शृणु तात महेशस्यावतारान्परमान्प्रभो ।
सर्वकार्यकराँल्लोके सर्वस्य सुखदान्मुने
śṛṇu tāta maheśasyāvatārānparamānprabho |
sarvakāryakarām̐lloke sarvasya sukhadānmune
Shatarudra Samhita
Chapter 2: The eight forms in which Shiva pervades all
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवाष्टमूर्त्तिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥
17 verses · 2 of 42
What happens in this chapter
The eight forms in which Shiva pervades all
Nandishvara describes the Ashtamurti, the eight forms of Bhagwan Shiva in which the whole world is strung like gems on a thread. Sharva presides over the earth and holds up all that moves and stands still. Bhava is the water that gives life. Rudra is fire, Ugra the wind, Bhima the sky. Pashupati dwells in the knower of the field, the embodied soul. Ishana is the sun, and Mahadeva the moon whose cool rays nourish the world. As a father is pleased when his sons and grandsons are cared for, so Shankara is pleased when the world is served. Harm done to any embodied being is harm done to the Ashtamurti. Nandi bids Sanatkumara worship Rudra, the highest cause, with his whole heart.
नन्दीश्वर उवाच
तस्य शंभोः परेशस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् ।
तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव
tasya śaṃbhoḥ pareśasya mūrtyaṣṭakamayaṃ jagat |
tasminvyāpya sthitaṃ viśvaṃ sūtre maṇigaṇā iva
शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशो पतिः ।
ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः
śarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśo patiḥ |
īśānaśca mahādevo mūrtayaścāṣṭa viśrutāḥ
भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः ।
अधिष्ठिताश्च शर्वाद्यैरष्टरूपैः शिवस्य हि
bhūmyaṃbhognimarudvyomakṣetrajñārkaniśākarāḥ |
adhiṣṭhitāśca śarvādyairaṣṭarūpaiḥ śivasya hi
धत्ते चराचरं विश्वं रूपं विश्वंभरात्मकम् ।
शंकरस्य महेशस्य शास्त्रस्यैवेति निश्चयः
dhatte carācaraṃ viśvaṃ rūpaṃ viśvaṃbharātmakam |
śaṃkarasya maheśasya śāstrasyaiveti niścayaḥ
संजीवनं समस्तस्य जगतः सलिलात्मकम् ।
भव इत्युच्यते रूपं भवस्य परमात्मनः
saṃjīvanaṃ samastasya jagataḥ salilātmakam |
bhava ityucyate rūpaṃ bhavasya paramātmanaḥ
बहिरंतर्जगद्विश्वं बिभर्ति स्पन्दतेस्य यम् ।
उग्र इत्युच्यते सद्भी रूपमुग्रस्य सत्प्रभो
bahiraṃtarjagadviśvaṃ bibharti spandatesya yam |
ugra ityucyate sadbhī rūpamugrasya satprabho
सर्वावकाशदं सर्वव्यापकं गगनात्मकम् ।
रूपं भीमस्य भीमाख्यं भूपवृन्दस्व भेदकम्
sarvāvakāśadaṃ sarvavyāpakaṃ gaganātmakam |
rūpaṃ bhīmasya bhīmākhyaṃ bhūpavṛndasva bhedakam
सर्वात्मनामधिष्ठानं सर्वक्षेत्रनिवासकम् ।
रूपं पशुपतेर्ज्ञेयं पशुपाशनिकृन्तनम्
sarvātmanāmadhiṣṭhānaṃ sarvakṣetranivāsakam |
rūpaṃ paśupaterjñeyaṃ paśupāśanikṛntanam
सन्दीपयञ्जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वयम् ।
ईशानाख्यं महेशस्य रूपं दिवि विसर्पति
sandīpayañjagatsarvaṃ divākarasamāhvayam |
īśānākhyaṃ maheśasya rūpaṃ divi visarpati
आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः ।
महादेवस्य तद्रूपं महादेवस्य चाह्वयम्
āpyāyayati yo viśvamamṛtāṃśurniśākaraḥ |
mahādevasya tadrūpaṃ mahādevasya cāhvayam
आत्मा तस्याष्टमं रूपं शिवस्य परमात्मनः ।
व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्
ātmā tasyāṣṭamaṃ rūpaṃ śivasya paramātmanaḥ |
vyāpiketaramūrtīnāṃ viśvaṃ tasmācchivātmakam
शाखाः पुष्यन्ति वृक्षस्य वृक्षमूलस्य सेचनात् ।
तद्वदस्य वपुर्विश्वं पुष्यते च शिवार्चनात
śākhāḥ puṣyanti vṛkṣasya vṛkṣamūlasya secanāt |
tadvadasya vapurviśvaṃ puṣyate ca śivārcanāta
यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता ।
तथा विश्वस्य सम्प्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः
yatheha putrapautrādeḥ prītyā prīto bhavetpitā |
tathā viśvasya samprītyā prīto bhavati śaṃkaraḥ
क्रियते यस्य कस्यापि देहिनो यदि निग्रहः ।
अष्टमूर्त्तेरनिष्टं तत्कृतमेव न संशयः
kriyate yasya kasyāpi dehino yadi nigrahaḥ |
aṣṭamūrtteraniṣṭaṃ tatkṛtameva na saṃśayaḥ
अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठायास्थितं शिवम् ।
भजस्व सर्वभावेन रुद्रं परमकारणम्
aṣṭamūrtyātmanā viśvamadhiṣṭhāyāsthitaṃ śivam |
bhajasva sarvabhāvena rudraṃ paramakāraṇam
इति प्रोक्ताः स्वरूपास्ते विधिपुत्राष्टविश्रुताः ।
सर्वोपकारनिरताः सेव्याः श्रेयोर्थिभिर्नरैः
iti proktāḥ svarūpāste vidhiputrāṣṭaviśrutāḥ |
sarvopakāraniratāḥ sevyāḥ śreyorthibhirnaraiḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)