क्रोष्टोस्तु यदुपुत्रस्यात्मजो ध्वजिनीवान्
kroṣṭostu yaduputrasyātmajo dhvajinīvān
इति श्रीविष्णुमाहापुराणे चतुर्थांशे द्वादशोऽध्यायः ॥
44 verses · 12 of 24
Parashara traces Krosthu, son of Yadu. Shashabindu becomes a chakravarti, lord of fourteen great jewels, with a hundred thousand wives and a million sons. Then comes Jyamagha, sung of as foremost of husbands ruled by their wives: his queen Shaibya is childless, yet in fear of her he takes no other wife. After a victory he finds a frightened princess among the fleeing enemy and brings her home on his chariot. When Shaibya demands who she is, he blurts that she is his daughter-in-law, chosen for the son yet to be born. Shaibya, though past her years, then bears Vidarbha, who marries the girl. Their sons Kratha, Kaishika and Romapada carry the line down to Satvata. Verse 28 is missing here.
श्रीपराशर उवाच
क्रोष्टोस्तु यदुपुत्रस्यात्मजो ध्वजिनीवान्
kroṣṭostu yaduputrasyātmajo dhvajinīvān
ततश्च स्वातिः ततो रुशङ्कुः रुशङ्कोश्चित्ररथः
tataśca svātiḥ tato ruśaṅkuḥ ruśaṅkościtrarathaḥ
तत्तनयः शशिबिन्दुः चतुर्दशमहारत्नेशश्चक्रवर्त्यभवत्
tattanayaḥ śaśibinduḥ caturdaśamahāratneśaścakravartyabhavat
तस्य च शतसहस्रं पत्नी नामभवत्
tasya ca śatasahasraṃ patnī nāmabhavat
दशलक्षसंख्याश्च पुत्राः
daśalakṣasaṃkhyāśca putrāḥ
तेषां च पृथुश्रवाः पृथुकर्मा पृथुकीर्तिः पृथुयशाः पृथुजयः पृथुदानः षट्पुत्राः प्रधानाः
teṣāṃ ca pṛthuśravāḥ pṛthukarmā pṛthukīrtiḥ pṛthuyaśāḥ pṛthujayaḥ pṛthudānaḥ ṣaṭputrāḥ pradhānāḥ
पृथुश्रवसश्च पुत्रः पृथुतमः
pṛthuśravasaśca putraḥ pṛthutamaḥ
तस्मादुशना यो वाजिमेधानां शतमाजहार
tasmāduśanā yo vājimedhānāṃ śatamājahāra
तस्य च शितपुर्नाम पुत्रोऽभवत्
tasya ca śitapurnāma putro'bhavat
तस्यापि रुक्मकवचस्ततः परवृत्
tasyāpi rukmakavacastataḥ paravṛt
तस्य परावृतो रुक्मेषुपृथुज्यामघवलितहरितसंज्ञास्तस्य पञ्चात्मजा बभूवुः
tasya parāvṛto rukmeṣupṛthujyāmaghavalitaharitasaṃjñāstasya pañcātmajā babhūvuḥ
तस्माद्यापि ज्यामघस्य श्लोको गीयते
tasmādyāpi jyāmaghasya śloko gīyate
भार्यावश्यास्तु ये केचिद्भविष्यन्त्यथ वा मृताः ।
तेषां तु ज्यामघः श्रेष्ठः शैव्यापतिरभून्नृपः
bhāryāvaśyāstu ye kecidbhaviṣyantyatha vā mṛtāḥ |
teṣāṃ tu jyāmaghaḥ śreṣṭhaḥ śaivyāpatirabhūnnṛpaḥ
अपुत्रा तस्य सा पत्नी शैव्या नाम तथाप्यसौ ।
अपत्यकामोऽपि भयान्नान्यां भार्यामविन्दत
aputrā tasya sā patnī śaivyā nāma tathāpyasau |
apatyakāmo'pi bhayānnānyāṃ bhāryāmavindata
स त्वेकदा प्रभूतरथतुरगगजसंमर्दातिदारुणे महाहवे युद्ध्यमानःच सकलमेवारिचक्रमजयत्
sa tvekadā prabhūtarathaturagagajasaṃmardātidāruṇe mahāhave yuddhyamānaḥca sakalamevāricakramajayat
तच्चारिचक्रमपास्तपुत्रकलत्रबन्धुबलकोशं स्वमधिष्ठानं परित्यज्य दिशः प्रतिविद्रुतम्
taccāricakramapāstaputrakalatrabandhubalakośaṃ svamadhiṣṭhānaṃ parityajya diśaḥ pratividrutam
तस्मिंश्च विद्रुतेतित्रासलोलायतलोचनयुगलं त्राहित्राहि मां तातांब भ्रतरित्याकुलविलापविधुरं स राजकन्यारत्नमद्राक्षीत्
tasmiṃśca vidrutetitrāsalolāyatalocanayugalaṃ trāhitrāhi māṃ tātāṃba bhratarityākulavilāpavidhuraṃ sa rājakanyāratnamadrākṣīt
तद्दर्शनाच्च तस्यामनुरागनुगतान्तरात्मा स नृपोऽचिन्तयत्
taddarśanācca tasyāmanurāganugatāntarātmā sa nṛpo'cintayat
साध्विदं ममापत्यरहितस्य वन्ध्याभर्तुः सांप्रतं विधिनापत्यकारणं कन्यारत्नमुपपादितम्
sādhvidaṃ mamāpatyarahitasya vandhyābhartuḥ sāṃprataṃ vidhināpatyakāraṇaṃ kanyāratnamupapāditam
तदेतत्समुद्वहामीति
tadetatsamudvahāmīti
अथ वैनां स्यन्दनमारोप्य स्वमधिष्ठानं नयामि
atha vaināṃ syandanamāropya svamadhiṣṭhānaṃ nayāmi
तयैव देव्याशैव्ययाहमनुज्ञातःसमुद्वहामीति
tayaiva devyāśaivyayāhamanujñātaḥsamudvahāmīti
अथैनां रथमारोप्य स्वनगरमगच्छत्
athaināṃ rathamāropya svanagaramagacchat
विजयिनं च राजानमशेषपौरभृत्वयरिजनामात्यसमेता शैव्या द्रष्टुमधिष्ठनद्वारमागता
vijayinaṃ ca rājānamaśeṣapaurabhṛtvayarijanāmātyasametā śaivyā draṣṭumadhiṣṭhanadvāramāgatā
सा चावलोक्य राज्ञः सव्यपार्शववर्त्तिनीं कन्यामीषदुद्भूतामर्षस्फुरदधरपल्लवा राजानमवोचत्
sā cāvalokya rājñaḥ savyapārśavavarttinīṃ kanyāmīṣadudbhūtāmarṣasphuradadharapallavā rājānamavocat
अतिचपलचित्तात्र स्यन्दने केयमारोपितेति
aticapalacittātra syandane keyamāropiteti
असावप्यनालोचितोत्तरवचनोतिभयात्तामाह स्नुषा ममेयमिति
asāvapyanālocitottaravacanotibhayāttāmāha snuṣā mameyamiti
अथैनं शैव्योवाच
नाहं प्रसूता पुत्रेण नान्या पत्न्यभवत्तव ।
स्नुषासंबन्धता ह्योषा कतमेन सुतेन ते
nāhaṃ prasūtā putreṇa nānyā patnyabhavattava |
snuṣāsaṃbandhatā hyoṣā katamena sutena te
श्रीपराशर उवाच
इत्यात्मेर्ष्याकोपकलुषितवचनमुषितविवेको भयाद्दुरुक्तापरिहारार्थमिदमवनीपतिराह
ityātmerṣyākopakaluṣitavacanamuṣitaviveko bhayādduruktāparihārārthamidamavanīpatirāha
यस्ते जनिष्यत्यात्मजस्तस्येयमनागतस्यैव भार्या निरूपितेत्याकर्ण्योद्भूतमृदुहासा तथेत्याह
yaste janiṣyatyātmajastasyeyamanāgatasyaiva bhāryā nirūpitetyākarṇyodbhūtamṛduhāsā tathetyāha
प्रविवेश च राज्ञा सहाधिष्ठानम्
praviveśa ca rājñā sahādhiṣṭhānam
अनन्तरं चातिशुद्धलग्नहोरांशकावयवोक्तकृतपुत्रजन्मलाभगुणाद्वयसः परिणाममुपगतापि शैव्या स्वल्पैरेवाहोभिर्गर्भमवाप
anantaraṃ cātiśuddhalagnahorāṃśakāvayavoktakṛtaputrajanmalābhaguṇādvayasaḥ pariṇāmamupagatāpi śaivyā svalpairevāhobhirgarbhamavāpa
कालेन च कुमारमजीजनत्
kālena ca kumāramajījanat
तस्य च विदर्भ इति पिता नाम चक्रे
tasya ca vidarbha iti pitā nāma cakre
स च तां स्नुषामुपयेमे
sa ca tāṃ snuṣāmupayeme
तस्यां चासौक्रथकैशिकसंज्ञौ पुत्रावजनयत्
tasyāṃ cāsaukrathakaiśikasaṃjñau putrāvajanayat
पुनश्च तृतीयं रोमपादसंज्ञं पुत्रमजीजनद्यो नारदादवाप्तज्ञानवान्भविष्यतीति
punaśca tṛtīyaṃ romapādasaṃjñaṃ putramajījanadyo nāradādavāptajñānavānbhaviṣyatīti
रोमपादाद्बभ्रुः बभ्रोर्धृतिर्ः धृतेः कैशिकः कैशिकस्यापि चेदिः पुत्रोऽभवत्यस्य संततौ चैद्या भूपालाः
romapādādbabhruḥ babhrordhṛtirḥ dhṛteḥ kaiśikaḥ kaiśikasyāpi cediḥ putro'bhavatyasya saṃtatau caidyā bhūpālāḥ
क्रथस्य स्नषापुत्रस्यकुन्तिरभवत्
krathasya snaṣāputrasyakuntirabhavat
कुन्तेर्धृष्टिः धृष्टेर्निधृतिः निधृतेर्दशार्हस्ततश्च व्योमः तस्यापि जीमूतः ततश्च विकृतिः ततश्च भीभरथः तस्मान्नवरथः तस्यापि दशरथः ततश्च शकुनिः तत्तनयः करंभिः करंभेर्देवरातोऽभवत्
kunterdhṛṣṭiḥ dhṛṣṭernidhṛtiḥ nidhṛterdaśārhastataśca vyomaḥ tasyāpi jīmūtaḥ tataśca vikṛtiḥ tataśca bhībharathaḥ tasmānnavarathaḥ tasyāpi daśarathaḥ tataśca śakuniḥ tattanayaḥ karaṃbhiḥ karaṃbherdevarāto'bhavat
तस्माद्देवक्षत्रः तस्यापि मधुः मधोः कुमारवंशः कुमारवंशादनुः अनोः पुरुमित्रः पृथिवीपतिरभवत्
tasmāddevakṣatraḥ tasyāpi madhuḥ madhoḥ kumāravaṃśaḥ kumāravaṃśādanuḥ anoḥ purumitraḥ pṛthivīpatirabhavat
ततश्चांशुस्तस्माच्च सत्वतः
tataścāṃśustasmācca satvataḥ
सत्वतादेते सात्वताः
satvatādete sātvatāḥ
इत्येतां ज्यामघस्य संततिं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः श्रुत्वा पुमान्मैत्रेय स्वपापैः प्रमुच्यते
ityetāṃ jyāmaghasya saṃtatiṃ samyakchraddhāsamanvitaḥ śrutvā pumānmaitreya svapāpaiḥ pramucyate
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)