'sya |
kālena yairvā vimitāḥ sukalpaiḥ
bhūpāṃśavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ

14.8

तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो
भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् ।
हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते
जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक्

tatte'nukampāṃ susamīkṣamāṇo
bhuñjāna evātmakṛtaṃ vipākam |
hṛdvāgvapurbhirvidadhannamaste
jīveta yo muktipade sa dāyabhāk

14.9

पश्येश मेऽनार्यमनन्त आद्ये
परात्मनि त्वय्यपि मायिमायिनि ।
मायां वितत्येक्षितुमात्मवैभवं
ह्यहं कियानैच्छमिवार्चिरग्नौ

paśyeśa me'nāryamananta ādye
parātmani tvayyapi māyimāyini |
māyāṃ vitatyekṣitumātmavaibhavaṃ
hyahaṃ kiyānaicchamivārciragnau

14.10

अतः क्षमस्वाच्युत मे रजोभुवो
ह्यजानतस्त्वत् पृथगीशमानिनः ।
अजावलेपान्धतमोऽन्धचक्षुष
एषोऽनुकम्प्यो मयि नाथवानिति

ataḥ kṣamasvācyuta me rajobhuvo
hyajānatastvat pṛthagīśamāninaḥ |
ajāvalepāndhatamo'ndhacakṣuṣa
eṣo'nukampyo mayi nāthavāniti

14.11

क्वाहं तमोमहदहंखचराग्निवार्भू ।
संवेष्टिताण्डघटसप्तवितस्तिकायः ।
क्वेदृग्विधाविगणिताण्डपराणुचर्या ।
वाताध्वरोमविवरस्य च ते महित्वम्

kvāhaṃ tamomahadahaṃkhacarāgnivārbhū |
saṃveṣṭitāṇḍaghaṭasaptavitastikāyaḥ |
kvedṛgvidhāvigaṇitāṇḍaparāṇucaryā |
vātādhvaromavivarasya ca te mahitvam

14.12

उत्क्षेपणं गर्भगतस्य पादयोः
किं कल्पते मातुरधोक्षजागसे ।
किमस्तिनास्तिव्यपदेशभूषितं
तवास्ति कुक्षेः कियदप्यनन्तः

utkṣepaṇaṃ garbhagatasya pādayoḥ
kiṃ kalpate māturadhokṣajāgase |
kimastināstivyapadeśabhūṣitaṃ
tavāsti kukṣeḥ kiyadapyanantaḥ

14.13

जगत्त्रयान्तोदधिसम्प्लवोदे
नारायणस्योदरनाभिनालात् ।
विनिर्गतोऽजस्त्विति वाङ् न वै मृषा
किं त्वीश्वर त्वन्न विनिर्गतोऽस्मि

jagattrayāntodadhisamplavode
nārāyaṇasyodaranābhinālāt |
vinirgato'jastviti vāṅ na vai mṛṣā
kiṃ tvīśvara tvanna vinirgato'smi

14.14

नारायणस्त्वं न हि सर्वदेहिनां
आत्मास्यधीशाखिललोकसाक्षी ।
नारायणोऽङ्गं नरभूजलायनात्
तच्चापि सत्यं न तवैव माया

nārāyaṇastvaṃ na hi sarvadehināṃ
ātmāsyadhīśākhilalokasākṣī |
nārāyaṇo'ṅgaṃ narabhūjalāyanāt
taccāpi satyaṃ na tavaiva māyā

14.15

तच्चेज्जलस्थं तव सज्जगद्वपुः
किं मे न दृष्टं भगवंस्तदैव ।
किं वा सुदृष्टं हृदि मे तदैव
किं नो सपद्येव पुनर्व्यदर्शि

taccejjalasthaṃ tava sajjagadvapuḥ
kiṃ me na dṛṣṭaṃ bhagavaṃstadaiva |
kiṃ vā sudṛṣṭaṃ hṛdi me tadaiva
kiṃ no sapadyeva punarvyadarśi

14.16

अत्रैव मायाधमनावतारे
ह्यस्य प्रपञ्चस्य बहिः स्फुटस्य ।
कृत्स्नस्य चान्तर्जठरे जनन्या
मायात्वमेव प्रकटीकृतं ते

atraiva māyādhamanāvatāre
hyasya prapañcasya bahiḥ sphuṭasya |
kṛtsnasya cāntarjaṭhare jananyā
māyātvameva prakaṭīkṛtaṃ te

14.17

यस्य कुक्षाविदं सर्वं सात्मं भाति यथा तथा ।
तत्त्वय्यपीह तत् सर्वं किमिदं मायया विना

yasya kukṣāvidaṃ sarvaṃ sātmaṃ bhāti yathā tathā |
tattvayyapīha tat sarvaṃ kimidaṃ māyayā vinā

14.18

अद्यैव त्वदृतेऽस्य किं मम न ते
मायात्वमादर्शितम् ।
एकोऽसि प्रथमं ततो व्रजसुहृद्
वत्साः समस्ता अपि ।
तावन्तोऽसि चतुर्भुजास्तदखिलैः
साकं मयोपासिताः ।
तावन्त्येव जगन्त्यभूस्तदमितं
ब्रह्माद्वयं शिष्यते

adyaiva tvadṛte'sya kiṃ mama na te
māyātvamādarśitam |
eko'si prathamaṃ tato vrajasuhṛd
vatsāḥ samastā api |
tāvanto'si caturbhujāstadakhilaiḥ
sākaṃ mayopāsitāḥ |
tāvantyeva jagantyabhūstadamitaṃ
brahmādvayaṃ śiṣyate

14.19

अजानतां त्वत्पदवीमनात्मन्
यात्माऽऽत्मना भासि वितत्य मायाम् ।
सृष्टाविवाहं जगतो विधान
इव त्वमेषोऽन्त इव त्रिनेत्रः

ajānatāṃ tvatpadavīmanātman
yātmā''tmanā bhāsi vitatya māyām |
sṛṣṭāvivāhaṃ jagato vidhāna
iva tvameṣo'nta iva trinetraḥ

14.20

सुरेष्वृषिष्वीश तथैव नृष्वपि
तिर्यक्षु यादःस्वपि तेऽजनस्य ।
जन्मासतां दुर्मदनिग्रहाय
प्रभो विधातः सदनुग्रहाय च

sureṣvṛṣiṣvīśa tathaiva nṛṣvapi
tiryakṣu yādaḥsvapi te'janasya |
janmāsatāṃ durmadanigrahāya
prabho vidhātaḥ sadanugrahāya ca

14.21

को वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन्
योगेश्वरोतीर्भवत-स्त्रिलोक्याम् ।
क्व वा कथं वा कति वा कदेति
विस्तारयन् क्रीडसि योगमायाम्

ko vetti bhūman bhagavan parātman
yogeśvarotīrbhavata-strilokyām |
kva vā kathaṃ vā kati vā kadeti
vistārayan krīḍasi yogamāyām

14.22

तस्मादिदं जगदशेषमसत्स्वरूपं
स्वप्नाभमस्तधिषणं पुरुदुःखदुःखम् ।
त्वय्येव नित्यसुखबोधतनावनन्ते
मायात उद्यदपि यत् सदिवावभाति

tasmādidaṃ jagadaśeṣamasatsvarūpaṃ
svapnābhamastadhiṣaṇaṃ puruduḥkhaduḥkham |
tvayyeva nityasukhabodhatanāvanante
māyāta udyadapi yat sadivāvabhāti

14.23

एकस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणः
सत्यः स्वयंज्योतिरनन्त आद्यः ।
नित्योऽक्षरोऽजस्रसुखो निरञ्जनः
पूर्णाद्वयो मुक्त उपाधितोऽमृतः

ekastvamātmā puruṣaḥ purāṇaḥ
satyaḥ svayaṃjyotirananta ādyaḥ |
nityo'kṣaro'jasrasukho nirañjanaḥ
pūrṇādvayo mukta upādhito'mṛtaḥ

14.24

एवंविधं त्वां सकलात्मनामपि
स्वात्मानमात्मात्मतया विचक्षते ।
गुर्वर्कलब्धोपनिषत् सुचक्षुषा
ये ते तरन्तीव भवानृताम्बुधिम्

evaṃvidhaṃ tvāṃ sakalātmanāmapi
svātmānamātmātmatayā vicakṣate |
gurvarkalabdhopaniṣat sucakṣuṣā
ye te tarantīva bhavānṛtāmbudhim

14.25

आत्मानमेवात्मतयाविजानतां
तेनैव जातं निखिलं प्रपञ्चितम् ।
ज्ञानेन भूयोऽपि च तत्प्रलीयते
रज्ज्वामहेर्भोगभवाभवौ यथा

ātmānamevātmatayāvijānatāṃ
tenaiva jātaṃ nikhilaṃ prapañcitam |
jñānena bhūyo'pi ca tatpralīyate
rajjvāmaherbhogabhavābhavau yathā

14.26

अज्ञानसंज्ञौ भवबन्धमोक्षौ
द्वौ नाम नान्यौ स्त ऋतज्ञभावात् ।
अजस्रचित्यात्मनि केवले परे
विचार्यमाणे तरणाविवाहनी

ajñānasaṃjñau bhavabandhamokṣau
dvau nāma nānyau sta ṛtajñabhāvāt |
ajasracityātmani kevale pare
vicāryamāṇe taraṇāvivāhanī

14.27

त्वामात्मानं परं मत्वा परमात्मानमेव च ।
आत्मा पुनर्बहिर्मृग्य अहोऽज्ञजनताज्ञता

tvāmātmānaṃ paraṃ matvā paramātmānameva ca |
ātmā punarbahirmṛgya aho'jñajanatājñatā

14.28

अन्तर्भवेऽनन्त भवन्तमेव
ह्यतत्त्यजन्तो मृगयन्ति सन्तः ।
असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण
सन्तं गुणं तं किमु यन्ति सन्तः

antarbhave'nanta bhavantameva
hyatattyajanto mṛgayanti santaḥ |
asantamapyantyahimantareṇa
santaṃ guṇaṃ taṃ kimu yanti santaḥ

14.29

अथापि ते देव पदाम्बुजद्वय
प्रसादलेशानुगृहीत एव हि ।
जानाति तत्त्वं भगवन् महिम्नो
न चान्य एकोऽपि चिरं विचिन्वन्

athāpi te deva padāmbujadvaya
prasādaleśānugṛhīta eva hi |
jānāti tattvaṃ bhagavan mahimno
na cānya eko'pi ciraṃ vicinvan

14.30

तदस्तु मे नाथ स भूरिभागो
भवेऽत्र वान्यत्र तु वा तिरश्चाम् ।
येनाहमेकोऽपि भवज्जनानां
भूत्वा निषेवे तव पादपल्लवम्

tadastu me nātha sa bhūribhāgo
bhave'tra vānyatra tu vā tiraścām |
yenāhameko'pi bhavajjanānāṃ
bhūtvā niṣeve tava pādapallavam

14.31

अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः
स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।
यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना
यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः

aho'tidhanyā vrajagoramaṇyaḥ
stanyāmṛtaṃ pītamatīva te mudā |
yāsāṃ vibho vatsatarātmajātmanā
yattṛptaye'dyāpi na cālamadhvarāḥ

14.32

अहो भाग्यमहो भाग्यं नन्दगोपव्रजौकसाम् ।
यन्मित्रं परमानन्दं पूर्णं ब्रह्म सनातनम्

aho bhāgyamaho bhāgyaṃ nandagopavrajaukasām |
yanmitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam

14.33

एषां तु भाग्यमहिमाच्युत तावदास्ताम् ।
एकादशैव हि वयं बत भूरिभागाः ।
एतद्धृषीकचषकैरसकृत् पिबामः
शर्वादयोऽङ्घ्र्युदजमध्वमृतासवं ते

eṣāṃ tu bhāgyamahimācyuta tāvadāstām |
ekādaśaiva hi vayaṃ bata bhūribhāgāḥ |
etaddhṛṣīkacaṣakairasakṛt pibāmaḥ
śarvādayo'ṅghryudajamadhvamṛtāsavaṃ te

14.34

तद्भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्यटव्यां ।
यद्गोकुलेऽपि कतमाङ्घ्रिरजोऽभिषेकम् ।
यज्जीवितं तु निखिलं भगवान् मुकुन्दः
त्वद्यापि यत्पदरजः श्रुतिमृग्यमेव

tadbhūribhāgyamiha janma kimapyaṭavyāṃ |
yadgokule'pi katamāṅghrirajo'bhiṣekam |
yajjīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukundaḥ
tvadyāpi yatpadarajaḥ śrutimṛgyameva

14.35

एषां घोषनिवासिनामुत भवान्
किं देव रातेति नः
चेतो विश्वफलात् फलं त्वदपरं
कुत्राप्ययन्मुह्यति ।
सद्वेषादिव पूतनापि सकुला
त्वामेव देवापिता
यद्धामार्थसुहृत् प्रियात्मतनय
प्राणाशयास्त्वत्कृते

eṣāṃ ghoṣanivāsināmuta bhavān
kiṃ deva rāteti naḥ
ceto viśvaphalāt phalaṃ tvadaparaṃ
kutrāpyayanmuhyati |
sadveṣādiva pūtanāpi sakulā
tvāmeva devāpitā
yaddhāmārthasuhṛt priyātmatanaya
prāṇāśayāstvatkṛte

14.36

तावद् रागादयः स्तेनाः तावत् कारागृहं गृहम् ।
तावन्मोहोऽङ्घ्रिनिगडो यावत् कृष्ण न ते जनाः

tāvad rāgādayaḥ stenāḥ tāvat kārāgṛhaṃ gṛham |
tāvanmoho'ṅghrinigaḍo yāvat kṛṣṇa na te janāḥ

14.37

प्रपञ्चं निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्बयसि भूतले ।
प्रपन्नजनतानन्द सन्दोहं प्रथितुं प्रभो

prapañcaṃ niṣprapañco'pi viḍambayasi bhūtale |
prapannajanatānanda sandohaṃ prathituṃ prabho

14.38

जानन्त एव जानन्तु किं बहूक्त्या न मे प्रभो ।
मनसो वपुषो वाचो वैभवं तव गोचरः

jānanta eva jānantu kiṃ bahūktyā na me prabho |
manaso vapuṣo vāco vaibhavaṃ tava gocaraḥ

14.39

अनुजानीहि मां कृष्ण सर्वं त्वं वेत्सि सर्वदृक् ।
त्वमेव जगतां नाथो जगद् एतत् तवार्पितम्

anujānīhi māṃ kṛṣṇa sarvaṃ tvaṃ vetsi sarvadṛk |
tvameva jagatāṃ nātho jagad etat tavārpitam

14.40

श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोषदायिन्
क्ष्मानिर्जरद्विजपशूदधिवृद्धिकारिन् ।
उद्धर्मशार्वरहर क्षितिराक्षसध्रुग्
आकल्पमार्कमर्हन् भगवन् नमस्ते

śrīkṛṣṇa vṛṣṇikulapuṣkarajoṣadāyin
kṣmānirjaradvijapaśūdadhivṛddhikārin |
uddharmaśārvarahara kṣitirākṣasadhrug
ākalpamārkamarhan bhagavan namaste

श्रीशुक उवाच

14.41

इत्यभिष्टूय भूमानं त्रिः परिक्रम्य पादयोः ।
नत्वाभीष्टं जगद्धाता स्वधाम प्रत्यपद्यत

ityabhiṣṭūya bhūmānaṃ triḥ parikramya pādayoḥ |
natvābhīṣṭaṃ jagaddhātā svadhāma pratyapadyata

14.42

ततोऽनुज्ञाप्य भगवान् स्वभुवं प्रागवस्थितान् ।
वत्सान् पुलिनमानिन्ये यथापूर्वसखं स्वकम्

tato'nujñāpya bhagavān svabhuvaṃ prāgavasthitān |
vatsān pulinamāninye yathāpūrvasakhaṃ svakam

14.43

एकस्मिन्नपि यातेऽब्दे प्राणेशं चान्तराऽऽत्मनः ।
कृष्णमायाहता राजन् क्षणार्धं मेनिरेऽर्भकाः

ekasminnapi yāte'bde prāṇeśaṃ cāntarā''tmanaḥ |
kṛṣṇamāyāhatā rājan kṣaṇārdhaṃ menire'rbhakāḥ

14.44

किं किं न विस्मरन्तीह मायामोहितचेतसः ।
यन्मोहितं जगत्सर्वं अभीक्ष्णं विस्मृतात्मकम्

kiṃ kiṃ na vismarantīha māyāmohitacetasaḥ |
yanmohitaṃ jagatsarvaṃ abhīkṣṇaṃ vismṛtātmakam

14.45

ऊचुश्च सुहृदः कृष्णं स्वागतं तेऽतिरंहसा ।
नैकोऽप्यभोजि कवल एहीतः साधु भुज्यताम्

ūcuśca suhṛdaḥ kṛṣṇaṃ svāgataṃ te'tiraṃhasā |
naiko'pyabhoji kavala ehītaḥ sādhu bhujyatām

14.46

ततो हसन् हृषीकेशोऽभ्यवहृत्य सहार्भकैः ।
दर्शयंश्चर्माजगरं न्यवर्तत वनाद् व्रजम्

tato hasan hṛṣīkeśo'bhyavahṛtya sahārbhakaiḥ |
darśayaṃścarmājagaraṃ nyavartata vanād vrajam

14.47

बर्हप्रसून नवधातुविचित्रिताङ्गः
प्रोद्दामवेणुदलशृङ्गरवोत्सवाढ्यः ।
वत्सान् गृणन्ननुगगीत पवित्रकीर्तिः
गोपीदृगुत्सवदृशिः प्रविवेश गोष्ठम्

barhaprasūna navadhātuvicitritāṅgaḥ
proddāmaveṇudalaśṛṅgaravotsavāḍhyaḥ |
vatsān gṛṇannanugagīta pavitrakīrtiḥ
gopīdṛgutsavadṛśiḥ praviveśa goṣṭham

14.48

अद्यानेन महाव्यालो यशोदानन्दसूनुना ।
हतोऽविता वयं चास्माद् इति बाला व्रजे जगुः

adyānena mahāvyālo yaśodānandasūnunā |
hato'vitā vayaṃ cāsmād iti bālā vraje jaguḥ

श्रीराजोवाच

14.49

ब्रह्मन् परोद्भवे कृष्णे इयान्प्रेमा कथं भवेत् ।
योऽभूतपूर्वस्तोकेषु स्वोद्भवेष्वपि कथ्यताम्

brahman parodbhave kṛṣṇe iyānpremā kathaṃ bhavet |
yo'bhūtapūrvastokeṣu svodbhaveṣvapi kathyatām

श्रीशुक उवाच

14.50

सर्वेषामपि भूतानां नृप स्वात्मैव वल्लभः ।
इतरेऽपत्यवित्ताद्याः तद्वल्लभतयैव हि

sarveṣāmapi bhūtānāṃ nṛpa svātmaiva vallabhaḥ |
itare'patyavittādyāḥ tadvallabhatayaiva hi

14.51

तद् राजेन्द्र यथा स्नेहः स्वस्वकात्मनि देहिनाम् ।
न तथा ममतालम्बि पुत्रवित्तगृहादिषु

tad rājendra yathā snehaḥ svasvakātmani dehinām |
na tathā mamatālambi putravittagṛhādiṣu

14.52

देहात्मवादिनां पुंसां अपि राजन्यसत्तम ।
यथा देहः प्रियतमः तथा न ह्यनु ये च तम्

dehātmavādināṃ puṃsāṃ api rājanyasattama |
yathā dehaḥ priyatamaḥ tathā na hyanu ye ca tam

14.53

देहोऽपि ममताभाक् चेत् तर्ह्यसौ नात्मवत् प्रियः ।
यज्जीर्यत्यपि देहेऽस्मिन् जीविताशा बलीयसी

deho'pi mamatābhāk cet tarhyasau nātmavat priyaḥ |
yajjīryatyapi dehe'smin jīvitāśā balīyasī

14.54

तस्मात् प्रियतमः स्वात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् ।
तदर्थमेव सकलं जगद् एतत् चराचरम्

tasmāt priyatamaḥ svātmā sarveṣāmapi dehinām |
tadarthameva sakalaṃ jagad etat carācaram

14.55

कृष्णमेनमवेहि त्वं आत्मानं अखिलात्मनाम् ।
जगद्धिताय सोऽप्यत्र देहीवाभाति मायया

kṛṣṇamenamavehi tvaṃ ātmānaṃ akhilātmanām |
jagaddhitāya so'pyatra dehīvābhāti māyayā

14.56

वस्तुतो जानतामत्र कृष्णं स्थास्नु चरिष्णु च ।
भगवद् रूपमखिलं नान्यद् वस्त्विह किञ्चन

vastuto jānatāmatra kṛṣṇaṃ sthāsnu cariṣṇu ca |
bhagavad rūpamakhilaṃ nānyad vastviha kiñcana

14.57

सर्वेषामपि वस्तूनां भावार्थो भवति स्थितः ।
तस्यापि भगवान्कृष्णः किं अतद्वस्तु रूप्यताम्

sarveṣāmapi vastūnāṃ bhāvārtho bhavati sthitaḥ |
tasyāpi bhagavānkṛṣṇaḥ kiṃ atadvastu rūpyatām

14.58

समाश्रिता ये पदपल्लवप्लवं
महत्पदं पुण्ययशो मुरारेः ।
भवाम्बुधिर्वत्सपदं परं पदं
पदं पदं यद् विपदां न तेषाम्

samāśritā ye padapallavaplavaṃ
mahatpadaṃ puṇyayaśo murāreḥ |
bhavāmbudhirvatsapadaṃ paraṃ padaṃ
padaṃ padaṃ yad vipadāṃ na teṣām

14.59

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहमिह त्वया ।
यत् कौमारे हरिकृतं पौगण्डे परिकीर्तितम्

etatte sarvamākhyātaṃ yat pṛṣṭo'hamiha tvayā |
yat kaumāre harikṛtaṃ paugaṇḍe parikīrtitam

14.60

एतत्सुहृद्भिश्चरितं मुरारेः
अघार्दनं शाद्वलजेमनं च ।
व्यक्तेतरद् रूपमजोर्वभिष्टवं
शृण्वन् गृणन्नेति नरोऽखिलार्थान्

etatsuhṛdbhiścaritaṃ murāreḥ
aghārdanaṃ śādvalajemanaṃ ca |
vyaktetarad rūpamajorvabhiṣṭavaṃ
śṛṇvan gṛṇanneti naro'khilārthān

14.61

एवं विहारैः कौमारैः कौमारं जहतुर्व्रजे ।
निलायनैः सेतुबन्धैः मर्कटोत्प्लवनादिभिः

evaṃ vihāraiḥ kaumāraiḥ kaumāraṃ jahaturvraje |
nilāyanaiḥ setubandhaiḥ markaṭotplavanādibhiḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)