Chapter 17: The devas' hymn and the birth of Mayamoha

इत्याह भगवानौर्वः सगराय महात्मने ।
सदाचारीन् पुरा सम्याङ् मैत्रेय परिपृच्छते

ityāha bhagavānaurvaḥ sagarāya mahātmane |
sadācārīn purā samyāṅ maitreya paripṛcchate

मयाप्येतदशेषेणा कथितं भवते द्रिज ।
समुल्लङू ध्य सदाचारं कश्विन्नाप्रोति शोभनम्

mayāpyetadaśeṣeṇā kathitaṃ bhavate drija |
samullaṅū dhya sadācāraṃ kaśvinnāproti śobhanam

षणढापबिद्धप्रमुखा विदिता भगवन । मया ।
उदक्याद्याश्व ये सर्वे नग्रामिच्छामि वेदितु म्

ṣaṇaḍhāpabiddhapramukhā viditā bhagavana | mayā |
udakyādyāśva ye sarve nagrāmicchāmi veditu m

को नग्रः किं समाचारो नग्रसंज्ञां नरो लभेत् ।
नग्रस्वरूपमिच्छामि यथावद् गदितं त्वया

ko nagraḥ kiṃ samācāro nagrasaṃjñāṃ naro labhet |
nagrasvarūpamicchāmi yathāvad gaditaṃ tvayā

ऋगूयजुः सामरांज्ञयं त्रयो वर्णावृतिर्द्रिज ।
एतामुज्झति यो मोहात् स नग्रः पातकी स्मृतः

ṛgūyajuḥ sāmarāṃjñayaṃ trayo varṇāvṛtirdrija |
etāmujjhati yo mohāt sa nagraḥ pātakī smṛtaḥ

त्रयी समस्तवर्णानां द्रिज संवरणं यतः ।
नग्रो भवत्युज्झितायामतस्तस्यां न संशयः

trayī samastavarṇānāṃ drija saṃvaraṇaṃ yataḥ |
nagro bhavatyujjhitāyāmatastasyāṃ na saṃśayaḥ

इदञ्च श्रूयतामन्यद भीष्माय सुमहात्मने ।
कथयामास धर्मज्ञो वसिष्ठोऽस्मत्पितामहः

idañca śrūyatāmanyada bhīṣmāya sumahātmane |
kathayāmāsa dharmajño vasiṣṭho'smatpitāmahaḥ

मयापि तस्य गदतः श्रुतमेतमन्हात्मनः ।
नग्रसम्बन्धि मैत्रेय यत् पृष्टोऽहमिह त्वया

mayāpi tasya gadataḥ śrutametamanhātmanaḥ |
nagrasambandhi maitreya yat pṛṣṭo'hamiha tvayā

देवासुरमभूदू युद्ध दिव्यमव्दं पुरा द्रिज ।
तस्मिन् पराजिता देवा दैत्यैर्ह्रादपुरोगमैः

devāsuramabhūdū yuddha divyamavdaṃ purā drija |
tasmin parājitā devā daityairhrādapurogamaiḥ

क्षीरोदस्योत्तरं कूलं गत्वातप्यन्त वै तपः ।
विष्णोराराधनार्थाय जगुश्चैमं स्तवं तदा

kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ gatvātapyanta vai tapaḥ |
viṣṇorārādhanārthāya jaguścaimaṃ stavaṃ tadā

आरधनाय लोकानां विष्णोरीशस्य यां गिरम् ।
वक्ष्यामो भगवानद्यस्तया विष्णुः प्रसीदतु

āradhanāya lokānāṃ viṣṇorīśasya yāṃ giram |
vakṣyāmo bhagavānadyastayā viṣṇuḥ prasīdatu

यतो भूतान्यशेषाणि प्रसूतानि महात्मनः ।
यस्मिश्व लयमेष्यन्ति कस्तं स्तोतुमिहेश्वरः

yato bhūtānyaśeṣāṇi prasūtāni mahātmanaḥ |
yasmiśva layameṣyanti kastaṃ stotumiheśvaraḥ

तथाप्यारतिविद्वसध्वस्तवीर्या भवार्थिनः ।
त्वां स्तोष्यामस्तवोक्तीनां याथार्थ्यनैव गोचरे

tathāpyāratividvasadhvastavīryā bhavārthinaḥ |
tvāṃ stoṣyāmastavoktīnāṃ yāthārthyanaiva gocare

त्वमुर्वी सलिलं वह्निर्वायुराकाशमेव च ।
समस्तमन्तः करणं प्रधानं तत्परः पुमान्

tvamurvī salilaṃ vahnirvāyurākāśameva ca |
samastamantaḥ karaṇaṃ pradhānaṃ tatparaḥ pumān

एकं तवैतदू भूतात्मन् मूर्त्तामूर्त्तमयं वपुः ।
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं स्थानकालविभेदवत्

ekaṃ tavaitadū bhūtātman mūrttāmūrttamayaṃ vapuḥ |
ābrahmastambaparyantaṃ sthānakālavibhedavat

तत्रेश तव यत्पूर्वं त्वन्नाभिकमलोद्भवम् ।
रूपं विश्वोपकाराय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः

tatreśa tava yatpūrvaṃ tvannābhikamalodbhavam |
rūpaṃ viśvopakārāya tasmai brahmātmane namaḥ

शक्रार्क-रुद्र-वस्वशिव-मरुत्सोमादिभेदवत् ।
वयमेयत् स्वरूपं यत् तस्मै देवात्मने नमः

śakrārka-rudra-vasvaśiva-marutsomādibhedavat |
vayameyat svarūpaṃ yat tasmai devātmane namaḥ

दम्भप्रायमसम्बोधि तितिक्षा-दमवर्जितम् ।
यद्रूपं तव गोविन्द तस्मै दैत्यात्मने नमः

dambhaprāyamasambodhi titikṣā-damavarjitam |
yadrūpaṃ tava govinda tasmai daityātmane namaḥ

नातिज्ञानवहा यस्मिन् नाडयः स्तिमिततेजसि ।
शब्दादिलोभि यत्तस्मै तुब्यं यक्षात्मने नमः

nātijñānavahā yasmin nāḍayaḥ stimitatejasi |
śabdādilobhi yattasmai tubyaṃ yakṣātmane namaḥ

क्रौर्यमायामयं घोरं यच्च रूपं तवासितम् ।
निशाचरात्मने तस्मै नमस्ते पूरुषोत्तम

krauryamāyāmayaṃ ghoraṃ yacca rūpaṃ tavāsitam |
niśācarātmane tasmai namaste pūruṣottama

स्वर्गस्थर्धामसद्धर्म-फलोपकरणां तव ।
धर्माख्यञ्च तथा रूपं नमस्तस्मै जनार्दन

svargasthardhāmasaddharma-phalopakaraṇāṃ tava |
dharmākhyañca tathā rūpaṃ namastasmai janārdana

हर्षप्रायमसंसर्गिगतिमद् गमनादिषु ।
सिद्धाख्यं तव यद्रूपं तस्मै सिद्धात्मने नमः

harṣaprāyamasaṃsargigatimad gamanādiṣu |
siddhākhyaṃ tava yadrūpaṃ tasmai siddhātmane namaḥ

अतितिक्षाधनं क्रू रमुपभोगमयं हरे ।
द्रिजिह्व तव यद्रपूं तस्मै नागात्मने नमः

atitikṣādhanaṃ krū ramupabhogamayaṃ hare |
drijihva tava yadrapūṃ tasmai nāgātmane namaḥ

अवबोधि च यच्छान्तमदोषमपकल्मषम् ।
ऋषिरूपात्मने तस्मै विष्णो रूपाय ते नमः

avabodhi ca yacchāntamadoṣamapakalmaṣam |
ṛṣirūpātmane tasmai viṣṇo rūpāya te namaḥ

भक्षयत्यथ कल्पान्ते भूतानि यदावरितम् ।
त्वद्रूपं पुण्डरीकाक्ष तस्मै कालात्मने नमः

bhakṣayatyatha kalpānte bhūtāni yadāvaritam |
tvadrūpaṃ puṇḍarīkākṣa tasmai kālātmane namaḥ

सम्भक्ष्य सर्वभूतानि देवादीन्यविशेषतः ।
नृत्यत्यन्ते च यद्रूपं तस्मै रुद्रात्मने नमः

sambhakṣya sarvabhūtāni devādīnyaviśeṣataḥ |
nṛtyatyante ca yadrūpaṃ tasmai rudrātmane namaḥ

प्रवृत्त्या रजसो यच्च कर्मणां कारकात्मकम् ।
जनार्दन नमस्तसमै त्वद्रूपाय नरात्मने

pravṛttyā rajaso yacca karmaṇāṃ kārakātmakam |
janārdana namastasamai tvadrūpāya narātmane

अष्टाविंशदूवधोपेतं यद्रूपं तामसं तवा ।
उन्मार्गगामि सर्वात्मन् तस्मै पश्वात्मने नमः

aṣṭāviṃśadūvadhopetaṃ yadrūpaṃ tāmasaṃ tavā |
unmārgagāmi sarvātman tasmai paśvātmane namaḥ

यज्ञाङ्गबूतं यद्रूपं जगतः सिद्धिसाधनम् ।
वृक्षातिदूभेदि तस्मै मुख्यात्मने नमः

yajñāṅgabūtaṃ yadrūpaṃ jagataḥ siddhisādhanam |
vṛkṣātidūbhedi tasmai mukhyātmane namaḥ

तिर्यङू मानुषदेवादि व्योमशब्दादिकञ्च यत् ।
रूपं तवादेः सर्वस्य तस्मै सर्वात्मने नमः

tiryaṅū mānuṣadevādi vyomaśabdādikañca yat |
rūpaṃ tavādeḥ sarvasya tasmai sarvātmane namaḥ

प्रधानबुद्धयादिमयादशेषादू यदन्यदस्मात् परमं परात्मन् ।
रूपं तवाद्यं न यदन्यतुल्यं तस्मै नमः कारणकारणाय

pradhānabuddhayādimayādaśeṣādū yadanyadasmāt paramaṃ parātman |
rūpaṃ tavādyaṃ na yadanyatulyaṃ tasmai namaḥ kāraṇakāraṇāya

शुक्लादिदीर्घादिघनादिहीन मगोचरे यच्च विशेषणानाम् ।
सुद्धातिसुद्ध परमर्षिदृश्यं रूपाय तस्मै भगवन् । नताः स्मः

śuklādidīrghādighanādihīna magocare yacca viśeṣaṇānām |
suddhātisuddha paramarṣidṛśyaṃ rūpāya tasmai bhagavan | natāḥ smaḥ

यन्नः शरीरेषु यदन्यदेहे ष्वशेषजन्तुष्वजमव्ययं यत् ।
यस्माच्च नान्यदूव्यतिरिक्तमस्ति ब्रह्मस्वरूपाय नताः स्म तस्मै

yannaḥ śarīreṣu yadanyadehe ṣvaśeṣajantuṣvajamavyayaṃ yat |
yasmācca nānyadūvyatiriktamasti brahmasvarūpāya natāḥ sma tasmai

सकलमिदमजस्य यस्य रूपं परमपदात्मवतः सनातनस्य ।
तमनिधनमशेषबीजभूतं प्रभुममलं प्रणताः स्म वासुदेवम्

sakalamidamajasya yasya rūpaṃ paramapadātmavataḥ sanātanasya |
tamanidhanamaśeṣabījabhūtaṃ prabhumamalaṃ praṇatāḥ sma vāsudevam

स्तात्रस्यास्यावसाने तदे ददृशुः परमेश्वरम् ।
शङ्खचक्रगदापाणिं गरुडस्थं सुरा हरिम्

stātrasyāsyāvasāne tade dadṛśuḥ parameśvaram |
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ garuḍasthaṃ surā harim

तमूचुः सकला देवाः प्रणिपातपुरः सरम् ।
प्रसीद देव दैत्येभ्यस्त्राहीति शरणार्थिनः

tamūcuḥ sakalā devāḥ praṇipātapuraḥ saram |
prasīda deva daityebhyastrāhīti śaraṇārthinaḥ

त्रैलोक्यं यज्ञाभागश्व दैत्यैर्ह्रादपुरोगमैः ।
ह्टतं नो ब्रह्मणोऽप्याज्ञामुल्लङ्घय परमेश्वर

trailokyaṃ yajñābhāgaśva daityairhrādapurogamaiḥ |
hṭataṃ no brahmaṇo'pyājñāmullaṅghaya parameśvara

यद्यप्यशेषभूतस्य वयं ते च तवांशकाः ।
तथाप्यविद्याभेदेन भिन्नं पश्यामहे जगत्

yadyapyaśeṣabhūtasya vayaṃ te ca tavāṃśakāḥ |
tathāpyavidyābhedena bhinnaṃ paśyāmahe jagat

स्ववर्णधर्माभिरता वेदमार्गानुसारिणः ।
न शक्यास्तेऽरयो हन्तुमस्माभिस्तपसान्विताः

svavarṇadharmābhiratā vedamārgānusāriṇaḥ |
na śakyāste'rayo hantumasmābhistapasānvitāḥ

तमुपायममेयात्मन्नस्माकं दातुमर्हसि ।
येन तानसुरान हन्तु भवेम भगवन् क्षमाः

tamupāyamameyātmannasmākaṃ dātumarhasi |
yena tānasurāna hantu bhavema bhagavan kṣamāḥ

इत्युक्तो भगवांस्तेभ्यो मायामोहं शरीरतः ।
तमुत्पाद्य ददौ विष्णुः प्राह चेदं सुरोत्तमान्

ityukto bhagavāṃstebhyo māyāmohaṃ śarīrataḥ |
tamutpādya dadau viṣṇuḥ prāha cedaṃ surottamān

मायामोहोऽयमखिलान् दैत्यांस्तान्मोहयिष्यति ।
ततो वध्या भविष्यन्ति वेदमार्गबहिष्कृताः

māyāmoho'yamakhilān daityāṃstānmohayiṣyati |
tato vadhyā bhaviṣyanti vedamārgabahiṣkṛtāḥ

स्थितौ स्थितस्य मे वध्या यावन्तः परिपन्थिनः ।
ब्रह्मणो येऽधिकारस्य देवदैत्यादिकाः सुराः

sthitau sthitasya me vadhyā yāvantaḥ paripanthinaḥ |
brahmaṇo ye'dhikārasya devadaityādikāḥ surāḥ

तदूगच्छत न भीः कीर्या मायामोहोऽयमग्रतः ।
गच्छत्वद्योपकाराय भवता भवतां सुराः

tadūgacchata na bhīḥ kīryā māyāmoho'yamagrataḥ |
gacchatvadyopakārāya bhavatā bhavatāṃ surāḥ

इत्युक्ताः प्रणिपत्यैनं ययुर्देवा यथागतम् ।
मायामोहोऽपि तैः सार्द्धं ययौ यत्र महासुराः

ityuktāḥ praṇipatyainaṃ yayurdevā yathāgatam |
māyāmoho'pi taiḥ sārddhaṃ yayau yatra mahāsurāḥ