Amsha 4

Chapter 12: Krosthu's line and Jyamagha's promised bride

इति श्रीविष्णुमाहापुराणे चतुर्थांशे द्वादशोऽध्यायः ॥

44 verses · 12 of 24

What happens in this chapter

Krosthu's line and Jyamagha's promised bride

Parashara traces Krosthu, son of Yadu. Shashabindu becomes a chakravarti, lord of fourteen great jewels, with a hundred thousand wives and a million sons. Then comes Jyamagha, sung of as foremost of husbands ruled by their wives: his queen Shaibya is childless, yet in fear of her he takes no other wife. After a victory he finds a frightened princess among the fleeing enemy and brings her home on his chariot. When Shaibya demands who she is, he blurts that she is his daughter-in-law, chosen for the son yet to be born. Shaibya, though past her years, then bears Vidarbha, who marries the girl. Their sons Kratha, Kaishika and Romapada carry the line down to Satvata. Verse 28 is missing here.

श्रीपराशर उवाच

12.1

क्रोष्टोस्तु यदुपुत्रस्यात्मजो ध्वजिनीवान्

kroṣṭostu yaduputrasyātmajo dhvajinīvān

12.2

ततश्च स्वातिः ततो रुशङ्कुः रुशङ्कोश्चित्ररथः

tataśca svātiḥ tato ruśaṅkuḥ ruśaṅkościtrarathaḥ

12.3

तत्तनयः शशिबिन्दुः चतुर्दशमहारत्नेशश्चक्रवर्त्यभवत्

tattanayaḥ śaśibinduḥ caturdaśamahāratneśaścakravartyabhavat

12.4

तस्य च शतसहस्रं पत्नी नामभवत्

tasya ca śatasahasraṃ patnī nāmabhavat

12.5

दशलक्षसंख्याश्च पुत्राः

daśalakṣasaṃkhyāśca putrāḥ

12.6

तेषां च पृथुश्रवाः पृथुकर्मा पृथुकीर्तिः पृथुयशाः पृथुजयः पृथुदानः षट्पुत्राः प्रधानाः

teṣāṃ ca pṛthuśravāḥ pṛthukarmā pṛthukīrtiḥ pṛthuyaśāḥ pṛthujayaḥ pṛthudānaḥ ṣaṭputrāḥ pradhānāḥ

12.7

पृथुश्रवसश्च पुत्रः पृथुतमः

pṛthuśravasaśca putraḥ pṛthutamaḥ

12.8

तस्मादुशना यो वाजिमेधानां शतमाजहार

tasmāduśanā yo vājimedhānāṃ śatamājahāra

12.9

तस्य च शितपुर्नाम पुत्रोऽभवत्

tasya ca śitapurnāma putro'bhavat

12.10

तस्यापि रुक्मकवचस्ततः परवृत्

tasyāpi rukmakavacastataḥ paravṛt

12.11

तस्य परावृतो रुक्मेषुपृथुज्यामघवलितहरितसंज्ञास्तस्य पञ्चात्मजा बभूवुः

tasya parāvṛto rukmeṣupṛthujyāmaghavalitaharitasaṃjñāstasya pañcātmajā babhūvuḥ

12.12

तस्माद्यापि ज्यामघस्य श्लोको गीयते

tasmādyāpi jyāmaghasya śloko gīyate

12.13

भार्यावश्यास्तु ये केचिद्भविष्यन्त्यथ वा मृताः ।
तेषां तु ज्यामघः श्रेष्ठः शैव्यापतिरभून्नृपः

bhāryāvaśyāstu ye kecidbhaviṣyantyatha vā mṛtāḥ |
teṣāṃ tu jyāmaghaḥ śreṣṭhaḥ śaivyāpatirabhūnnṛpaḥ

12.14

अपुत्रा तस्य सा पत्नी शैव्या नाम तथाप्यसौ ।
अपत्यकामोऽपि भयान्नान्यां भार्यामविन्दत

aputrā tasya sā patnī śaivyā nāma tathāpyasau |
apatyakāmo'pi bhayānnānyāṃ bhāryāmavindata

12.15

स त्वेकदा प्रभूतरथतुरगगजसंमर्दातिदारुणे महाहवे युद्ध्यमानःच सकलमेवारिचक्रमजयत्

sa tvekadā prabhūtarathaturagagajasaṃmardātidāruṇe mahāhave yuddhyamānaḥca sakalamevāricakramajayat

12.16

तच्चारिचक्रमपास्तपुत्रकलत्रबन्धुबलकोशं स्वमधिष्ठानं परित्यज्य दिशः प्रतिविद्रुतम्

taccāricakramapāstaputrakalatrabandhubalakośaṃ svamadhiṣṭhānaṃ parityajya diśaḥ pratividrutam

12.17

तस्मिंश्च विद्रुतेतित्रासलोलायतलोचनयुगलं त्राहित्राहि मां तातांब भ्रतरित्याकुलविलापविधुरं स राजकन्यारत्नमद्राक्षीत्

tasmiṃśca vidrutetitrāsalolāyatalocanayugalaṃ trāhitrāhi māṃ tātāṃba bhratarityākulavilāpavidhuraṃ sa rājakanyāratnamadrākṣīt

12.18

तद्दर्शनाच्च तस्यामनुरागनुगतान्तरात्मा स नृपोऽचिन्तयत्

taddarśanācca tasyāmanurāganugatāntarātmā sa nṛpo'cintayat

12.19

साध्विदं ममापत्यरहितस्य वन्ध्याभर्तुः सांप्रतं विधिनापत्यकारणं कन्यारत्नमुपपादितम्

sādhvidaṃ mamāpatyarahitasya vandhyābhartuḥ sāṃprataṃ vidhināpatyakāraṇaṃ kanyāratnamupapāditam

12.20

तदेतत्समुद्वहामीति

tadetatsamudvahāmīti

12.21

अथ वैनां स्यन्दनमारोप्य स्वमधिष्ठानं नयामि

atha vaināṃ syandanamāropya svamadhiṣṭhānaṃ nayāmi

12.22

तयैव देव्याशैव्ययाहमनुज्ञातःसमुद्वहामीति

tayaiva devyāśaivyayāhamanujñātaḥsamudvahāmīti

12.23

अथैनां रथमारोप्य स्वनगरमगच्छत्

athaināṃ rathamāropya svanagaramagacchat

12.24

विजयिनं च राजानमशेषपौरभृत्वयरिजनामात्यसमेता शैव्या द्रष्टुमधिष्ठनद्वारमागता

vijayinaṃ ca rājānamaśeṣapaurabhṛtvayarijanāmātyasametā śaivyā draṣṭumadhiṣṭhanadvāramāgatā

12.25

सा चावलोक्य राज्ञः सव्यपार्शववर्त्तिनीं कन्यामीषदुद्भूतामर्षस्फुरदधरपल्लवा राजानमवोचत्

sā cāvalokya rājñaḥ savyapārśavavarttinīṃ kanyāmīṣadudbhūtāmarṣasphuradadharapallavā rājānamavocat

12.26

अतिचपलचित्तात्र स्यन्दने केयमारोपितेति

aticapalacittātra syandane keyamāropiteti

12.27

असावप्यनालोचितोत्तरवचनोतिभयात्तामाह स्नुषा ममेयमिति

asāvapyanālocitottaravacanotibhayāttāmāha snuṣā mameyamiti

अथैनं शैव्योवाच

12.29

नाहं प्रसूता पुत्रेण नान्या पत्न्यभवत्तव ।
स्नुषासंबन्धता ह्योषा कतमेन सुतेन ते

nāhaṃ prasūtā putreṇa nānyā patnyabhavattava |
snuṣāsaṃbandhatā hyoṣā katamena sutena te

श्रीपराशर उवाच

12.30

इत्यात्मेर्ष्याकोपकलुषितवचनमुषितविवेको भयाद्दुरुक्तापरिहारार्थमिदमवनीपतिराह

ityātmerṣyākopakaluṣitavacanamuṣitaviveko bhayādduruktāparihārārthamidamavanīpatirāha

12.31

यस्ते जनिष्यत्यात्मजस्तस्येयमनागतस्यैव भार्या निरूपितेत्याकर्ण्योद्भूतमृदुहासा तथेत्याह

yaste janiṣyatyātmajastasyeyamanāgatasyaiva bhāryā nirūpitetyākarṇyodbhūtamṛduhāsā tathetyāha

12.32

प्रविवेश च राज्ञा सहाधिष्ठानम्

praviveśa ca rājñā sahādhiṣṭhānam

12.33

अनन्तरं चातिशुद्धलग्नहोरांशकावयवोक्तकृतपुत्रजन्मलाभगुणाद्वयसः परिणाममुपगतापि शैव्या स्वल्पैरेवाहोभिर्गर्भमवाप

anantaraṃ cātiśuddhalagnahorāṃśakāvayavoktakṛtaputrajanmalābhaguṇādvayasaḥ pariṇāmamupagatāpi śaivyā svalpairevāhobhirgarbhamavāpa

12.34

कालेन च कुमारमजीजनत्

kālena ca kumāramajījanat

12.35

तस्य च विदर्भ इति पिता नाम चक्रे

tasya ca vidarbha iti pitā nāma cakre

12.36

स च तां स्नुषामुपयेमे

sa ca tāṃ snuṣāmupayeme

12.37

तस्यां चासौक्रथकैशिकसंज्ञौ पुत्रावजनयत्

tasyāṃ cāsaukrathakaiśikasaṃjñau putrāvajanayat

12.38

पुनश्च तृतीयं रोमपादसंज्ञं पुत्रमजीजनद्यो नारदादवाप्तज्ञानवान्भविष्यतीति

punaśca tṛtīyaṃ romapādasaṃjñaṃ putramajījanadyo nāradādavāptajñānavānbhaviṣyatīti

12.39

रोमपादाद्बभ्रुः बभ्रोर्धृतिर्ः धृतेः कैशिकः कैशिकस्यापि चेदिः पुत्रोऽभवत्यस्य संततौ चैद्या भूपालाः

romapādādbabhruḥ babhrordhṛtirḥ dhṛteḥ kaiśikaḥ kaiśikasyāpi cediḥ putro'bhavatyasya saṃtatau caidyā bhūpālāḥ

12.40

क्रथस्य स्नषापुत्रस्यकुन्तिरभवत्

krathasya snaṣāputrasyakuntirabhavat

12.41

कुन्तेर्धृष्टिः धृष्टेर्निधृतिः निधृतेर्दशार्हस्ततश्च व्योमः तस्यापि जीमूतः ततश्च विकृतिः ततश्च भीभरथः तस्मान्नवरथः तस्यापि दशरथः ततश्च शकुनिः तत्तनयः करंभिः करंभेर्देवरातोऽभवत्

kunterdhṛṣṭiḥ dhṛṣṭernidhṛtiḥ nidhṛterdaśārhastataśca vyomaḥ tasyāpi jīmūtaḥ tataśca vikṛtiḥ tataśca bhībharathaḥ tasmānnavarathaḥ tasyāpi daśarathaḥ tataśca śakuniḥ tattanayaḥ karaṃbhiḥ karaṃbherdevarāto'bhavat

12.42

तस्माद्देवक्षत्रः तस्यापि मधुः मधोः कुमारवंशः कुमारवंशादनुः अनोः पुरुमित्रः पृथिवीपतिरभवत्

tasmāddevakṣatraḥ tasyāpi madhuḥ madhoḥ kumāravaṃśaḥ kumāravaṃśādanuḥ anoḥ purumitraḥ pṛthivīpatirabhavat

12.43

ततश्चांशुस्तस्माच्च सत्वतः

tataścāṃśustasmācca satvataḥ

12.44

सत्वतादेते सात्वताः

satvatādete sātvatāḥ

12.45

इत्येतां ज्यामघस्य संततिं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः श्रुत्वा पुमान्मैत्रेय स्वपापैः प्रमुच्यते

ityetāṃ jyāmaghasya saṃtatiṃ samyakchraddhāsamanvitaḥ śrutvā pumānmaitreya svapāpaiḥ pramucyate

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)